Προτού συμπληρωθεί ένας μήνας από την ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωζώνη, ο υπουργός Οικονομικών της Πολωνίας Αντρέι Ντομάνσκι σε συνέντευξή του στους «Financial Times» ξεκαθάρισε ότι η χώρα του «δεν βιάζεται» να υιοθετήσει το ευρώ. Μια προσεκτικότερη ματιά στη δημοσιονομική εικόνα της Πολωνίας αποκαλύπτει, ωστόσο, ότι η χώρα πόρρω απέχει από την πλήρωση του σημαντικότερου κριτηρίου (του ελλείμματος) για ένταξη στην ευρωζώνη.

Ανέτοιμη δημοσιονομικά για ένταξη στο ευρώ εμφανίζεται και η Ουγγαρία, όχι όμως και η Τσεχία.

Και για τις τρεις χώρες, πάντως, τα ουσιαστικά προσκόμματα για την «ευρωπαϊκή ολοκλήρωσή» τους δεν είναι οικονομικά ή δημοσιονομικά. Οι «αρνητές του ευρώ» παραμένουν στα εθνικά τους νομίσματα για λόγους αμιγώς πολιτικούς.

«Η οικονομία μας τα πάει πλέον σαφώς καλύτερα από τις περισσότερες της ευρωζώνης. Εχουμε όλο και περισσότερα επιχειρήματα για να διατηρήσουμε το πολωνικό ζλότι» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ντομάνσκι στους «FT».

Εξάλλου και ο πρωθυπουργός της χώρας, Ντόναλντ Τουσκ, «έχει κάνει μια στροφή 180 μοιρών όσον αφορά την ένταξη στο ευρώ από τότε που ανέλαβε για πρώτη φορά τα καθήκοντά του το 2008, όταν είχε θέσει ως στόχο να υιοθετήσει η χώρα του το ενιαίο νόμισμα το 2012» γράφει η βρετανική εφημερίδα.

Ο στόχος αυτός εγκαταλείφθηκε μετά την κρίση χρέους της ευρωζώνης και εν μέσω της αντίθεσης του υπερσυντηρητικού Κόμματος Νόμου και Δικαιοσύνης (PiS), το οποίο ανήγαγε τη διατήρηση του ζλότι σε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του για την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας.

Ελλειμμα

«Μετά την επιστροφή Τουσκ ως επικεφαλής ενός φιλοευρωπαϊκού συνασπισμού τον Οκτώβριο του 2023, το ζλότι έχει ενισχυθεί έναντι του ευρώ και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά ότι η πλειονότητα των Πολωνών είναι αντίθετη με το ευρώ» εξηγεί ο απεσταλμένος των «FT» στη Βαρσοβία Ράφαελ Μάιντερ. «Η κοινή γνώμη ευνοεί το ζλότι, αλλά οι κύριοι λόγοι για τους οποίους δεν εργαζόμαστε για την υιοθέτηση του ευρώ αυτή τη στιγμή είναι οικονομικοί και όχι πολιτικοί» δήλωσε ο Ντομάνσκι. «Πριν από δύο χρόνια είχα μια μικρή ανησυχία μήπως η Πολωνία μείνει πίσω σε μια ΕΕ δύο ταχυτήτων, αλλά σήμερα δεν βλέπω κανέναν ισχυρό λόγο να εγκαταλείψουμε το νόμισμά μας» πρόσθεσε.

Είναι αλήθεια ότι η ισοτιμία του ζλότι έναντι του ευρώ έχει ενισχυθεί το τελευταίο διάστημα (γράφημα). Είναι επίσης αλήθεια ότι η πολωνική οικονομία αναπτύχθηκε με ρυθμό 3,2% το 2025, ενώ ο ΟΟΣΑ προβλέπει για τη φετινή χρονιά ανάπτυξη 3,4%, υψηλότερη από όλες τις χώρες-μέλη της ΕΕ.

Αλήθεια είναι, τέλος, ότι το χρέος της Πολωνίας έκλεισε την περυσινή χρονιά στο 58,1% του ΑΕΠ, χαμηλότερα δηλαδή από το όριο 60% που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας. Αλλά το πρόβλημα με την πολωνική οικονομία είναι το έλλειμμά της, που πέρυσι έφθασε στο 6,8% του ΑΕΠ και φέτος υπολογίζεται να περιοριστεί στο 6,3%, σε επίπεδο δηλαδή υπερδιπλάσιο από το ανώτατο ανεκτό όριο 3% για ένταξη στο ευρώ.

Ευρωσκεπτικισμός

Ευλόγως θα σκεφτόταν κανείς ότι τα προσκόμματα ένταξης της Πολωνίας στο ευρώ είναι οικονομικά – ακριβέστερα, δημοσιονομικά. Σε αυτά στάθηκε εξάλλου, δύο μόλις ημέρες μετά τη συνέντευξη Ντομάνσκι στους «FT», και το Κέντρο Στρατηγικών Μελετών του Επιχειρηματικού Ινστιτούτου της Βαρσοβίας (WEI), το οποίο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον προϋπολογισμό του 2026.

Εναν προϋπολογισμό που υπέγραψε μεν ο πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι, αλλά ταυτόχρονα τον παρέπεμψε στο Συνταγματικό Δικαστήριο για αναθεώρηση, καθώς θεωρεί ότι είναι ένας «προϋπολογισμός χάους» που από τη μια χαρακτηρίζεται από ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και από την άλλη θέτει σε κίνδυνο βασικούς δημόσιους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της υγειονομικής περίθαλψης.

«Η κίνηση Ναβρότσκι αποκαλύπτει τις βαθιές πολιτικοϊδεολογικές διαιρέσεις στην Πολωνία» σημειώνει το WEI. Ο μεταρρυθμιστής πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ πρέπει να συνεργαστεί με τον υπερσυντηρητικό και ευρωσκεπτικιστή πρόεδρο Ναβρότσκι, ενώ βρίσκεται στα μαχαίρια και με τον πρόεδρο της Κεντρικής Τράπεζας Ανταμ Γκλαπίνσκι, που ανήκει επίσης στο PiS.

Κατηγορώ

Στη συνέντευξή του ο υπουργός Οικονομικών Ντομάνσκι κατηγόρησε ευθέως τον Ναβρότσκι ότι «υπονομεύει την πιστοληπτική αξιολόγηση της Πολωνίας προσπαθώντας να αποσταθεροποιήσει τις κυβερνητικές προσπάθειες για τη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών». Βαριά κουβέντα από έναν υπουργό για τον ανώτατο άρχοντα. Πέραν αυτού, ο Ντομάνσκι στη συνέντευξή του αποκάλυψε ότι πρώτος στόχος της Βαρσοβίας δεν είναι η ένταξη στην ευρωζώνη αλλά στο… G20 (μαζί με την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία).

Το έλλειμμα θα αποτελούσε πρόσκομμα για την ένταξη και της Ουγγαρίας στην ευρωζώνη, αν η κυβέρνηση Ορμπαν δεν απέρριπτε επίσης για πολιτικούς λόγους μια τέτοια προοπτική. Δεν ισχύουν τα ίδια με την Τσεχία, που διαθέτει και με το παραπάνω τα «τυπικά προσόντα», αφού έχει έλλειμμα μόλις 2% και δημόσιο χρέος περίπου 45% του ΑΕΠ.

Σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, όσες δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει το ευρώ είναι νομικά υποχρεωμένες να το πράξουν μόλις «πιάσουν» τα κριτήρια σύγκλισης. Αλλά με την επάνοδο του ευρωσκεπτικιστή Αντρέι Μπάμπις στην κυβέρνηση ουδείς στην ΕΕ αναμένει από την Πράγα να εγκαταλείψει το εθνικό της νόμισμα για χάρη του ευρώ. Και με ποια πολιτική νομιμοποίηση να πίεζαν άραγε οι Βρυξέλλες την Τσεχική Δημοκρατία, όταν Δανία και Σουηδία έχουν απορρίψει έπειτα από δημοψηφίσματα την ένταξή τους στην ευρωζώνη;

Βουλγαρία

Τα πρώτα μηνύματα από την ένταξη

Ευρωπαϊκή συνείδηση ανάλογη με αυτή που οικοδόμησαν μεταπολεμικά οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες δεν θα έλεγε κανείς ότι διαθέτουν οι Βούλγαροι. Οπως όλοι ανεξαιρέτως οι λαοί που υπέφεραν τη σοβιετική επικυριαρχία, ανέπτυξαν μια ατλαντική συνείδηση ταυτίζοντας τη «Δύση» με την άλλη μεγάλη δύναμη του παλαιού, διπολικού κόσμου, τις ΗΠΑ. Αλλά το πολιτικό σύστημα της χώρας κατάφερε την ένταξη στο ευρώ, παρά την ενδημική κυβερνητική κρίση και τη γενικότερη οικονομική υστέρηση της χώρας – η Βουλγαρία είναι η φτωχότερη βάσει του κατά κεφαλήν ΑΕΠ χώρα της ΕΕ.

Τα πρώτα μηνύματα ωστόσο από την ένταξη είναι ενθαρρυντικά. Κρούσματα κραυγαλέων στρογγυλοποιήσεων και κερδοσκοπίας δεν αναφέρονται κυρίως χάρη στη «γερμανική» ισοτιμία αντικατάστασης του λέβα με το ευρώ (2 προς 1). Εξάλλου οι καταναλωτές έχουν εδώ και δεκαετίες συνηθίσει να συναλλάσσονται σε ξένο νόμισμα. Το λέβα ήταν συνδεδεμένο με το ευρώ και πριν με το γερμανικό μάρκο – ακόμα και επί καθεστώτος Ζίβκοφ οι Βούλγαροι πλήρωναν με μάρκα ή δολάρια τα «ακριβά εισαγόμενα» και τα διαρκή καταναλωτικά αγαθά.

Οπως μεταδίδει το Reuters, στόχος της Σόφιας είναι η επιτυχής και δίχως παρενέργειες στην οικονομία και την αγορά υιοθέτηση του ευρώ, κατά τα πρότυπα των χωρών της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία).