Οι ανησυχίες του Βελγίου επιβεβαιώνονται καθώς Ρώσοι ολιγάρχες και επενδυτές στρέφονται κατά του βελγικού κράτους για τα δεσμευμένα ρωσικά κεφάλαια στην Ευρώπη, επιλέγοντας τη διαδρομή της διεθνούς διαιτησίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Euroclear, ο κομβικός χρηματοπιστωτικός οργανισμός με έδρα τις Βρυξέλλες, όπου παραμένουν «παγωμένα» εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Μόσχας.

Εννέα προσφυγές και ένα νέο νομικό μέτωπο

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των οικονομικών εφημερίδων L’Echo και De Tijd, έχουν ήδη κατατεθεί εννέα «γνωστοποιήσεις διαφοράς» κατά του βελγικού Δημοσίου. Πρόκειται για το πρώτο βήμα που μπορεί να οδηγήσει σε διαδικασίες διεθνούς διαιτησίας, εκτός του πλαισίου των εθνικών δικαστηρίων.

Η Ομοσπονδιακή Δημόσια Υπηρεσία Οικονομικών επιβεβαίωσε την εξέλιξη, σηματοδοτώντας μια στρατηγική στροφή των προσφευγόντων. Μέσω της διαιτησίας, οι ενάγοντες επιδιώκουν να αποφύγουν τη δημοσιότητα και να κινηθούν σε ένα πιο ευέλικτο, αλλά και λιγότερο προβλέψιμο νομικό περιβάλλον, με ad hoc διαιτητικά όργανα που συγκροτούνται από νομικούς.

Επίκληση διεθνών συμφωνιών για τις επενδύσεις

Οι προσφεύγοντες βασίζουν τη νομική τους επιχειρηματολογία σε διμερείς συμφωνίες προστασίας επενδύσεων, που είχαν συναφθεί από την Οικονομική Ένωση Βελγίου–Λουξεμβούργου με τρίτες χώρες. Συγκεκριμένα, επικαλούνται συμφωνίες του 1989 με τη Σοβιετική Ένωση και του 1998 με το Καζακστάν, επιχειρώντας να θεμελιώσουν δικαίωμα αποζημίωσης.

Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στην παράκαμψη των βελγικών δικαστηρίων, όπου μέχρι σήμερα οι προσφυγές δεν έχουν αποδώσει. Η διεθνής διαιτησία προσφέρει ένα παράλληλο κανάλι διεκδίκησης, με διαφορετικούς κανόνες και πιθανώς μεγαλύτερα περιθώρια επιτυχίας.

Στο επίκεντρο 258 δισ. ευρώ ρωσικών κεφαλαίων

Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Από τα περίπου 258 δισ. ευρώ ρωσικών κεφαλαίων που έχουν δεσμευθεί στο Βέλγιο, τα 193 δισ. ευρώ συνδέονται με συναλλαγές της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας. Το υπόλοιπο ποσό αφορά ιδιώτες και εταιρείες, ορισμένοι εκ των οποίων δεν βρίσκονται σε λίστες κυρώσεων.

Τα ποσά που σχετίζονται με τις εννέα συγκεκριμένες υποθέσεις δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, γεγονός που ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από το εύρος των διεκδικήσεων και τις πιθανές δημοσιονομικές επιπτώσεις για το βελγικό κράτος.

Αδιέξοδο στα εθνικά δικαστήρια, στροφή στη διαιτησία

Μέχρι σήμερα, περισσότερες από 200 προσφυγές έχουν κατατεθεί ενώπιον του Συμβούλιο της Επικρατείας του Βελγίου, χωρίς να έχουν δικαιωθεί οι προσφεύγοντες. Οι βελγικές αρχές έχουν καταφέρει να μπλοκάρουν τις διαδικασίες, διατηρώντας σε ισχύ το καθεστώς δέσμευσης.

Η στροφή προς τη διεθνή διαιτησία δημιουργεί ένα νέο, πιο σύνθετο νομικό πεδίο. Σε αντίθεση με τα εθνικά δικαστήρια, οι διαιτητικές διαδικασίες μπορούν να εξελιχθούν μακριά από το δημόσιο έλεγχο, ενώ οι αποφάσεις τους ενδέχεται να έχουν σημαντικές συνέπειες τόσο για το Βέλγιο όσο και για το ευρωπαϊκό πλαίσιο κυρώσεων.

Πιθανές επιπτώσεις για την Ευρώπη

Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να λειτουργήσει ως προηγούμενο για αντίστοιχες κινήσεις και σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ που έχουν δεσμεύσει ρωσικά κεφάλαια. Το ζήτημα των κυρώσεων αποκτά έτσι και μια έντονη νομική διάσταση, με πιθανές επιπτώσεις στη συνοχή της ευρωπαϊκής πολιτικής απέναντι στη Ρωσία.

Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη εξετάζει τρόπους αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων, η έναρξη διαιτητικών διαδικασιών από ιδιώτες επενδυτές και ολιγάρχες προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας στο ήδη σύνθετο γεωπολιτικό και οικονομικό τοπίο.