Την συμφωνία των κρατών μελών της ΕΕ για το επ’ αόριστον πάγωμα των… ήδη παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων του Euroclear ανακοίνωσε η Δανική προεδρία της ΕΕ, χωρίς να υπάρχει ακόμα κάποια συμφωνία για την χρήση τους για την χρηματοδότηση της Ουκρανίας με αυτά.

Την απαίτηση η όποια απόφαση για την χρήση των ρωσικών παγωμένων κεφαλαίων να παρθεί σε μια Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, διατύπωσαν σε κοινή δήλωση τους οι κυβερνήσεις του Βελγίου, της Βουλγαρίας, της Μάλτας και της Ιταλίας. Οι τέσσερις χώρες υπογραμμίζουν ότι το ζήτημα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως τεχνική ή δευτερεύουσα διαδικαστική υπόθεση, αλλά απαιτεί πολιτική συμφωνία σε ανώτατο επίπεδο, καθώς συνδέεται άμεσα με τη χρηματοδότηση της ουκρανικής άμυνας και της ανοικοδόμησής της Ουκρανίας.

Καθοριστικός είναι ο ρόλος της Ιταλίας η οποία πλέον υποστηρίζει το Βέλγιο στην αντίθεσή του στο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διαθέσει τα 210 δισ. ευρώ από τα παγωμένα κρατικά κεφάλαια της Ρωσίας στην Ουκρανία, σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο που είδε το POLITICO.

Η παρέμβαση της Ρώμης, λιγότερο από μία εβδομάδα πριν από τη σημαντική σύνοδο κορυφής της ΕΕ στις 18-19 Δεκεμβρίου, υπονομεύει τις προσπάθειες της Επιτροπής να κλείσει μια συμφωνία.

Οι τέσσερις χώρες προτείνουν τη δημιουργία ενός «Σχεδίου Β» που θα βασίζεται σε κοινούς ευρωπαϊκούς δανειακούς μηχανισμούς ή μεταβατικές λύσεις. Ωστόσο, αυτή η επιλογή αυξάνει το χρέος Ιταλίας και Γαλλίας και απαιτεί ομοφωνία, δίνοντας τη δυνατότητα σε χώρες με φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία, όπως η Ουγγαρία του Όρμπαν να ασκήσουν βέτο. Παρά τη δημόσια κριτική, οι χώρες αυτές δεν μπορούν να δημιουργήσουν μειοψηφία μπλοκαρίσματος, αλλά επηρεάζουν αρνητικά τις πιθανότητες επίτευξης πολιτικής συμφωνίας από την Επιτροπή την επόμενη εβδομάδα.

Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι έχει υποστηρίξει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, όμως ο κυβερνητικός συνασπισμός παραμένει διχασμένος. Ο σκληροδεξιός αντιπρόεδρος Ματέο Σαλβίνι έχει υιοθετήσει φιλορωσική στάση και έχει ταχθεί υπέρ του σχεδίου του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την επίλυση του πολέμου στην Ουκρανία.

Οι τέσσερις χώρες εξέφρασαν επίσης αμφιβολίες για τη χρήση έκτακτων εξουσιών από την Επιτροπή για μακροπρόθεσμη διατήρηση των ρωσικών κεφαλαίων. Παρά την ψήφο υπέρ για τη διατήρηση της ενότητας της ΕΕ, τόνισαν ότι η απόφαση για τη χρήση των κεφαλαίων πρέπει να λαμβάνεται σε επίπεδο ηγετών. Οι νομικές διατάξεις ενδέχεται να έχουν «πολύ εκτεταμένες νομικές, οικονομικές, διαδικαστικές και θεσμικές συνέπειες πέρα από την συγκεκριμένη περίπτωση».

Τι συμβαίνει με τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία

Η απόφαση αυτή σημαίνει ότι τα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη θα παραμείνουν μόνιμα δεσμευμένα βάσει του νέου νομικού μηχανισμού που εγκρίθηκε ήδη από χθες από τους πρεσβευτές στις Βρυξέλλες (σήμερα από τις κυβερνήσεις). Πλέον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει έκτακτες εξουσίες ώστε να διατηρήσει μπλοκαρισμένα 210 δισ. ευρώ ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων μέχρι το Κρεμλίνο να καταβάλει μεταπολεμικές αποζημιώσεις στην Ουκρανία και να μην αναγκάζεται να γίνονται ψηφοφορίες για το θέμα κάθε έξι μήνες όπως ήταν υποχρεωτικό με βάση το καθεστώς που υπήρχε πριν.

Ο νέος μηχανισμός αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τις ελπίδες του Κρεμλίνου να αποδεσμεύσει τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του στο πλαίσιο μιας μεταπολεμικής συμφωνίας — μια ιδέα που προωθεί ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αλλά συναντά ευρεία αντίσταση στην Ευρώπη. Σύμφωνα με το νομικό κείμενο που ενέκριναν οι πρεσβευτές, οι έκτακτες αρμοδιότητες θα διατηρηθούν μέχρι «η Ρωσία να σταματήσει τον επιθετικό πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας και να καταβάλει αποζημιώσεις».

Το νέο πλαίσιο συνιστά μεγάλη ενίσχυση για το Κίεβο, καθώς μειώνει δραστικά τις πιθανότητες φιλορωσικών χωρών, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, να απαιτήσουν την επιστροφή των παγωμένων κεφαλαίων στη Ρωσία. Η έκτακτη ρήτρα ανατρέπει την προηγούμενη διαδικασία, η οποία απαιτούσε ομόφωνη έγκριση των κυρώσεων κάθε έξι μήνες. Έτσι, οι χώρες που είναι φιλικά διακείμενες προς τη Μόσχα χάνουν τη δυνατότητα να απελευθερώσουν τα περιουσιακά στοιχεία απλώς καταψηφίζοντας την ανανέωση των κυρώσεων.

Σε περίπτωση που κάποια χώρα επιχειρούσε να μπλοκάρει την ανανέωση μετά τη χορήγηση δανείου στην Ουκρανία, το οποίο θα είχε ως εγγύηση τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, το σύνολο των κρατών-μελών της ΕΕ θα υποχρεωνόταν να αποπληρώσει το δάνειο στη Ρωσία. Με τον νέο μηχανισμό, αυτό το ρίσκο πρακτικά εξουδετερώνεται.

Με ιδιαίτερη βαρύτητα η κοινή δήλωση

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κοινή δήλωση: «Σε πνεύμα συνεργασίας, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Ιταλία και η Μάλτα ψηφίζουν «ΝΑΙ» στην τρέχουσα γραπτή διαδικασία, αλλά διευκρινίζουν ότι αυτή η ψήφος δεν προδικάζει σε καμία περίπτωση την απόφαση σχετικά με την πιθανή χρήση των «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που πρέπει να ληφθεί σε επίπεδο ηγετών». Οι ηγέτες των τεσσάρων χωρών με την δήλωση τους αυτή ξεκαθαρίζουν ότι ναι μεν συμφώνησαν να παγώσουν επ αόριστον τα ρωσικά κεφάλαια, αλλά ότι δεν έχουν δώσει την συγκατάθεση τους για την χρήση των κεφαλαίων αυτών.

Η κοινή δήλωση έρχεται σε μια περίοδο έντονων διαβουλεύσεων στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς αρκετές χώρες θεωρούν ότι η καθυστέρηση στη λήψη της απόφασης δημιουργεί πολιτικό κόστος, αποδυναμώνει την ευρωπαϊκή συνοχή και αφήνει την Ουκρανία εκτεθειμένη σε ένα κρίσιμο σημείο του πολέμου. Με την πίεση να αυξάνεται, όλοι πλέον αναμένουν εάν η σύνοδος κορυφής θα καταφέρει να κλείσει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής για το 2024-2025.