Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Σκηνές χάους εκτυλίχθηκαν στην Τουρκία την περασμένη Κυριακή (24/5), με την αστυνομία να εισβάλει βίαια στα κεντρικά γραφεία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP). Οι αστυνομικοί έσπασαν τα σιδερένια κάγκελα έξω από το κτίριο και πραγματοποίησαν δραματική έφοδο, χρησιμοποιώντας δακρυγόνα, πλαστικές σφαίρες, σπρέι πιπεριού και κανόνια νερού. Μέσα στο κτίριο, μέλη του κόμματος είχαν οχυρωθεί, στοιβάζοντας γραφεία, καρέκλες και μικρoέπιπλα πίσω από την πόρτα. Ακολούθησε άγρια συμπλοκή και μετά από λίγο, οι αστυνομικοί οδήγησαν τον πρόεδρο του κόμματος, Οζγκιούρ Οζέλ, έξω από το κτίριο. Ο Οζέλ στάθηκε μπροστά στις κάμερες, έσκισε το χαρτί της έξωσης, που του παρέδωσαν και απομακρύνθηκε από τον χώρο.

Τι είχε προηγηθεί; Στις 21 Μαΐου, μια αμφιλεγόμενη δικαστική απόφαση διέταξε την παύση του Οζέλ και την αναγκαστική επαναφορά στην ηγεσία του κόμματος, του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, που είχε ηττηθεί στις εσωκομματικές εκλογές. Ο Οζγκιούρ Οζέλ αρνήθηκε να δεχτεί την απόφαση, κατήγγειλε «δικαστικό πραξικόπημα», ταμπουρώθηκε στα κεντρικά γραφεία του κόμματος, στην Άγκυρα και κάλεσε τους οπαδούς του να βγουν σε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας.


Εν συνεχεία, ο προσωπικός δικηγόρος του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, Τζελάλ Τσελίκ, κίνησε τις νομικές διαδικασίες που οδήγησαν στην κινηματογραφική έξωση του Οζγκιούρ Οζέλ, την περασμένη Κυριακή.

Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, πρόεδρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), από το 2010 μέχρι το 2023, ήπιων τόνων, τεχνοκράτης, μη χαρισματικός, παρότι ένωσε την κατακερματισμένη αντιπολίτευση, δεν κατάφερε ποτέ να κερδίσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ή το κυβερνών κόμμα, δηλαδή το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) σε εθνικές βουλευτικές ή προεδρικές εκλογές.

Αντιθέτως, υπό την ηγεσία του Οζγκιούρ Οζέλ, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα κατάφερε, μετά από 47 χρόνια, στις δημοτικές εκλογές του 2024, να αναδειχθεί πρώτο κόμμα σε εθνικό επίπεδο, με ποσοστό 37,7% .

Ρεπουμπλικανικό κόμμα σε κρίση

Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών έχουν οδηγήσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα σε τεράστια εσωτερική κρίση. Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, πλέον νομικά προσωρινός πρόεδρος, προχωρεί σε εκκαθαρίσεις στελεχών και οργάνωση των υποστηρικτών του. Την ίδια ώρα, ο Οζγκιούρ Οζέλ έχει τη στήριξη της μεγάλης πλειοψηφίας των βουλευτών, οι οποίοι, αμέσως μετά τη δικαστική απόφαση, τον επανεξέλεξαν πανηγυρικά ως πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος.

Πρόκειται για ακόμη μία πράξη στο σάγκα της οργανωμένης καταστολής της αντιπολίτευσης στην Τουρκία. Έχει προηγηθεί, τον Μάρτιο του 2025, η φυλάκιση του δημοφιλούς δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με ποινές κάθειρξης έως και 2.352 χρόνια. Δεκάδες άλλοι δήμαρχοι έχουν καρατομηθεί και αντικατασταθεί από κρατικούς επιτρόπους. Δημοσιογράφοι και επιχειρηματίες, φίλα προσκείμενοι στην αντιπολίτευση, έχουν επίσης βρεθεί στο στόχαστρο της δικαιοσύνης και του κράτους. Η λίστα δεν έχει τέλος.

Τίποτα από αυτά δε μας εκπλήσσει, δεδομένου ότι η Τουρκία καταγράφεται ως μία από τις 10 χώρες με τη μεγαλύτερη απώλεια ελευθεριών παγκοσμίως, την τελευταία δεκαετία. Σύμφωνα με τον Δείκτη Δημοκρατίας του Economist του 2026, η Τουρκία είναι «υβριδικό καθεστώς», στην έκθεση «Ελευθερία στον κόσμο» του Freedom House χαρακτηρίζεται ως «μη ελεύθερη χώρα» και το ινστιτούτο Varieties of Democracy τη θεωρεί «εκλογική απολυταρχία».

Διανύουμε όμως μία γεωπολιτική περίοδο, όπου ο σεβασμός στους δημοκρατικούς θεσμούς αποτελεί, δυστυχώς, ψιλά γράμματα. Mόλις δύο μέρες πριν την επίμαχη δικαστική απόφαση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά από τηλεφωνική συνομιλία με τον πρόεδρο Ερντογάν, δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι «η Τουρκία είναι βασικός εταίρος σε μια περιοχή που διέρχεται αναταραχή», «τα συμφέροντά μας συγκλίνουν» και υπογράμμισε τη σημασία των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας. Όταν ακολούθησε η απόφαση για την καθαίρεση του Οζέλ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίστηκε σε μία χλιαρή ανακοίνωση-ευχολόγιο, πως η Τουρκία αναμένεται να τηρεί τα υψηλότερα δημοκρατικά πρότυπα και πρακτικές.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Ερντογάν αισθάνεται γεωπολιτικά ενισχυμένος. Ο Τραμπ του πλέκει το εγκώμιο, οι σχέσεις του με την Κίνα και τη Ρωσία παραμένουν στενές, ο ρόλος του στο ΝΑΤΟ αναβαθμισμένος, η Ευρώπη με την απομάκρυνση των ΗΠΑ έχει ανασφάλεια, οι χώρες της Μέσης Ανατολής αυξάνουν την αγορά όπλων από την Τουρκία και ο κόσμος εστιάζει στον πόλεμο με το Ιράν και την ενεργειακή κρίση.

Ποια καλύτερη στιγμή για περαιτέρω καταστολή της αντιπολίτευσης;

Στο πίσω μέρος του μυαλού του Ερντογάν υπάρχει όμως και μία μεγάλη ανησυχία. Η κρίση με το Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν εξασθενίσει την οικονομία της χώρας, καθιστώντας την εξαιρετικά εύθραυστη.

Η Τουρκία εισάγει τα τρία τέταρτα της ενέργειας που καταναλώνει, με αποτέλεσμα η παγκόσμια αύξηση των τιμών ενέργειας, καθώς και των λιπασμάτων, να επηρεάζει σημαντικά το κόστος παραγωγής και διαβίωσης. Η λίρα είναι εξασθενημένη και τα συναλλαγματικά αποθέματα μειώνονται ραγδαία. Μόνο τον Μάρτιο, τα ξένα αποθέματα μειώθηκαν κατά το ποσό-ρεκόρ των 43 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο γενικός πληθωρισμός σκαρφάλωσε ξανά στο 32,7 %, και στη στέγαση στο 46,6 %.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ερντογάν, φοβούμενος και ότι οι επιπτώσεις στο καθημερινό κόστος ζωής των πολιτών θα επιδεινωθούν, θα προσπαθήσει να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, το ερχόμενο φθινόπωρο.

Σύμφωνα με το τουρκικό σύνταγμα, υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο Ερντογάν δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη θητεία για την προεδρία, εφόσον οι εκλογές διεξαχθούν την κανονικά προγραμματισμένη ημερομηνία, τον Μάιο του 2028. Μπορεί όμως να το κάνει, σε περίπτωση πρόωρων εκλογών και εφόσον τις προτείνουν τα 3/5 της Βουλής, δηλαδή 360 από τους 600 βουλευτές. Δεδομένου ότι το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), μαζί με τον σύμμαχό του, το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP), διαθέτουν συνολικά 321 έδρες, ο Ερντογάν θα χρειαστεί να ψαρέψει και ψήφους της αντιπολίτευσης. Όσο πιο διαιρεμένη, τόσο πιο καλά.

Οι εσωτερικές δημοσκοπήσεις, πριν τα τελευταία γεγονότα, έδειχναν το κυβερνών κόμμα και το αντιπολιτευόμενο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα οριακά να ισοψηφούν, ενώ στο υποθετικό σενάριο που ο Ερντογάν είχε για αντίπαλο τον Ιμάμογλου, ο φυλακισμένος δήμαρχος θα μπορούσε και να κερδίσει την προεδρία.

Τούτων δοθέντων, υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να επεκτείνει την 23ετή παραμονή του στην εξουσία;