Πολύ πριν η κλιματική κρίση φέρει τα πάνω κάτω στην εποχικότητα, οι φράουλες πάντοτε σηματοδοτούσαν την έναρξη της Άνοιξης. Αρκούσε απλά και μόνο να περάσεις από ένα μανάβικο, να δεις τους πάγκους πλημμυρισμένους από το κατακόκκινο φρούτο για να το αισθανθείς. 

Ειδικά όσοι αγαπάμε τα καλοκαιρινά φρούτα, η φράουλα αποτελούσε διαχρονικά και τον προπομπό για όλα εκείνα που πολύ σύντομα θα ακολουθούσαν: βερίκοκα, κεράσια και ροδάκινα για να φτάσουμε στα καρπούζια, τα σύκα και τα σταφύλια. 

EPA PHOTO / DPA / MICHAEL HELBIG

Ας μην προτρέχουμε όμως. Τώρα πρωταγωνίστριες είναι οι φράουλες, ένα φρούτο από τα πιο «γενναιόδωρα», καθώς μας προσφέρει απλόχερα το άρωμα, την γεύση, τη γλύκα και τους χυμούς του. Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαία η ευρεία χρήση της στη βιομηχανία τροφίμων, αφού είναι ιδανική για να φτιάξουμε από μαρμελάδες, σάλτσες και σιρόπια μέχρι καραμέλες, γρανίτες, παγωτά και smoothies.

Λίγα λόγια για την «Fragraria»

Το έντονο άρωμά της είναι που έδωσε στη φράουλα τη λατινική της ονομασία Fragraria, που σημαίνει «αρωματική». Από άποψη γεωπονική, μας μπερδεύει καθώς δεν είναι μούρο -όπως θα μπορούσε να υποδηλώνει το δεύτερο συνθετικό της αγγλικής της ονομασίας «straw-berry»-, αλλά ένας καρπός που σχηματίζεται από πολλά μικρότερα φρουτάκια ενωμένα μεταξύ τους.

Η σύγχρονη κηπευτική φράουλα γεννήθηκε στη Βρετάνη της Γαλλίας γύρω στο 1750, από μια τυχαία διασταύρωση ειδών που έφτασαν από τη Βόρεια Αμερική και τη Χιλή. 

Στην Ελλάδα, καλλιεργούνται περισσότερο οι ποικιλίες Fortuna (πρώιμη και με λίγο πιο μακρόστενο σχήμα), Aroma (μικρόκαρπη και ροζέ), Camarosa (μεγαλόκαρπη με βαθύ κόκκινο χρώμα), Rosiera (μεγαλοκαρπη και γλυκιά) και Formosa (μεσαίου μεγέθουςκαι γλυκιά), κυρίως στο νομό Ηλείας (ιδίως στη Μανωλάδα), αλλά και στην Αχαΐα και στη Μεσσηνία. 

Όψιμα, φράουλες μπορούν επίσης να μας τροφοδοτήσουν ορεινές περιοχές της Κορινθίας, της Δυτικής Ελλάδας και της Αρκαδίας, όπου το κλίμα παραμένει ακόμη δροσερό. Οι φράουλες καλλιεργούνται υπαίθρια, αλλά και σε θερμοκήπια, επίσης συμβατικά ή σύμφωνα με τα πρωτόκολλα ολοκληρωμένης διαχείρισης και, φυσικά, βιολογικά.

Συγκομιδή φράουλας σε θερμοκήπιο στην Μανωλάδα Ηλείας.
(EUROKINISSI/ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ)

Οι φράουλες αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα εξαγώγιμα προϊόντα μας, καθώς σε σύγκριση με άλλες χώρες, η Ελλάδα παράγει ένα προϊόν υψηλής ποιότητας, τόσο στην εμφάνιση και στη γεύση, όσο και στις οργανοληπτικές ιδιότητες.

Γιατί προτιμούμε τις βιολογικές φράουλες;

Καθώς η φράουλα είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα φρούτα, η καλλιέργειά της συχνά απαιτεί τη χρήση λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων που, όταν τις καταναλώνουμε, δρουν σωρευτικά στο σώμα μας. 

Αν και οι ελληνικές θεωρούνται από τις ασφαλέστερες στην Ευρώπη, αποφεύγοντας τις υπερβάσεις στα όρια φυτοφαρμάκων που παρατηρούνται σε άλλες χώρες, η βιολογική παραγωγή προσφέρει μια επιπλέον δικλίδα ασφαλείας, καθώς εκεί η προστασία του φυτού βασίζεται στην ισορροπία της γης και στην αγρανάπαυση. Αποφεύγεται η χημική επιβάρυνση που συχνά τοποθετεί τη συμβατική φράουλα στη λίστα με τα προϊόντα που παρουσιάζουν την υψηλότερη υπολειμματικότητα.

Παράλληλα, υπάρχει και μια ανησυχία σχετικά με τις «ορμόνες» που χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξή της. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για ζωικές ορμόνες, αλλά για φυτορυθμιστικές ουσίες που βοηθούν το φυτό να αναπτυχθεί σωστά κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. 

Φράουλες σε θερμοκήπιο

Επιλέγοντας όμως τη βιολογική οδό, ο καταναλωτής έρχεται πιο κοντά στην αυθεντική φύση του φρούτου, απολαμβάνοντας έναν καρπό που μεγάλωσε με αργούς ρυθμούς, χωρίς τεχνητές παρεμβάσεις, διατηρώντας ακέραια τα θρεπτικά του συστατικά.

Έχουμε όμως πάντα στο νου μας πως οι φράουλες θέλουν πολύ καλό πλύσιμο με χλιαρό νερό για να φύγουν τα υπολείμματα φαρμάκων ή/και μικρών εντόμων που κρατούνται στην επιφάνεια της.

Ένα superfood πλούσιο σε βιταμίνη C και όχι μόνο

Εκτός όλων των άλλων, η φράουλα αποτελεί μια μοναδική υπερτροφή, η οποία προσφέρει στον οργανισμό μας ποικιλοτρόπως. Μελέτες του Πανεπιστημίου Harvard έχουν δείξει πως οι ανθοκυανίνες, οι οποίες αφθονούν στις φράουλες, μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφράγματος κατά 32% σε γυναίκες νεαρής και μέσης ηλικίας. 

Παράλληλα, οι πολυφαινόλες τους δρουν ως αντιφλεγμονώδη, περιορίζοντας την αρτηριακή πίεση και την επικάθηση αθηρωματικής πλάκας, ενώ ο συνδυασμός φυτικών ινών και καλίου προσφέρει μια ολοκληρωμένη υποστήριξη στο καρδιαγγειακό σύστημα. 

Η προστατευτική τους δράση συμπληρώνεται από ουσίες όπως η καμφερόλη και η κουερσετίνη, οι οποίες συμβάλλουν στην πρόληψη θρόμβων που σχετίζονται με εγκεφαλικά επεισόδια. Ευεργετική είναι επίδραση της φράουλας και στη μάχη κατά του καρκίνου, καθώς τα αντιοξειδωτικά της εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες και εμποδίζουν την ανάπτυξη όγκων. 

Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε κάλιο, αποτελούν ιδανική τροφή για τη ρύθμιση της υπέρτασης, ενώ οι φυτικές τους ίνες και το νερό καταπολεμούν αποτελεσματικά τη δυσκοιλιότητα.  Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι διαθέτουν χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, βοηθώντας στη ρύθμιση του σακχάρου και μειώνοντας τον κίνδυνο διαβητικών επιπλοκών.

Με μόλις 53 θερμίδες ανά κούπα, οι φράουλες προσφέρουν το 160% της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης σε βιταμίνη C, μαζί με απαραίτητα μέταλλα όπως ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο και φώσφορο. 

Πώς ξεχωρίζουμε τις καλές φράουλες

Η καλή και γευστική φράουλα θα πρέπει να πληροί κάποια χαρακτηριστικά στην όψη, την υφή και το άρωμα. Καταρχάς, διαλέγουμε γυαλιστερές φράουλες με ζωηρό, κόκκινο χρώμα. Ένα δείγμα ότι έχουν ωριμάσει σωστά, χωρίς παρεμβάσεις είναι να μην υπάρχει κενό στο εσωτερικό τους όταν τις κόβουμε και να είναι ζουμερές. 

Παρόλα αυτά, δεν φοβόμαστε τις «ατέλειες» στο σχήμα ή μικρούς αποχρωματισμούς, καθώς μπορεί να οφείλονται σε απότομες αλλαγές της θερμοκρασίας μεταξύ μέρας και νύχτας, ή, αν είναι πρώιμες, στο γεγονός ότι δεν τις έχει δει αρκετά ο ήλιος. Τέλος, όπως λέει και το όνομά τους, οι καλές φράουλες θα πρέπει να έχουν έντονο άρωμα και πράσινα, όχι ξεραμένα, φύλλα.

Για τη συντήρησή τους, απαγορεύεται να τις πλύνουμε ή να τις καθαρίσουμε πριν τις βάλουμε στο ψυγείο και δεν τις αφήνουμε μαζί με άλλες φράουλες που είναι χαλασμένες. Για να κρατήσουν περισσότερο, τις βάζουμε σε σκεύος που έχουμε στρώσει με απορροφητικό χαρτί κουζίνας και κλείνουμε με καπάκι.

Φράουλα, η λευκή

Εκτός όμως από την κλασική κόκκινη φράουλα που όλοι ξέρουμε και αγαπάμε, υπάρχει μια πιο σπάνια εκδοχή της που τον τελευταίο καιρό κερδίζει όλο και περισσότερο τις εντυπώσεις, η λευκή φράουλα ή ανανοφράουλα ή pineberry. 

Έχει, όπως είπαμε λευκό χρώμα με κατακόκκινα σποράκια που ξεχωρίζουν στην επιφάνειά του. Κι εκτός από την εμφάνιση που ξενίζει, η γεύση είναι επίσης εξωτική, αφού θυμίζει ανανά.  

Αν και σήμερα μας φαίνεται ως κάτι νέο, η ανανοφράουλα είναι στην πραγματικότητα η αρχαιότερη ποικιλία φράουλας στον κόσμο. Γηγενής της Χιλής, όπου φύεται άγρια στις προστατευμένες ορεινές περιοχές των Άνδεων, αποτελεί τον έναν από τους δύο «γονείς» της σύγχρονης φράουλας που όλοι γνωρίζουμε. 

Παρά την ιστορική της αξία, η καλλιέργειά της παραλίγο να εξαφανιστεί λόγω της χαμηλής της απόδοσης και της εξαιρετικής της ευαισθησίας. Χρειάστηκε η συστηματική προσπάθεια Ολλανδών καλλιεργητών στις αρχές του 21ου αιώνα για να αναβιώσει το είδος και να φτάσει ξανά, σε πολύ περιορισμένες ποσότητες, στα ράφια των ενημερωμένων μανάβικων.

Η καλλιέργειά της θεωρείται πρόκληση αλλά και ευκαιρία για τους λάτρεις της κηπουρικής, καθώς η ανανοφράουλα είναι ιδανική για βιολογική παραγωγή και ιδιαίτερα ανθεκτική στις ασθένειες. Προτιμά τις ηλιόλουστες θέσεις και μπορεί να αναπτυχθεί αρμονικά δίπλα στις παραδοσιακές κόκκινες φράουλες, προσφέροντας τους καρπούς της τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. 

Το μεγαλύτερο στοίχημα για τον καλλιεργητή παραμένει η συγκομιδή. Επειδή μοιάζει μόνιμα «άγουρη» λόγω του λευκού της χρώματος, το μυστικό για να καταλάβουμε ότι είναι έτοιμη κρύβεται στα σποράκια της, τα οποία πρέπει να έχουν πάρει ένα ζωηρό, έντονο κόκκινο χρώμα.

Λόγω της εξαιρετικά μικρής διάρκειας ζωής της, απαιτεί άμεση κατανάλωση ή σωστή συντήρηση για να μη χαθεί ο γευστικός της πλούτος. Αν σταθείτε τυχεροί και βρείτε μια καλή ποσότητα, ο καλύτερος τρόπος για να την κρατήσετε είναι η κατάψυξη, ακολουθώντας την ίδια προσεκτική διαδικασία με την απλή φράουλα ώστε να μην κολλήσουν οι καρποί μεταξύ τους. 

Φράουλες όλο τον χρόνο

Είπαμε, οι φράουλες είναι συνώνυμες της Άνοιξης και προπομπός του καλοκαιριού, όμως δεν υπάρχει κανένας λόγος να τις στερούμαστε τον Χειμώνα.  Αντίθετα, με διάφορους τρόπους μπορούμε να τις διατηρήσουμε σε βάζα, στην κατάψυξη και σε μπουκάλια και να τις χρησιμοποιούμε συνέχεια, αναλόγως την ανάγκη. 

Για να τις αποξηράνουμε τις ψήνουμε για δυόμισι ώρες στους 90˚C, ενώ για να τις καταψύξουμε ακολουθούμε την εξής διαδικασία: τις πλένουμε πολύ καλά και τις στεγνώνουμε εντελώς. Τις καθαρίζουμε και τις βάζουμε σε ένα σκεύος με λαδόκολλα έτσι ώστε να μην ακουμπάνε μεταξύ τους.  Τις βάζουμε στην κατάψυξη και μόλις παγώσουν, τις μεταφέρουμε σε σακούλα τροφίμων και τις ξαναβάζουμε στην κατάψυξη.

Μαρμελάδα φράουλα

Ο πιο συνήθης τρόπος να συντηρήσουμε οποιοδήποτε φρούτο είναι οι μαρμελάδες. Εύκολες και απλές, χάρη στη ζάχαρη δίνουν μεγάλο χρόνο ζωής στο προϊόν μας, ειδικά αν τη βάλουμε σε αποστειρωμένα βάζα*

Οι περισσότερες και πιο νόστιμες συνταγές για μαρμελάδα θέλουν το φρούτο να μένει πριν το βράσιμο μόνο με τη ζάχαρη για κάποια ώρα ώστε να βγουν οι χυμοί του.  Εν προκειμένω, για τουλάχιστον δύο ώρες σε καλά πλυμένες, στεγνωμένες, καθαρισμένες και κομμένες φράουλες. 

Στο 1 κιλό φρούτου, αναλογούν 600 – 1000 γρ. ζάχαρη, ανάλογα με τον χρόνο που θέλουμε να τη συντηρήσουμε. Όσο πιο πολλή η ζάχαρη τόσο πιο καλή η συντήρηση. Στη συνέχεια βράζουμε σε μέτρια προς δυνατή φωτιά για 15-20 λεπτά, ξαφρίζοντας συνεχώς. Αποσύρουμε από την φωτιά και προσθέτουμε 2 κ.σ. χυμό λεμονιού. 

Γλυκό του κουταλιού φράουλα

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αφήνουμε τις φράουλες όλο το βράδυ μέσα σε ζάχαρη (800 γρ. για 1 κιλό φρούτου). Το πρωί, προσθέτουμε ένα φλιτζάνι νερό και βράζουμε για 5 λεπτά. 

Αφαιρούμε τις φράουλες με μια τρυπητή κουτάλα και συνεχίζουμε με το βράσιμο του σιροπιού για 15 λεπτά ακόμη.  Ρίχνουμε ξανά τις φράουλες, βράζουμε για 2-3 λεπτά ακόμη, αποσύρουμε και προσθέτουμε 2 κ.σ. χυμό λεμονιού. 

Λικέρ φράουλα

Το πιο απλό λικέρ, καθώς απαιτεί μόνο ένα χτύπημα στο μπλέντερ. Χτυπάμε 500 γρ. φράουλες με 500 γρ. ζάχαρη στο μπλέντερ. Προσθέτουμε 800 ml μπράντι, βότκα ή ρακί, ανακατεύουμε καλά και αδειάζουμε σε αποστειρωμένα μπουκάλια. Αφήνουμε στο ψυγείο και 48 ώρες. Σουρώνουμε και σερβίρουμε με πάγο κατά προτίμηση. 

Σιρόπι φράουλας

Η πιο ωραία συνταγή για ένα σιρόπι που μπορεί να συνοδεύσει το παγωτό, το γιαούρτι ή οποιαδήποτε άλλη γλυκιά μας παρασκευή. Χτυπάμε το φρούτο με τη ζάχαρη στο μπλέντερ σε αναλογία 1:1. Αδειάζουμε σε αποστειρωμένο βάζο και αφήνουμε στο ψυγείο για 8-10 ώρες. Στη συνέχεια βράζουμε για 2-3 λεπτά από τη στιγμή που το μείγμα θα κοχλάσει. Αν θέλουμε, προσθέτουμε κανέλα. Σουρώνουμε και φυλάμε στο ψυγείο για 15 μέρες.

Συνταγές: Άννα Ναθαναηλίδου

*Αποστείρωση βάζων:  Πλένουµε πολύ καλά τα βάζα και τα καπάκια µε ζεστό νερό, τα τοποθετούµε όλα ανάποδα σε ταψί στρωµένο µε µια πετσέτα και τα αφήνουµε στον φούρνο στους 100°C, µέχρι να στεγνώσουν. Γεµίζουµε τα βάζα µέχρι επάνω µε τη µαρµελάδα όσο και τα δύο είναι ακόµη ζεστά. Τα κλείνουµε καλά, τα γυρίζουµε ανάποδα (µε το καπάκι προς τα κάτω) και τα αφήνουµε έως ότου κρυώσουν.