Λίγες ώρες μετά την αποχώρηση του Αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς από το Πακιστάν, το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων με το Ιράν έρχεται στο φως, αποκαλύπτοντας μια στρατηγική μετατόπιση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ όσον αφορά τα πυρηνικά.
Ενώ ο πόλεμος μαίνεται και ο ναυτικός αποκλεισμός πνίγει την Τεχεράνη, η Ουάσινγκτον φαίνεται να εγκαταλείπει το δόγμα της «μόνιμης απαγόρευσης», προτείνοντας έναν 20ετή «πάγο» στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν. Είναι αυτή η αρχή μιας ιστορικής συμφωνίας ή απλώς ένας τρόπος να κερδηθεί χρόνος σε μια από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών;
Λίγο πριν ο Βανς αναχωρήσει από το Ισλαμαμπάντ νωρίς το πρωί της Κυριακής 12/4, περιέγραψε το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως «δύο κόσμους χωριστά», κυρίως στο ερώτημα των διασφαλίσεων ότι το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, «όχι μόνο τώρα, όχι μόνο σε δύο χρόνια, αλλά μακροπρόθεσμα».
Η πρόταση για 20ετή «αναστολή»
Καθώς οι λεπτομέρειες της 21ωρης επίσκεψης του Βανς άρχισαν να διαρρέουν τη Δευτέρα, πηγές προσκείμενες στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν ότι η θέση των ΗΠΑ δεν ήταν η μόνιμη απαγόρευση του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν. Αντίθετα, οι ΗΠΑ πρότειναν μια 20ετή «αναστολή» κάθε πυρηνικής δραστηριότητας. Αυτό θα επέτρεπε στους Ιρανούς να ισχυριστούν ότι δεν παραιτήθηκαν μόνιμα από το δικαίωμά τους, βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών, να παράγουν το δικό τους πυρηνικό καύσιμο.
Σε απάντηση, αναφέρουν οι New York Times, το Ιράν επανέφερε την πρόταση για αναστολή της δραστηριότητας για έως και πέντε χρόνια. Παρόμοια πρόταση είχε γίνει τον Φεβρουάριο στη Γενεύη, η αποτυχία της οποίας έπεισε τον Τραμπ ότι ήρθε η ώρα για πόλεμο, διατάσσοντας λίγες μέρες μετά την επίθεση κατά του Ιράν.
Τα ανοιχτά μέτωπα και το φάντασμα του 2015
Εκτός από το πυρηνικό ζήτημα, εκκρεμούν η αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ και ο τερματισμός της στήριξης του Ιράν σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η άρνηση του Ιράν να διαλύσει τις υποδομές του παραμένει το κεντρικό σημείο τριβής.
Για τον Τραμπ και τους συνεργάτες του υπάρχει ο κίνδυνος οποιαδήποτε συμφωνία να μοιάζει με εκείνη του 2015 (JCPOA), την οποία ο πρόεδρος εγκατέλειψε το 2018 χαρακτηρίζοντάς την «φρικτή και ετεροβαρή». Το κύριο παράπονό του ήταν οι «ρήτρες λήξης, που επέτρεπαν στο Ιράν να αυξήσει τη δραστηριότητά του μετά το 2030.
«Εμπιστοσύνη αλλά και μυστικότητα»
Ο Βανς δήλωσε τη Δευτέρα ότι υπήρξαν «μερικές καλές συζητήσεις» και ότι η μπάλα βρίσκεται τώρα στο γήπεδο της Τεχεράνης. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λίβιτ, τόνισε ότι οι «κόκκινες γραμμές» των ΗΠΑ είναι σαφείς, προσθέτοντας ότι «η απόγνωση των Ιρανών για συμφωνία θα αυξηθεί με τον αποτελεσματικό ναυτικό αποκλεισμό του Προέδρου Τραμπ, που στέλνει τα δεξαμενόπλοια προς τον μεγάλο, όμορφο Κόλπο της Αμερικής».
Το αγκάθι του εμπλουτισμένου ουρανίου και των παγωμένων κονδυλίων
Ένα άλλο σημείο τριβής είναι η απαίτηση των ΗΠΑ να απομακρύνει το Ιράν 970 λίβρες ουρανίου σχεδόν στρατιωτικού επιπέδου από τη χώρα. Ο Τραμπ έχει εξετάσει ακόμη και την αποστολή χερσαίων δυνάμεων στο Ισφαχάν για να ασφαλίσουν το καύσιμο που φυλάσσεται βαθιά κάτω από το έδαφος.
Τέλος, οι διαπραγματεύσεις περιλαμβάνουν το αίτημα του Ιράν να αποδεσμευτούν περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις πετρελαίου που παραμένουν δεσμευμένα στο Κατάρ λόγω των κυρώσεων. Παρά την καχυποψία η αποκάλυψη ότι οι δύο πλευρές συζητούν πλέον για το χρονικό διάστημα της αναστολής υποδηλώνει ότι υπάρχει περιθώριο για μια συμφωνία που θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα στην περιοχή.
