Σε μια κίνηση υψηλού ρίσκου, που υπόσχεται να αποσυμφορήσει τη ζωτική εμπορική αρτηρία του Περσικού Κόλπου, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε το «Project Freedom». Το «Project Freedom» αποτελεί μια πρωτοβουλία-«ασπίδα» για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων, η οποία όμως προσκρούει στις έντονες αντιδράσεις του Ιράν και στον σκεπτικισμό των ναυτιλιακών κύκλων, που βλέπουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης της σύγκρουσης.

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Ο Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή ότι οι ΗΠΑ θα αρχίσουν να καθοδηγούν εμπορικά πλοία έξω από τα Στενά του Ορμούζ, όπου παραμένουν εγκλωβισμένα λόγω του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σε μια προσπάθεια να αποσυμφορηθεί η ζωτικής σημασίας εμπορική οδός.

«Χώρες από όλο τον κόσμο… έχουν ζητήσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες να βοηθήσουμε στην απελευθέρωση των πλοίων τους, τα οποία είναι εγκλωβισμένα στα Στενά του Ορμούζ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social την Κυριακή. «Για το καλό του Ιράν, της Μέσης Ανατολής και των Ηνωμένων Πολιτειών, ενημερώσαμε αυτές τις χώρες ότι θα καθοδηγήσουμε τα πλοία τους με ασφάλεια έξω από αυτά τα περιορισμένα ύδατα, ώστε να μπορούν να συνεχίσουν ελεύθερα τις εργασίες τους».

Ο νέος μηχανισμός, τον οποίο ο Τραμπ ονόμασε «Project Freedom», λειτουργεί ουσιαστικά ως κέντρο συντονισμού της κυκλοφορίας μέσω των Στενών, με τη συμμετοχή χωρών, ασφαλιστικών εταιρειών και ναυτιλιακών οργανισμών, σύμφωνα με δύο ανώτερους αξιωματούχους των ΗΠΑ. Προς το παρόν, η επιχείρηση δεν περιλαμβάνει συνοδεία των σκαφών από πολεμικά πλοία του αμερικανικού Ναυτικού, διευκρίνισαν οι ίδιοι.

Η απειλή από τις ιρανικές νάρκες και η στρατιωτική προετοιμασία

Σύμφωνα με αξιωματούχο, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν ανέπτυξε πρόσφατα θαλάσσιες νάρκες στα Στενά, δημιουργώντας νέους κινδύνους για την εμπορική ναυτιλία. Η νέα πρόταση του Τραμπ αφορά τον εντοπισμό των ναρκών και τη διαβίβαση των πληροφοριών στα πλοία που διέρχονται από την περιοχή, ώστε να αποφύγουν τον κίνδυνο, καθώς και τον προσδιορισμό των ασφαλέστερων διαδρομών.

Εάν υπάρξει παρεμβολή στη διαδικασία, αυτή «δυστυχώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί δυναμικά», ανέφερε ο Τραμπ. Η πρωτοβουλία θα ξεκινήσει το πρωί της Δευτέρας, ώρα Μέσης Ανατολής. Η στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ για την προσπάθεια αυτή θα περιλαμβάνει 15.000 στρατιωτικούς, καθώς και αντιτορπιλικά κατευθυνόμενων βλημάτων, πάνω από 100 αεροσκάφη ξηράς και θαλάσσης, και μη επανδρωμένα συστήματα, σύμφωνα με ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ.

Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού

Ωστόσο, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και εφοπλιστές υπενθύμισαν προηγούμενες αποτυχημένες απόπειρες του προέδρου να θέσει τη ναυτιλία σε κίνηση, συμπεριλαμβανομένης της έκκλησής του προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να στείλουν πολεμικά πλοία, αίτημα που δεν εισακούστηκε. Χωρίς συνοδεία πολεμικών πλοίων, ένα κέντρο συντονισμού είναι απίθανο να αλλάξει ουσιαστικά την κατάσταση στα Στενά, επισημαίνουν.

Οι έμποροι εξέφρασαν γρήγορα τον σκεπτικισμό τους για το αν η νέα αμερικανική προσπάθεια θα λύσει το πρόβλημα που δημιουργήθηκε από το κλείσιμο των Στενών από το Ιράν. Ένας Ευρωπαίος εφοπλιστής, με τέσσερα πλοία εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, δήλωσε ότι θα πρέπει να υπάρξει μια «οριστική εκεχειρία» πριν αρχίσουν να κινούνται τα πλοία του. Μεσίτες, πλοιοκτήτες και ναυτιλιακοί αναλυτές αναφέρουν ότι υπάρχουν περίπου 1.600 πλοία εγκλωβισμένα και στις δύο πλευρές των Στενών.

«Η πρόταση είναι τουλάχιστον ασαφής. Αν σε καθοδηγεί ένα δυτικό πολεμικό πλοίο, μπορεί να γίνεις ακόμη πιο ελκυστικός στόχος για τους Φρουρούς της Επανάστασης», δήλωσε ο Κώστας Καραθάνος, διευθύνων σύμβουλος της GasLog με έδρα την Αθήνα.

Επιθέσεις και ιρανική απάντηση

Το Ιράν έχει στοχεύσει περίπου 25 εμπορικά πλοία μέσα και γύρω από τα Στενά από την έναρξη της σύγκρουσης. Ο λεγόμενος στόλος «κουνουπιών» του Ιράν (μικρά επιθετικά σκάφη) επανέλαβε τις επιθέσεις του, ενώ η χώρα έχει κατασχέσει δύο εμπορικά πλοία τις τελευταίες εβδομάδες.

«Τα Στενά του Ορμούζ και ο Περσικός Κόλπος δεν θα διοικηθούν μέσω των παραληρηματικών αναρτήσεων του Τραμπ», έγραψε στο X την Κυριακή ο επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου. «Οποιαδήποτε παρέμβαση των ΗΠΑ στη νέα θαλάσσια διευθέτηση για τα Στενά του Ορμούζ θα θεωρηθεί παραβίαση της εκεχειρίας», δήλωσε ο Ebrahim Azizi.

Το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις και η οικονομική πίεση

Η κυβέρνηση Τραμπ άρχισε τον περασμένο μήνα να ζητά από άλλες χώρες να ενταχθούν στο «Maritime Freedom Construct», μια προσπάθεια για τη δημιουργία μιας νέας διεθνούς συμμαχίας. Μέχρι στιγμής, καμία χώρα δεν έχει ανταποκριθεί.

Η ανακοίνωση του Τραμπ έρχεται καθώς δήλωσε ότι πιθανότατα θα απορρίψει μια ιρανική πρόταση για τον τερματισμό του πολέμου, στο τελευταίο σημάδι ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν φτάσει σε αδιέξοδο στις συνομιλίες για την εκεχειρία. Μέχρι στιγμής, τα λίγα πλοία που έχουν διασχίσει τα Στενά τις τελευταίες εβδομάδες έχουν περάσει από το νησί Λάρακ, όπου οι Φρουροί της Επανάστασης χρεώνουν διόδια περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο.

Ο Υπουργός Οικονομικών Scott Bessent δήλωσε την Κυριακή ότι το Ιράν αρχίζει να αισθάνεται την πίεση από τον αποκλεισμό, καθώς οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης γεμίζουν, αναγκάζοντάς τους πιθανώς να κλείσουν πετρελαιοπηγές τις επόμενες ημέρες. Παρά την οικονομική πίεση, αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό από μόνο του ίσως δεν αρκεί για να πείσει την ιρανική κυβέρνηση να εγκαταλείψει τις στρατηγικές της επιδιώξεις.

Η σημασία των Στενών για την παγκόσμια οικονομία

Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το 20% της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου διερχόταν από τα Στενά. Εκτός από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα Στενά αποτελούν μια κρίσιμη αρτηρία για τη μεταφορά λιπασμάτων, αλουμινίου και ηλίου, τα οποία είναι απαραίτητα για τη βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης.

Σε απάντηση στα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη έκλεισε ουσιαστικά τα Στενά, προκαλώντας αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. Η κυβέρνηση Τραμπ απάντησε επιβάλλοντας ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Οι ιρανικές επιθέσεις και ο αμερικανικός αποκλεισμός έχουν περιορίσει τη ναυτιλιακή κίνηση στα Στενά στο χαμηλότερο σημείο από την έναρξη του πολέμου.