Στο βιβλίο «Αισθητική και σημειωτική του κινηματογράφου» ο ιστορικός Γιούρι Λότμαν γράφει ότι «ο κινηματογράφος μάς μιλάει. Με πολλές φωνές που σχηματίζουν σύνθετες αντιστίξεις και θέλει να τον καταλάβουμε». Ο Λότμαν εμμένει στην ψευδαίσθηση της πραγματικό- τητας ως ίδιον της έβδομης τέχνης. Οι αδελφοί Λυμιέρ τρόμαξαν το κοινό του 1896 με την ταινία «L’arrivée d’un train en gare de La Ciotat», κάνοντάς το να πιστέψει ότι ένα τρένο έτρεχε κατά πάνω τους. Περίπου 80 χρόνια αργότερα, η πρώτη ταινία IMAX «To Fly!» φαινόταν τόσο πραγματική που πολλοί θεατές ένιωσαν ζάλη. Μόλις το 2010, πολλοί ήταν οι θεατές που ένιωσαν πόνο βλέποντάς τον Τζέιμς Φράνκο να κόβει το χέρι του σε μια δραματική πράξη αυτοσυντήρησης στην ταινία «127 Hours» του Ντάνι Μπόιλ.

Ο κινηματογράφος βασίζεται στην ψευδαίσθηση. Η ικανότητα της κινηματογραφικής τεχνολογίας να μας ξεγελάσει και να μας κάνει να πιστέψουμε ότι κάτι συμβαίνει πραγματικά, κάνει το έργο άξιο της αποδοχής και των επαίνων μας. Τι συμβαίνει όμως όταν στην εξίσωση εισβάλει η τεχνητή νοημοσύνη; Ανοίγεται μπροστά στα μάτια μας η ιδανική ψευδαίσθηση; Η απάντηση δεν είναι μία. Πώς θα μπορούσε να ήταν άλλωστε όσο το υπό εξέταση «φαινόμενο» βρίσκεται εν εξελίξει. Βεβαιότητες εντοπίζονται.

Η «ηθοποιός» Tilly Norwood χαμογελά στην εικόνα που δημιουργήθηκε μέσω τεχνητής νοημοσύνης
(Handout via Reuters).

Η τεχνολογία έχει ήδη αρχίσει να μεταμορφώνει την τέχνη της κινηματογραφικής παραγωγής και ενδέχεται η τεχνητή νοημοσύνη να αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε ψυχαγωγία. Την ίδια στιγμή, η μάχη για τον περιορισμό της έχει μόλις αρχίσει. Η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης από τον κλάδο έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό αθόρυβα – εδώ και χρόνια, τα στούντιο και οι εταιρείες τεχνολογίας με τμήματα ψυχαγωγίας έχουν ήδη εμπλακεί σε έναν σιωπηρό αγώνα εξοπλισμών στον τομέα της μηχανικής μάθησης. Είναι πολλοί αυτοί που έχουν αγκαλιάσει την τεχνολογία με ενθουσιασμό.

Η Runway, μια εταιρεία έρευνας τεχνητής νοημοσύνης, διοργάνωσε το δεύτερο ετήσιο Φεστιβάλ Ταινιών Τεχνητής Νοημοσύνης στη Νέα Υόρκη και το Λος Αντζελες την άνοιξη του 2024, με συνεργάτες την Ακαδημία Τηλεόρασης και το Φεστιβάλ Tribeca. Το Χόλιγουντ βρίσκεται επί του παρόντος εν μέσω μιας εξέγερσης της τεχνητής νοημοσύνης. Αν και εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη, η προσπάθεια μοιάζει όλο και περισσότερο με μια πλήρη κατάληψη, έναν καλλιτεχνικό σεισμό τύπου Pixar που στοχεύει να αλλάξει την προέλευση των εικόνων, την επιχείρηση της παραγωγής και τελικά την ίδια τη γλώσσα του κινηματογράφου.

Το κίνημα αναπτύσσεται από διάφορες κατευθύνσεις — από νεοσύστατες εταιρείες κοντά στο Χόλιγουντ, όπως η Asteria και η Runway, από παραδοσιακούς καλλιτέχνες που ενδιαφέρονται για την τεχνητή νοημοσύνη, όπως οι σκηνοθέτες James Cameron και Timur Bekmambetov, καθώς και η Lyonne και ο Darren Aronofsky (ο οποίος συνεργάζεται με την Google DeepMind), από στελέχη στούντιο που ενθουσιάζονται με την προοπτική τεράστιας μείωσης του κόστους και, φυσικά, από στελέχη εταιρειών όπως η Google και η OpenAI, που βλέπουν την προοπτική ενός αυτοματοποιημένου Χόλιγουντ με δυσπιστία και ικανοποίηση. «Συγκεντρωνόμαστε συνεχώς και συζητάμε για αυτό», λέει στο Ηollywood Reporter ο Peter Docter, διευθυντής δημιουργικού τμήματος της Pixar. «Πόσο πρέπει να αφήνουμε τις μηχανές να κάνουν τη δουλειά;», αναρωτιέται.

9 ταινίες που άνοιξαν τον δρόμο στη νέα τεχνολογία

  1. The Irishman (2O19): Χρησιμοποιήθηκαν πρωτοποριακά τεχνάσματα CG για να «κάνει νεότερους» τους πρωταγωνιστές, Robert De Niro, Al Pacino και Joe Pesci.
  2. Thor: Love And Thunder (2O22): Η μηχανική μάθηση χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθεί ένα μωρό Thor. Ενα πραγματικό μωρό –που λέγεται ότι ήταν ο γιος του τότε διευθυντή της Disney, Bob Chapek– χρησιμοποιήθηκε ως εικόνα αναφοράς.
  3. Indiana Jones And The Dial Of Destiny (2O23): Στην ταινία χρησιμοποιήθηκαν προηγμένα οπτικά εφέ για να «γυρίσουν τον χρόνο πίσω». Ενας συνδυασμών ψηφιακών εργαλείων έκανε τον τότε 78χρονο Ford να μοιάζει με τον 40άρη εαυτό του.
  4. Dune: Part Two: (2O24) Ισως θυμάστε ότι οι Fremen είχαν μπλε μάτια. Στο Dune ΙΙ, το στούντιο εφέ DNEG χρησιμοποίησε τεχνητή νοημοσύνη για να ανιχνεύσει αυτόματα τα μάτια των ηθοποιών και να αλλάξει το χρώμα τους.
  5. Furiosa: A Mad Max Saga (2O24): Το Metaphysic χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του χαρακτήρα The Bullet Farmer, ο οποίος συνδύαζε την ερμηνεία του ηθοποιού Lee Perry με την ομοιότητα του Richard Carter, ο οποίος πέθανε το 2019.
  6. Alien: Romulus (2O24): Ο χαρακτήρας Rook είναι ένα μείγμα animatronics και της τεχνολογίας deepfake της Metaphysic. Ο Rook βασίστηκε στη φωνή και την ομοιότητα του αείμνηστου Ian Holm.
  7. Here (2O24): Το λογισμικό «εκπαιδεύτηκε» με εικόνες και βίντεο των Tom Hanks και Robin Wright στα νεανικά τους χρόνια. Τα αποτελέσματα χρησιμοποιήθηκαν ως «ψηφιακό μακιγιάζ» που εφαρμόστηκε στις ερμηνείες τους.
  8. The Brutalist (2O24): Ο μοντέρ Dávid Jancsó αποκάλυψε ότι είχε χρησιμοποιήσει ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης της εταιρείας Respeecher για να βελτιώσει την ουγγρική προφορά των Adrien Brody και Felicity Jones.
  9. Emilia Pérez (2O24): Χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό Respeecher για να προσαρμόσει τη φωνητική απόδοση της πρωταγωνίστριας Karla Sofía Gascón στις μουσικές σκηνές.

Η ηθική διάσταση

Η Rachel Antell, παραγωγός αρχειακών ντοκιμαντέρ, άρχισε να παρατηρεί εικόνες που είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη αναμεμειγμένες με αυθεντικές φωτογραφίες. Σε μια περίπτωση, οι κινηματογραφιστές αντιμετώπισαν την έλλειψη εικόνων για μια γυναίκα του 19ου αιώνα που είχε φωτογραφηθεί ελάχιστα, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη για να δημιουργήσουν εικόνες που έμοιαζαν με παλιές φωτογραφίες. Αυτό έθεσε το ερώτημα: έπρεπε να το κάνουν; Κι αν το έκαναν, τι είδους διαφάνεια απαιτείται;

Η Antell και αρκετοί συνάδελφοί της ίδρυσαν την Archival Producers Alliance (APA), μια εθελοντική ομάδα περίπου 300 παραγωγών ντοκιμαντέρ και ερευνητών που ασχολούνται, μεταξύ άλλων, με την ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αφήγηση πραγματικών γεγονότων. Η ομάδα προειδοποίησε για τον «μόνιμο αλλοιωτικό αντίκτυπο στα ιστορικά αρχεία» μέσω της τεχνητής νοημοσύνης κι εξέδωσε ένα προσχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποτελεί μία από τις πιο οργανωμένες προσπάθειες στο Χόλιγουντ για την αντιμετώπιση των ηθικών ζητημάτων μιας τεχνολογίας που, παρά τις αισιόδοξες ή καταστροφικές προφητείες, είναι ήδη εδώ και διαμορφώνει τον κλάδο.

Ελλείψει κανονισμών, εναπόκειται στους σκηνοθέτες, παραγωγούς, σεναριογράφους, καλλιτέχνες οπτικών εφέ να καταλάβουν πού να θέσουν τα όριά τους. «Είναι μια υπόθεση που εξαρτάται από το κάθε έργο» όσον αφορά «στις περιπτώσεις χρήσης και τις ηθικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης», δήλωσε ο Jim Geduldick, υπεύθυνος οπτικών εφέ που έχει εργαστεί στις ταινίες Masters of the Air, Pinocchio της Disney. «Ολοι τη χρησιμοποιούν. Ολοι παίζουν με αυτήν», επισημαίνει.

Η αυτοματοποίηση του κινηματογράφου, που παλαιότερα ήταν ανθρώπινο έργο, ενέχει κινδύνους σε δύο μέτωπα: αφαιρεί τον άνθρωπο από τη διαδικασία και αφαιρεί την ανθρωπιά από το αποτέλεσμα. Το πρώτο σημείο φέρνει μια σειρά από προκλήσεις. Η απώλεια θέσεων εργασίας δεν είναι φόβος μακρινός, αλλά άμεσος κίνδυνος, όπως εκφράζεται από τον Reid Southen, καλλιτέχνη και εικονογράφο ταινιών που έχει εργαστεί σε franchise από το Matrix έως το Hunger Games. Ο Southen έχει συμβάλλει καθοριστικά στο να κατανοήσουν οι εργαζόμενοι του Χόλιγουντ τη δύναμη της τεχνολογίας να αυτοματοποιήσει τις ανθρώπινες θέσεις εργασίας.

Τα κινηματογραφικά στούντιο της Paramount Pictures σε φωτογραφία αρχείου.

Μείωση εισοδήματος

Λέει ότι το εισόδημά του έχει μειωθεί περίπου στο μισό τα τελευταία δύο χρόνια, όχι επειδή τα στούντιο στρέφονται σε άλλους εικονογράφους, αλλά επειδή δεν στρέφονται σε κανέναν, βασιζόμενοι σε προγράμματα όπως τα Stable Diffusion, Midjourney και DALL-E της OpenAI για να κάνουν τη δουλειά τους. «Αν μπορούν να λεηλατήσουν και να καταστρέψουν το έργο όλων για να σας αντικαταστήσουν, αυτό θα καταστρέψει ολόκληρες δημιουργικές βιομηχανίες», ανέφερε στο Hollywood Reporter.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει ακόμη διεισδύσει στην ανάπτυξη σεναρίων, επειδή η σύμβαση της WGA μετά την απεργία απαγορεύει στα στούντιο να κάνουν ακριβώς αυτό που περιγράφει ο Southen. Τι θα φέρει η επό- μενη σύμβαση δεν είναι σαφές.

Η πρόσφατη εμφάνιση της ηθοποιού τεχνητής νοημοσύνης Tilly Norwood προκάλεσε την οργή των σταρ του Χόλιγουντ. Οι δημιουργοί της τη χαρακτήρισαν ως τη διάδοχο της Scarlett Johansson και γνωστοποίησαν ότι πολλές εταιρείες διαχείρισης ταλέντων έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις σχετικά με την εκπροσώπησή της.

Σχεδόν αμέσως, πολλοί ηθοποιοί και επαγγελματικές ενώσεις εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην πρωτοβουλία της νεοσύστατης εταιρείας, Xicoia, υποστηρίζοντας ότι οι τεχνητά δημιουργημένοι ηθοποιοί αποτελούν θεμελιώδη κίνδυνο για το ανθρώπινο ταλέντο. Η αμερικανική ένωση ηθοποιών ανέφερε: «Δεν είναι ηθοποιός, είναι ένας χαρακτήρας που δημιουργήθηκε από ένα πρόγραμμα υπολογιστή που εκπαιδεύτηκε με βάση το έργο αμέτρητων επαγγελματιών ηθοποιών – χωρίς άδεια ή αποζημίωση».

Νομική αβεβαιότητα

Οι Vasilis Tsiavos και Fotis Kitsios στην έρευνά τους με τίτλο «The digital transformation of the film industry: How Artificial Intelligence is changing the seventh art»η οποία δημοσιεύθηκε στο Telecommunications Policy Journal, αναφέρουν: «Οι παραδοσιακοί νόμοι περί πνευματικών δικαιωμάτων που έχουν συνταχθεί για ανθρώπινους δημιουργούς ενδέχεται να μην ισχύουν για περιεχόμενο που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη, τοποθετώντας το σε μια ρυθμιστική γκρίζα ζώνη. Αυτή η νομική αβεβαιότητα περιπλέκει τη δίκαιη αποζημίωση των δημιουργικών επαγγελματιών, ενώ τα στούντιο και οι εταιρείες τεχνολογίας ανταγωνίζονται για πολύτιμα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Επιπλέον, η υπερβολική εξάρτηση από περιεχόμενο που δημιουργείται από τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της συναισθηματικής αυθεντικότητας και του βάθους της αφήγησης που μόνο η ανθρώπινη εμπειρία μπορεί να προσφέρει». Στον αντίποδα, όσοι θεωρούν την τεχνητή νοημοσύνη «ευλογία». «Oταν η τεχνολογία greenscreen εισήχθη στον κλάδο, κατέστρεψε 1.500 θέσεις εργασίας, αλλά δημιούργησε εκατοντάδες χιλιάδες περισσότερες, επειδή τώρα μπορούσαν να γυριστούν όλες αυτές οι ταινίες μεγάλης κλίμακας που δεν θα μπορούσαν να γυριστούν ποτέ πριν», αναφέρει ο Craig Patterson, διευθυντής της Asteria. «Βλέπω την τεχνητή νοημοσύνη με τον ίδιο τρόπο.

Είναι μια ευκαιρία για τους καλλιτέχνες να έρθουν και να δημιουργήσουν».

Η εποχή του streaming

Οπως είπε ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Disney, Michael Eisner, σε συνέντευξή του στην Daily Mail το 2023, «η κινηματογραφική εμπειρία σε έναν κοινόχρηστο χώρο δεν θα εξαφανιστεί. Οταν εμφανίστηκε η τηλεόραση, όλοι πίστευαν ότι το ραδιόφωνο θα χανόταν και ότι οι ταινίες στους κινηματογράφους θα παρήκμαζαν.

Η κινηματογραφική βιομηχανία εξακολουθεί να υπάρχει, βρίσκοντας τον δρόμο της στην εποχή του streaming. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι απλώς η πιο πρόσφατη μορφή τεχνολογίας στη βιομηχανία του θεάματος και τα στούντιο δεν έχουν άλλη επιλογή από το να την υιοθετήσουν ή να διακινδυνεύσουν να μείνουν πίσω όταν οι ανταγωνιστές τους το κάνουν».

Η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται επίσης ως εργαλείο, ενισχύοντας την πιθανότητα εμπορικής επιτυχίας της ταινίας. Προσφέρει αναλυτικές πληροφορίες για τις τροποποιήσεις του σεναρίου και τις επιλογές του καστ, και προβλέπει ακόμη και τη συνολική κερδοφορία της κινηματογραφικής προσπάθειας.

Οπως αναφέρουν οι Tsiavos και Kitsios τέτοιες προβλέψεις είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση των επενδυτικών αποφάσεων. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εδώ και θα ήταν υπο- κριτικό από πλευράς μας να κωφεύουμε.

Η βιομηχανία του θεάματος δεν έχει μείνει ανεπηρέαστη. Στο μυαλό έρχεται μια ατάκα του Kevin McCarthy από το μακρινό 1956 και την ταινία «Invasion of the Body Snatchers». «Αλλά δεν υπάρχει συναίσθημα. Καθόλου. Μόνο η προσποίηση του. Οι λέξεις, οι χειρονομίες, ο τόνος της φωνής, όλα τα άλλα είναι τα ίδια, αλλά όχι το συναίσθημα». Ο κινηματογράφος δεν θα πάψει ποτέ να μετατρέπει την ψευδαίσθηση σε συγκίνηση.