«Η καρδιά μου με προτρέπει να σ’ αγαπώ για πάντα, πάνω από όλα τα γήινα πράγματα». Αυτές είναι μερικές λέξεις από το παλαιότερο σωζόμενο γράμμα στην αγγλική γλώσσα για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου.
Γράφτηκε από τη Margery Brews στον αρραβωνιαστικό της John Paston τον Φεβρουάριο του 1477. Η Margery περιγράφει τον John ως τον «αγαπημένο της Βαλεντίνο». Το μεσαιωνικό μήνυμα με τον χαιρετισμό για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου αποτελεί ένα εξαιρετικό κρυφοκοίταγμα στην αγάπη και τον γάμο την εποχή εκείνη.
Τη νοηματοδότηση που έχει σήμερα η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου την απέκτησε στα χρόνια του ύστερου Μεσαίωνα, γύρω στον 14ο αιώνα. Την πρώτη γραπτή αναφορά την έχουμε το 1382 στο ποίημα «Το Κοινοβούλιο των Πτηνών» (Parlement of Foules) του πατέρα της αγγλικής λογοτεχνίας Τζέφρι Τσόσερ.
Το ποίημα των 699 στίχων είναι ένα ενύπνιο εμπνευσμένο από την παράδοση, κατά την οποία κάθε χρόνο την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου τα πουλιά συγκεντρώνονται μπροστά στη θεά της φύσης για να διαλέξουν ερωτικούς συντρόφους («…κάθε πουλί έρχεται εκεί για να διαλέξει το ταίρι του…»).
Ωστόσο, η πρώτη ευχετήρια κάρτα του Αγίου Βαλεντίνου που έχει διασωθεί χρονολογείται από το 1477, όταν η Margery θέλησε να αποτυπώσει τις σκέψεις της και να τις στείλει στον γείτονα και μνηστήρα της, John.
Στην επιστολή αναφερόταν στις διαπραγματεύσεις για τον γάμο τους μεταξύ των πατεράδων τους, οι οποίες είχαν φτάσει σε αδιέξοδο λόγω του ζητήματος της προίκας της Margery.
Το γράμμα έχει γοητεύσει γενιές ιστορικών, με τη Sarah Peverley να την περιγράφει ως «μαρτυρία της δύναμης της αγάπης».
Η ιστορία της Margery Brews και του John Paston
Όπως αναφέρει το History Today, είναι δελεαστικό να εκλάβουμε το γράμμα – με τις τρυφερές εκφράσεις, τις δηλώσεις πόνου και την επιμονή να παραμείνει μυστικό – ως έχει. Στη συχνά «στεγνή» αλληλογραφία του 15ου αιώνα, τα λόγια της Margery μοιάζουν με μια ανάσα φρέσκου αέρα: μια αυθεντική αναπαράσταση των ρομαντικών ελπίδων μιας νεαρής μεσαιωνικής γυναίκας.
Ωστόσο, το να το χαρακτηρίσουμε απλώς ως μια αθώα έκφραση αγάπης θα μας οδηγούσε να αγνοήσουμε την αξία του γράμματος ως πλούσια πηγή πληροφοριών σχετικά με τις περιπλοκές του μεσαιωνικού ερωτικού φλερτ και να υποτιμήσουμε τη διαπραγματευτική δύναμη μιας έφηβης ευγενούς καταγωγής.
Το 1477, ο John Paston, ο δεύτερος γιος του ευγενούς ζεύγους John και Margaret Paston από το Νόρφολκ, ήταν 33 ετών. Δύο χρόνια αργότερα, ο μεγαλύτερος αδελφός του (επίσης John) θα πεθάνει από ξαφνική ασθένεια και εκείνος θα κληρονομήσει την οικογενειακή περιουσία.
Η μεγαλύτερη ελπίδα του John να αποκτήσει περιουσία ήταν ένας προσοδοφόρος γάμος. Η αλληλογραφία των Paston δείχνει ότι αναζητούσε σύζυγο από το 1467. Οι επιστολές καταγράφουν τουλάχιστον δέκα αποτυχημένες προσπάθειες να βρει ταίρι που να ‘χει και τον τρόπο του.
Μια πλούσια ανύπαντρη γυναίκα σε αναπαραγωγική ηλικία ήταν το μεγαλύτερο «έπαθλο» της μεσαιωνικής αγοράς γάμων και ο δεύτερος γιος μιας ευγενούς, κι όχι αριστοκρατικής, οικογένειας δεν ήταν σίγουρα ο πιο κατάλληλος υποψήφιος για εκείνη και την οικογένειά της.
Μια δεκαετία μετά, η κατάσταση πρέπει να ήταν για όλη την οικογένεια απελπιστική. Ο John στρέφει την προσοχή του στην οικογένεια των Brews. Μια οικογένεια αξιοσέβαστη που αν και δεν έπλεε στα πλούτη, ζούσε μια άνετη ζωή.
Η χρονική στιγμή κατά την οποία ο John Paston στρέφει το βλέμμα του σε αυτή επιδέχεται διαφορετικών ερμηνειών. Η πρώτη εκδοχή θέλει την οικογένεια των Brews να φαντάζει στα μάτια του ως μια επιλογή μη κερδοφόρα.
Η δεύτερη εκδοχή, η περισσότερο ρομαντική, θέλει τη μεγαλύτερη κόρη του Sir Thomas Brews, όχι κατάλληλη υποψήφια λόγω του νεαρού της ηλικίας της. Στα τέλη της εφηβείας της, η Margery μπορεί να έγινε ξαφνικά μια ελκυστική πιθανότητα.
Δεν γνωρίζουμε πότε ξεκίνησε ο ερωτικός δεσμός του John με τη Margery, αλλά μια επιστολή της Elizabeth Brews που τον προσκαλούσε να την επισκεφθεί για τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου για να «ολοκληρώσει το θέμα» υποδηλώνει ότι επρόκειτο να ζητήσει το χέρι της.
Προίκα vs διαπραγμάτευση
Παρά την ανάγκη του να βρει σύζυγο, ο John δεν ήταν διατεθειμένος να συμβιβαστεί με λιγότερα από όσα θεωρούσε ότι του άξιζαν και πίεσε σκληρά τον Sir Thomas Brews να του προσφέρει καλύτερη προίκα από αυτή που είχε υποσχεθεί στη Margery.
Ο Thomas εμφανιζόταν απρόθυμος να «δεσμευτεί υπερβολικά για μία κόρη», καθώς όσο κι αν αγαπούσε τη Margery, είχε και μικρότερες κόρες που θα χρειάζονταν επίσης προίκα. Λίγες μέρες μετά την αποστολή της παθιασμένης πρώτης επιστολής της, η Margery έγραψε ένα πιο ρεαλιστικό σημείωμα στον John.
Αναφερόμενη στο «θέμα μεταξύ του πατέρα μου και εσάς», δήλωσε χωρίς περιστροφές: «Σας ενημερώνω ξεκάθαρα ότι ο πατέρας μου δεν θα δώσει περισσότερα χρήματα εκτός από 100 λίρες και 50 μάρκα, ποσό που απέχει πολύ από την εκπλήρωση της επιθυμίας σας. Επομένως, αν μπορείτε να ικανοποιηθείτε με αυτό και με το φτωχό μου πρόσωπο, θα είμαι η πιο ευτυχισμένη κοπέλα στον κόσμο».
Στην προηγούμενη επιστολή της είχε διαβεβαιώσει τον John για τα παθιασμένα αισθήματά της. Αυτή η επιστολή έδειξε τις διαπραγματευτικές της ικανότητες, καθώς μετριάζει την τελική προσφορά του πατέρα της υπενθυμίζοντας την ικανότητα του John να την κάνει ευτυχισμένη.
Παρά την επιθυμία της Margery να κρατήσει ο John το πρώτο της γράμμα μυστικό, και τα δύο μηνύματα υπαγορεύτηκαν στον γραφέα της οικογένειας και είναι απίθανο να συντάχθηκαν κρυφά.
Οι άνθρωποι κατά τον Μεσαίωνα εκτιμούσαν την αγάπη μεταξύ συζύγων, όμως στην ερωτική σχέση οι ανάγκες της οικογένειας ως συνόλου υπερίσχυαν των επιθυμιών του ζευγαριού. Στην περίπτωση αυτή, η οικογένεια Brews είχε αποφασίσει ότι ήθελε να κερδίσει τον John και ήταν διατεθειμένη να πληρώσει το τίμημα. Ο John αποδέχτηκε τους όρους και το ζευγάρι παντρεύτηκε.
Υποχώρησε επειδή δεν είχε άλλη επιλογή; Ίσως. Δεν έχουμε αποδείξεις ότι το 1477 ήταν τόσο ερωτευμένος με τη Margery όσο εκείνη ισχυριζόταν ότι ήταν μαζί του.
Το 1484 η Margery έγραψε στον John, ο οποίος βρισκόταν στο Λονδίνο για επαγγελματικούς λόγους, για να του ζητήσει να την πάρει κοντά του, αν σκόπευε να μείνει στην πόλη για μεγάλο διάστημα. «Νομίζω ότι έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που ξάπλωσα στην αγκαλιά σου».
Επτά χρόνια γάμου δεν είχαν σβήσει την επιθυμία της Margery για τον άντρα της, τον οποίο αποκαλούσε στο γράμμα της «αγαπημένε μου». Ίσως αυτή η τρυφερή ομολογία σε μια επιστολή που κατά τα άλλα αφορούσε οικογενειακές υποθέσεις αποκαλύπτει τον αληθινό ρομαντισμό ανάμεσά τους.
«Στον αγαπημένο μου Βαλεντίνο John Paston»
Ακολουθεί το πλήρες -εκσυγχρονισμένο- κείμενο του μηνύματος της Margery για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου:
«Στον αγαπημένο μου Βαλεντίνο John Paston, ιππότη, παραδίδεται το παρόν έγγραφο.
Αγαπημένε μου Βαλεντίνε, σε σέβομαι και σε λατρεύω και σου εκφράζω την αγάπη μου με όλη μου την καρδιά, επιθυμώντας να μάθω για την ευημερία σου, την οποία παρακαλώ τον Παντοδύναμο Θεό να διατηρήσει σύμφωνα με την επιθυμία Του και την επιθυμία της καρδιάς σου.
Και αν σας ευχαριστεί να μάθετε για την ευημερία μου, δεν είμαι σε καλή υγεία ούτε σωματικά ούτε ψυχικά, και δεν θα είμαι μέχρι να έχω νέα σας. Γιατί κανένα πλάσμα δεν γνωρίζει τον πόνο που υπομένω, και ακόμη και με τον πόνο του θανάτου δεν θα αποκαλύψω περισσότερα.
Και η μητέρα μου έχει προσπαθήσει πολύ σκληρά να πείσει τον πατέρα μου, αλλά δεν μπορεί να πετύχει τίποτα περισσότερο από αυτό που ήδη γνωρίζετε, για το οποίο ο Θεός ξέρει ότι λυπάμαι πολύ.
Αλλά αν με αγαπάτε, όπως πιστεύω ειλικρινά ότι με αγαπάτε, δεν θα με αφήσετε για αυτό τον λόγο. Γιατί ακόμα κι αν δεν είχατε ούτε τα μισά από τα μέσα διαβίωσης που έχετε, για να κάνω τη μεγαλύτερη δουλειά που θα μπορούσε να κάνει οποιαδήποτε γυναίκα, δεν θα σας εγκατέλειπα.
Κι αν μου ζητήσεις να σου μείνω πιστή όπου κι αν πάω, θα κάνω ό,τι μπορώ για να αγαπώ μόνο εσένα και κανέναν άλλο. Κι αν οι φίλοι μου πουν ότι κάνω λάθος, δεν θα με εμποδίσουν να το κάνω.
Η καρδιά μου με προτρέπει να σε αγαπώ αληθινά πάνω από όλα τα γήινα πράγματα. Πιστεύω ότι με τον καιρό τα πράγματα θα βελτιωθούν. Δεν έχω να σου πω τίποτα άλλο αυτή τη στιγμή, αλλά η Αγία Τριάδα σε προστατεύει. Και σε ικετεύω να μην δείξεις αυτό το γράμμα σε κανένα άλλο πλάσμα εκτός από τον εαυτό σου.
Η δική σου Margery Brews».
Με πληροφορίες από History Today και nathenamin.substack.com.
