Φορτωμένο διακρίσεις, με το Βραβείο Κοινού από το Φεστιβάλ του Τορόντο και δύο Χρυσές Σφαίρες Καλύτερης Δραματικής Ταινίας και Γυναικείας Ερμηνείας σε Δράμα, το «Άμνετ» της βραβευμένης με Οσκαρ σεναριογράφου και σκηνοθέτιδας Κλόι Ζάο (Η Χώρα των Νομάδων) έρχεται στις ελληνικές αίθουσες με τον αέρα του φαβορί στις οσκαρικές υποψηφιότητες. Ειδικά η ερμηνεία της Βρετανίδας πρωταγωνίστριας Τζέσι Μπάκλεϊ, της οποίας την εξελικτική πορεία θα κατανοήσει κανείς καλύτερα αν ανατρέξει στο ψυχολογικό θρίλερ «Beast» (2017), είναι στην κορυφή της προ-οσκαρικής συζήτησης.
Σαιξπηρικό δράμα
Για να πιάσουμε τα πράγματα με τη σειρά, εδώ και μήνες η φήμη του «Άμνετ» ως αριστοτεχνικού μελό διαδίδεται από στόμα σε στόμα: ένα τσουνάμι κλάματος κατακλύζει τα σινεμά. Πρόκειται για την οικογενειακή τραγωδία του Ουίλιαμ Σαίξπηρ και της συζύγου του Άνιες, οι οποίοι χάνουν τον 11χρονο γιο τους από την πανώλη.
Η υπόθεση εκτυλίσσεται στην Αγγλία του 1580. Ο φτωχός δάσκαλος λατινικών Ουίλιαμ Σαίξπηρ (Πολ Μεσκάλ) και η ανοιχτόμυαλη Άνιες (Τζέσι Μπάκλεϊ) βιώνουν έναν παθιασμένο δεσμό που οδηγεί σε γάμο. Θα αποκτήσουν τρία παιδιά και όσο εκείνος καταξιώνεται επαγγελματικά στη θεατρική σκηνή του Λονδίνου, εκείνη αναλαμβάνει μόνη της την οικογένεια τους. Όμως ο ισχυρός δεσμό τους κλονίζεται από την απώλεια του 11χρονου Άμνετ και η κοινή εμπειρία θα γίνει ο σπόρος για τον Άμλετ, το διαχρονικό αριστούργημα του Σαίξπηρ.
Η Κλόι Ζάο με τους Πολ Μέσκαλ και Τζέσι Μπάκλεϊ στα γυρίσματα του Άμνετ.
Το ομώνυμο μυθιστόρημα της συγγραφέως Μάγκι Ο’ Φάρελ στο οποίο βασίζεται η ταινία, διασκεύασαν μαζί για τον κινηματογράφο η Ο’ Φάρελ και η Κλόι Ζάο – η τελευταία μετά από προσέγγιση των παραγωγών Στίβεν Σπίλμπεγκ και Σαμ Μέντες για να το σκηνοθετήσει.
«Όταν μου παρουσίασαν την κεντρική ιδέα της ιστορίας – για μια μητέρα που χάνει το παιδί της – αυτό μου κίνησε αμέσως το ενδιαφέρον», θυμάται η Κλόι Ζάο σε συνέντευξη της στο Hollywood Reporter. Και συνεχίζει: «Η μητρική φιγούρα δεν υπάρχει στις προηγούμενες ταινίες μου, γιατί, όπως πολλοί άνθρωποι, κουβαλάω ένα αρκετά βαθύ τραύμα από τη σχέση μου με τη μητέρα μου. Είναι ίσως το μεγαλύτερο τραύμα που μπορεί να φέρει κανείς και πιθανότατα το πιο δύσκολο να επουλωθεί. Έτσι, όταν σκέφτηκα την ιδέα να γυρίσω μια ταινία με αυτό το θέμα, είπα: «Δεν νομίζω». Όμως πέρασα μια τετραετή κρίση μέσης ηλικίας [μετά το Eternals του 2021] και συνειδητοποίησα πως, αν δεν αντιμετωπίσεις κάτι, θα σε στοιχειώνει. Οπότε σκέφτηκα: «Ίσως τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή».
«Ο πραγματικός λόγος που το Άμνετ σε κάνει να κλαις»
Η καθόλου εύκολη κινηματογραφική διαχείριση της κεντρικής, τραγικών διαστάσεων, ιδέας, η οποία σύμφωνα με τη Μάγκι Ο’ Φάρελ, ενέπνευσε τον σαιξπηρικό «Άμλετ», δεν φέρνει μόνο δάκρυα στα μάτια των θεατών, αλλά γεννά και το ερώτημα: μήπως το κοινό συρρέει στις αίθουσες γιατί απλώς έχει ανάγκη από ένα γερό κλάμα; Η συντάκτρια του Independent, Σάρλοτ Κριπς, πιστεύει πώς ναι, το κοινό το χρειάζεται. Οι ειδικοί που παρουσιάζει στο άρθρο της «Ο πραγματικός λόγος που το Άμνετ σε κάνει να κλαις, σύμφωνα με τους ψυχολόγους», συμφωνούν μαζί της.
Θέλεις λοιπόν να κλάψεις με την ψυχή σου και να νιώσεις συναισθηματικά «αποτοξινωμένος»; Να απελευθερώσεις ωκυτοκίνη; Να νιώσεις πιο ελαφρύς, πιο καθαρός; Να πάρεις ξανά ανάσα; Απλώς πήγαινε να δεις το «Άμνετ». Τα βουρκωμένα μάτια των γύρω σου δεν θα περάσουν απαρατήρητα, το ίδιο και τα δικά σου…
«Πάρε χαρτομάντιλα και ετοιμάσου να σου ξεριζώσουν την καρδιά», γράφει ένας θεατής. «Αξίζει ολόκληρο κουτί Kleenex», σχολιάζει άλλος. «Με διέλυσε. Έμεινα καθισμένος στη σιωπή μέχρι να φύγει και ο τελευταίος από την αίθουσα για να συνέλθω», λέει κάποιος τρίτος.
Ομαδική ψυχοθεραπεία
Τι ακριβώς συμβαίνει λοιπόν; Μήπως πρόκειται για μια απελευθέρωση με κάθε έννοια της λέξης, αναρωτιέται ο Independent; Κι αν ο κόσμος δεν πηγαίνει μόνο για να δει την εκπληκτική Μπάκλεϊ, αλλά επειδή προσδοκά συνειδητά μια τεράστια συναισθηματική έκρηξη;
Όπως παρατηρεί η συντάκτρια του άρθρου, η υπόσχεση ότι θα καταλήξεις με λυγμούς, με τα δάκρυα να τρέχουν ασταμάτητα, έχει γίνει μέρος της κινηματογραφικής εμπειρίας (αφού μιλάμε πια για έντονες κινηματογραφικές εμπειρίες που πρέπει να κάνουν το κοινό να επιστρέψει στις κινηματογραφικές αίθουσες, η ταινία της Ζάο είναι ένα τέτοιο παράδειγμα). «Το Άμνετ λειτουργεί πλέον ως όχημα μέσω του οποίου οι άνθρωποι συνδέονται με συναισθήματα που, σε διαφορετική περίπτωση, θα χρειάζονταν χρόνια ψυχοθεραπείας για να προσεγγίσουν. Σε έναν κόσμο γεμάτο άγχος για όσα δεν μπορούμε να ελέγξουμε και πένθος για όσα νιώθουμε πως χάνουμε, μήπως χρησιμοποιούμε την ταινία ως μια συλλογική άσκηση κάθαρσης; Μήπως το «Άμνετ» έχει μετατραπεί σε μια τεράστια ομαδική συνεδρία ψυχοθεραπείας;»
Η Τζέι Μπάκλεϊ στο «Άμνετ».
Η καταπίεση των συναισθημάτων έχει εδώ και καιρό συνδεθεί με ασθένειες και ψυχικά προβλήματα, οπότε ποιο μέρος είναι καταλληλότερο για να τα αφήσεις όλα ελεύθερα από τον κινηματογράφο της γειτονιάς σου;
Το Άμνετ δεν είναι ελαφρύ έργο. Ο θάνατος ενός παιδιού – ο απόλυτος εφιάλτης για κάθε γονέα – πυροδοτεί βαθιά ριζωμένους φόβους και συναισθήματα. Ωστόσο, το να είσαι μάρτυρας μιας τόσο καταστροφικής απώλειας από την πλευρά του θεατή σε μια αίθουσα σου δίνει ταυτόχρονα την άδεια να κλάψεις. Και φαίνεται πως πολλοί θεατές μπαίνουν στην αίθουσα ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο.
«Το κλάμα μπορεί να αποβεί καθαρτήριο, απελευθερώνοντας ενδορφίνες και ωκυτοκίνη και επιτρέποντας ένα είδος συναισθηματικής επανεκκίνησης του εγκεφάλου», λέει στον Independent η ψυχοθεραπεύτρια Ανέτ Μπάιφορντ, η οποία παραδέχεται ότι η ίδια ένιωσε παράξενα ανεπηρέαστη από το «Άμνετ», βρίσκοντάς το «συναισθηματικά χειριστικό». Ωστόσο, δεν μπορούσε να αγνοήσει ότι όλοι γύρω της στην αίθουσα έκλαιγαν ασταμάτητα.
Ο μικρός Γιακόμπι Τζούμπε στον ρόλο του Άμνετ.
«Ήταν ξεκάθαρο ότι οι άνθρωποι μπήκαν στην ταινία περιμένοντας να κλάψουν – η ταινία απλώς λειτούργησε ως υποδοχέας συναισθημάτων», σημειώνει. «Αυτά τα συναισθήματα σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με τα σημερινά παγκόσμια γεγονότα. Ο κόσμος έχει γίνει άσχημος και παράλογος, γεγονός το οποίο δεν μπορούμε να ελέγξουμε, όπως ακριβώς και οι ήρωες του Άμνετ δεν είχαν κανέναν έλεγχο απέναντι στην πανούκλα.»
Αυτό το συναισθηματικό απόθεμα είναι, κατά την ίδια, η δεξαμένη από την οποία η ταινία αντλεί τη δύναμή της. «Γι’ αυτό αναζητούμε τέτοιες εμπειρίες στον κινηματογράφο και τη μουσική. Στην περίπτωση του Αμνετ, το κοινό έρχεται συνειδητά γι’ αυτό».
Δακρύβρεχτα μελό στο σινεμά
Οι ταινίες που ανήκουν στο είδος του «weepie» (δακρύβρεχτου μελό) βασίζονται σε δυνατές ιστορίες ανθρώπινων σχέσεων – αγάπης, απώλειας, επιβίωσης και αλληλοσύνδεσης. Επικά ρομάντζα όπως ο «Τιτανικός» ή το «Love Story» δεν αφήνουν κανέναν ασυγκίνητο. Το ίδιο ισχύει για ταινίες όπως η «Λίστα του Σίντλερ» ή ο «Ε.Τ. Ο Εξωγήινος» (για τα παιδιά), το «Πράσινο Μίλι», το «Brokeback Mountain» ή, πιο πρόσφατα, το «Aftersun» πάνω στη σχέση πατέρα-κόρης, που βρήκε πεδίο συνομιλίας με το ανδρικό κοινό.
«Άμνετ» της Κλόι Ζάο.
Το κλάμα είναι μέρος της ζωή μας. Μας επιτρέπει να «ξεπαγώσουμε» συναισθηματικά. Όμως συχνά μοιάζει άβολο όταν συμβαίνει εκτός πλαισίου. Ίσως γι’ αυτό μια ταινία όπως το «Άμνετ» προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για συλλογική κάθαρση.
«Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε συλλογική κάθαρση την εμπειρία κατά την οποία μοιραζόμαστε πόνο και απώλεια σε έναν ομαδικό χώρο, όπως είναι η κινηματογραφική αίθουσα που προβάλλει το Άμνετ», λέει η ψυχοθεραπεύτρια Σάρα Όλντριτζ. «Μπορεί να βοηθήσει στην επεξεργασία ορισμένων αδιανόητων συναισθημάτων (στην περίπτωση αυτή, την απώλεια ενός παιδιού) που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να εκφραστούν, καθώς και στη δημιουργία ενός χώρου που προσφέρει στήριξη και θεραπεία για να έρθει κανείς σε επαφή με τα συναισθήματά του. Καθώς οι ζωές μας γίνονται όλο και πιο ατομικιστικές, η κοινή αυτή συναισθηματική εμπειρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα αναζωογονητική και θεραπευτική.
Το κλάμα ωφελεί την υγεία
Παρ’ όλα αυτά, ο καθηγητής Άντ Βίνγκερχοετς, καθηγητής συναισθημάτων και ευεξίας στο Πανεπιστήμιο Tilburg της Ολλανδίας και συγγραφέας του βιβλίου Why Only Humans Weep: Unravelling the Mysteries of Tears (Γιατί μόνο οι άνθρωποι κλαίνε: Αποκαλύπτοντας τα μυστήρια των δακρύων) του 2013, αλλά και πολλών ερευνητικών μελετών σχετικά με το κλάμα, διαφωνεί με την ιδέα ότι το κλάμα μάς κάνει πάντα να νιώθουμε καλύτερα. Έρευνές του δείχνουν ότι μόνο οι μισοί άνθρωποι αισθάνονται ανακούφιση μετά το κλάμα, ενώ για κάποιους δεν αλλάζει τίποτα ή ακόμα χειροτερεύει η διάθεσή τους. Τα οφέλη του κλάματος για αυτούς που κλαίνει συνδέονται επίσης με τον τρόπο που αντιδρούν σε αυτό οι παρευρισκόμενοι.
«Άμνετ» της Κλόι Ζάο.
«Αν του προσφερθεί παρηγοριά και υποστήριξη, ένα άτομο θα αισθανθεί καλύτερα μετά το κλάμα, αλλά αν οι γύρω του αρχίσουν να το γελοιοποιούν, θα νιώσει ντροπή και είναι απίθανο να αισθανθεί τα θετικά αποτελέσματα του κλάματος», εξηγεί ο Βίνγκερχοετς.
Έρευνα του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ υπό την καθοδήγηση της Λέα Σάρμαν από τη σχολή ψυχολογίας το 2019, υποδεικνύει ότι το να κλαίμε βοηθά να «ηρεμήσουμε», ενώ ταυτόχρονα «ρυθμίζει τον καρδιακό μας ρυθμό», αλλά κατά την άποψη του Βίνγκερχοετς, η ιδέα ότι το κλάμα σε μια ταινία μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα οφείλεται στο ότι επιστρέφουμε στο συνηθισμένο μας επίπεδο μετά από μια περίοδο θλίψης. Αυτό, λέει, «ερμηνεύεται λανθασμένα ως βελτίωση της διάθεσης».
Ωστόσο, η ιδέα ότι το κλάμα είναι ωφέλιμο παραμένει. Ένας νέος ιστότοπος, το Cry Once a Week, διαθέτει 25 συγκινητικά αποσπάσματα από ταινίες που έχουν επιλεγεί με σκοπό να μας κάνουν να κλάψουμε. Ο μοναδικός του στόχος είναι να βοηθήσει τους χρήστες να ανακουφιστούν από το άγχος εκφράζοντας τα συναισθήματά τους, καθώς και να κανονικοποιήσει το κλάμα, ειδικά για τους άνδρες.
Ίσως, τελικά, με το «Άμνετ» να αφήσουμε όσα κουβαλάμε ως ψυχολογικό φορτίο να βγουν στην επιφάνεια. Αρκεί μια επίσκεψη στην κινηματογραφική αίθουσα.
INFO «Άμνετ» της Κλόι Ζάο, Ημερομηνία εξόδου: 22/01/2026
