Ο μουσειακός χάρτης της Ελλάδας και κυρίως της Αττικής αλλάζει ριζικά το 2026, καθώς τέσσερα νέα μουσεία ολοκληρώνονται και εντάσσονται στην πολιτιστική ζωή της Αθήνας και του Πειραιά.

Από το πρώην βασιλικό κτήμα Τατοϊου, μέρος του οποίου αποκτά ξανά ζωή ως μουσειακή δομή εμπνευσμένη από τα διεθνή πρότυπα πολιτιστικής και τουριστικής αξιοποίησης βασιλικών ανακτόρων, μέχρι το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά, που αναδεικνύει την πορεία της ναυτοσύνης στην Ελλάδα, ο πήχυς τοποθετείται ψηλά για τις αναβαθμισμένες πολιτιστικές υποδομές που θα παραδοθούν στο κοινό.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Πολιτισμού που δόθηκαν τον Δεκέμβριο του 2025 στη βουλή από την υπουργό Λίνα Μενδώνη, σήμερα στην Ελλάδα είναι ενεργά περισσότερα από 850 έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1,3 δισ. ευρώ, εκτός από αυτά τα οποία έγιναν τα προηγούμενα χρόνια και παραδόθηκαν.

Την ώρα που το έργο της επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου προχωράει σταθερά, το ΥΠΠΟ ετοιμάζεται για μία σειρά εγκαινιών έργων που θεωρούνται εμβληματικά και ενισχυτικά του πολιτιστικού προφίλ της χώρας. Ανάμεσα σε αυτά τα έργα, εκτός από τα νέα μουσεία στο Τατόι και τον Πειραιά, συγκαταλέγονται το αναβαθισμένο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης και το Μουσείο για τους «Δεσμώτες» του Φαλήρου, το υπαίθριο Μουσείο Ευρημάτων του Μετρό Θεσσαλονίκης που δημιουργείται στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά στη δυτική πλευρά της πόλης, αλλά και τα Μουσεία στο Αγαθονήσι, στη Χάλκη, στη Χίο, στο Αργοστόλι, στο Άργος, στο Μεταξουργείο με την Βιοτεχνία Ελληνικών Μαντηλιών (ΒΕΜ) και το αναστηλωμένο μέγαρο Πρόκες φον Όστεν στη Φειδίου 3, στην Αθήνα.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων.

Παράλληλα, ολοκληρώνονται οι εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης του Παρθενώνα, των Τειχών και της ενίσχυσης των βραχωδών μαζών της Ακρόπολης, η αναβάθμιση των υποδομών στην Αρχαία Αγορά των Αθηνών και στον Κεραμεικό.

Κεραμεικός – Η έξοδος. Φωτ.: ΥΠΠΟ

Επίσης θα αποδοθούν δεκάδες στρέμματα αναδεδειγμένου αρχαιολογικού χώρου στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου αλλά και το αποκατεστημένο τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο μαζί με τρεις μεταβυζαντινές εκκλησίες στην ευρύτερη περιοχή του, η Σχολή Μαρμαροτεχνίας στην Τήνο καθώς και το ανακαινισμένο συνεδριακό κέντρο στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.

Τα προαναφερθέντα έργα αποτελούν ένα δείγμα των «φρεσκαρισμένων» πολιτιστικών υποδομών που πρόκειται να λάμψουν άμεσα στο φως της ημέρας. Προς το παρόν το ενδιαφέρον στρέφεται στα τέσσερα πολυαναμενόμενα μουσειακά πρότζεκτ στο Τατόι, στον Πειραιά, στο Φάληρο και στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης.

Τατόι

Π. βασιλικό κτήμα, Τατόι. Φωτογραφία: Υπουργείο Πολιτισμού

Το 2026 αποτελεί το χρονικό ορόσημο, για τα έργα της αποκατάστασης του ιστορικού πυρήνα του π. βασιλικού κτήματος Τατοϊου, καθώς το φθινόπωρο αποδίδονται στο κοινό οι βασικές μουσειακές υποδομές του. Η αποκατάσταση, η ανάδειξη και η λειτουργία των υποδομών στο Τατόι, αποτελεί εμβληματικό έργο της κυβέρνησης και του Υπουργείου Πολιτισμού, που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν επιπλέον την καταστροφή στον περιβάλλοντα χώρο του κτήματος, μετά τη λαίλαπα της πυρκαγιάς στη Βαρυμπόμπη το καλοκαίρι του 2021.

Το έργο, προϋπολογισμού 70 εκατομμυρίων ευρώ, είναι πολυδιάστατο και «χωρίζεται» σε υποκατηγορίες καθώς το κτήμα θα λειτουργεί ως ανοιχτό στο κοινό πάρκο, που προσφέρεται για πολιτιστική περιήγηση και αναψυχή. Οι μουσειακές υποδομές του Ανακτόρου ενώνονται με τους Κήπους, τα Μαγειρεία, το Παλαιό και το Νέο Βουστάσιο, τα κτίρια με λειτουργίες για το κοινό, την εκκλησία και το νεκροταφείο.

Πολύ συνοπτικά να αναφέρουμε ότι στη μία πτέρυγα του Νέου Βουστασίου είναι το Μουσείο των οχημάτων-μνημείων της τ. βασιλικής οικογένειας, ενώ στην άλλη είναι το αφιερωμένο μουσείο στην αγροκτηνοτροφική παραγωγή του κτήματος. Στο Παλαιό Βουστάσιο θα φιλοξενηθεί το Μουσείο των βασιλικών αμαξών. Στο Ανάκτορο του Τατοϊου ο επισκέπτης θα δει προσωπικά αντικείμενα και έργα τέχνης της πρώην βασιλικής οικογένειας, κυρίως από το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Πρόσφατα το υπουργείο Πολιτισμού προκήρυξε μέσω του Υπερταμείου δημόσιο διεθνή διαγωνισμό για τη μακροχρόνια μίσθωση παραχώρησης 24 κτιρίων του κτήματος με σύμβαση,  πλην των μουσείων, σε ιδιώτη. Τα κτίρια μπορούν να αξιοποιηθούν σύμφωνα με τις ήδη εγκεκριμένες για κάθε κτίριο χρήσεις και να μετατραπούν σε ξενώνες, εστιατόρια, χώρους εκδηλώσεων και αναψυκτήρια.

Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά

Φωτορεαλιστική απεικόνιση του Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων. Φωτογραφία: Υπουργείο Πολιτισμού/TSOLAKIS ARCHITECTS

Σε πλήρη ανάπτυξη είναι επί του παρόντος το εργοτάξιο για την αποκατάσταση του κτιρίου ΣΙΛΟ (η π. σιταποθήκη της δεκαετίας του ’30 στο λιμάνι του Πειραιά) και η κατασκευή της κτιριακής επέκτασης του συγκροτήματος, που θα στεγάσει το Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων στον Πειραιά. Πρόκειται για το μεγαλύτερο έργο πολιτισμού που είναι σε εξέλιξη σήμερα και χρηματοδοτείται με 93.000.000 ευρώ από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, που διαχειρίζεται το Υπουργείο Πολιτισμού.

Η κατασκευή του Μουσείου, ξεκίνησε τον Δεκέμβριο 2023, με επεμβάσεις σε πρώτη φάση στο κτήριο της Σιταποθήκης, η οποία λειτούργησε, από το Νοέμβριο του 1936 ως τα τέλη του 2010. Σε 26.380 τ.μ. θα αναπτυχθούν εκθεσιακοί χώροι στους οποίους θα εκτίθενται περισσότερα από 2.500 εκθέματα και θα παρουσιάζονται πλήθος τεχνολογικών εφαρμογών, διαθέτοντας άρτια εξοπλισμένα εργαστήρια συντήρησης και αποθηκευτικούς χώρους. Παράλληλα με το νέο κτήριο, αναδεικνύεται και προβάλλεται, ο ταινιόδρομος, ο οποίος εξυπηρετούσε το φόρτωμα των πλοίων.

Το Εθνικό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων θα αναδεικνύει τους θησαυρούς των ελληνικών θαλασσών, ενώ συγχρόνως θα αποτελεί το εμβληματικό πολιτιστικό τοπόσημο για το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας. Η ίδρυση του διορθώνει μια παράλειψη στον μουσειακό χάρτη της Ελλάδας, που δεν διέθετε μέχρι σήμερα ένα μουσείο για την ενάλια πολιτιστική της κληρονομιά, από την απώτατη προϊστορία ως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα εγκαίνια του Μουσείου αναμένονται μέσα στο 2026 στην Ηετιώνεια Ακτή στον Πειραιά.

Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης

Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία: Υπουργείο Πολιτισμού

Το Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης στην νοτιανατολική πλευρά του Παρθενώνα, κλειστό απ’ όταν μεταφέρθηκαν οι αρχαιότητές του το 2007 στο νέο Μουσείο Ακρόπολης,  επαναλειτουργεί την άνοιξη του 2026, στοχεύοντας να αποτελέσει δυναμικό κομμάτι του αρχαιολογικού χώρου. Το άνοιγμά του στο κοινό θα σφραγίσει η αρχαιολογική έκθεση «Αθήνα αθάνατη πόλη», με διετή διάρκεια, καθώς και το τελευταίο μέρος της τριλογίας εκθέσεων του Μάικλ Ράκοβιτς σε συνεργασία με τον οργανισμό ΝΕΟΝ.

Το Μουσείο δεν θα λειτουργεί μόνο ως εκθεσιακός χώρος (πάντα με αναφορά στις ανασκαφές της Αθήνας και στην Ακρόπολη) αλλά θα αποτελεί ένα εργαστήριο συντήρησης ανοικτής θέασης, προκειμένου οι επισκέπτες να έρχονται σε επαφή με το έργο της συντήρησης των ευρημάτων. Αναμένουμε να δούμε 1185 αντικείμενα, που έχει φέρει στο φως η αρχαιολογική έρευνα αλλά δεν έχουν εκτεθεί ποτέ.

Πολυάνδριο «Δεσμωτών» Φαλήρου

Αποψη από την Εσπλανάδα.

Μόνιμη έκθεση και μουσείο αποκτούν οι «Δεσμώτες», στην Εσπλανάδα του Φαλήρου, δίπλα στο ΚΠΙΣΝ, εντός του 2026. Το έργο χρηματοδοτείται με 6.500.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Το εύρημα χρονολογείται, σύμφωνα με τους ανασκαφείς, στην ταραχώδη περίοδο του β’ μισού του 7ου αιώνα π.Χ. αποτελώντας εξέχον αρχαιολογικό εύρημα παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Θυμίζουμε ότι πρόκειται για ομαδική ταφή ανθρώπινων σκελετών η οποία εντοπίστηκε, τον Μάρτιο του 2016, στο πλαίσιο κατασκευής του έργου ανέγερσης του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Η εκτέλεση των «Δεσμωτών», σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, έγινε επί τόπου. Τα άτομα ετάφησαν αλυσοδεμένα, καθώς σκελετοί φέρουν ακόμα τα μεταλλικά δεσμά τους.

Το υπό κατασκευή κτήριο ανάδειξης των αρχαιοτήτων της ανασκαφής καλύπτει 920 τ.μ. περίπου. Οι επισκέπτες θα οδηγούνται καθοδικά προς τον ηµιυπαίθριο κυλινδρικό χώρο που ξεκινά από τη στάθµη του εδάφους και βυθίζεται σταδιακά, ενώ θα υπάρχει ειδικά διαμορφωμένος χώρος για την ορθή ανάγνωση της κατά χώραν διατηρημένης οµαδικής ταφής.