• Αναζήτηση
  • Ευγένιος Ιονέσκο: Ο λογικός του παραλόγου

    Ξεκινώντας από την άποψη ότι «είναι αφύσικο πράγμα να ζεις», ο Ευγένιος Ιονέσκο (1909-1994) έθεσε μέσα από το έργο του τη βάση για ένα καινούργιο θέατρο. Εκεί κάπου στα μέσα του 20ού αιώνα, παρέα με τον Σάμιουελ Μπέκετ, τον Ζαν Ζενέ, τον Αρτίρ Ανταμόφ αλλά και τον Χάρολντ Πίντερ, κοίταξε και εκείνος κάπως αλλιώς τη ζωή. Και τους είπαν «παράλογους».

    Ξεκινώντας από την άποψη ότι «είναι αφύσικο πράγμα να ζεις», ο Ευγένιος Ιονέσκο (1909-1994) έθεσε μέσα από το έργο του τη βάση για ένα καινούργιο θέατρο. Εκεί κάπου στα μέσα του 20ού αιώνα, παρέα με τον Σάμιουελ Μπέκετ, τον Ζαν Ζενέ, τον Αρτίρ Ανταμόφ αλλά και τον Χάρολντ Πίντερ, κοίταξε και εκείνος κάπως αλλιώς τη ζωή. Και τους είπαν «παράλογους».
    «Το παιχνίδι της σφαγής» που σκηνοθετεί ο Γιάννης Κακλέας, σε μουσική του Σταύρου Γασπαράτου, στη σκηνή του Κοτοπούλη-Rex του Εθνικού Θεάτρου, είναι η αφορμή για να κοιτάξουμε αυτόν τον ρουμάνο συγγραφέα ξανά – γιατί κάθε φορά έχει κάτι νέο να μας πει. Τώρα μας μεταφέρει σε μια πόλη που ζει μέσα στον εφησυχασμό και στην ψεύτικη ευημερία. Εκεί όπου μια αρρώστια καταστρέφει την πόλη αποκαλύπτοντας το μη νόημα της ζωής, παρουσιάζοντας τους ανθρώπους στο μέγεθός τους. «Είναι σαν μας λέει «ελάτε να γελάσουμε με τη γελοιότητά μας»» επισημαίνει ο σκηνοθέτης. Εργο με πολλές εικόνες (28 σκηνές), που συνδυάζει όλα τα είδη του θεάτρου – από το τραγικό, το γελοίο, το παράδοξο, το βαθύ ως το δραματικό και το οπερετικό, διαθέτει στοιχεία κινηματογραφικής γραφής. Ο τίτλος του παραπέμπει σε ένα από τα παιχνίδια στο Κουν-Πάρο («Le jet de massacre»), εκείνο που ρίχνεις τα τενεκεδάκια και προφητεύει τον θάνατο, το κακό που μπορεί να χτυπήσει ανά πάσα στιγμή.  
    Με ατάκες όπως «η λογική είναι η τρέλα των δυνατών», «µπορείς πάντα να προβλέψεις τα γεγονότα αφού έχουν γίνει», «η γλώσσα είναι ακατανόητη γιατί οι άνθρωποι δεν µιλούν για τα σηµαντικά», «η κοινωνική πρόοδος είναι σίγουρα καλύτερη µε λίγη ζάχαρη», «οι βαθιές µας επιθυµίες είναι ανεξερεύνητες, δυσπιστώ σ’ αυτούς που θέλουν να σώσουν τον κόσµο» ή «δεν είναι η απάντηση που µας διαφωτίζει αλλά η ερώτηση», σήμερα ο κόσμος του Ιονέσκο μοιάζει όλο και πιο οικείος, πιο δικός μας.
    Ο πατέρας του ήταν Ρουμάνος, η μητέρα του Γαλλίδα και ο Ευγένιος Ιονέσκο έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Γαλλία, ενώ σπούδασε στη γενέτειρά του. Τελικά εγκαταστάθηκε στο Παρίσι έχοντας ήδη αρχίσει να αντιτίθεται στην άνοδο του φασισµού και του ναζισµού. Εν τω μεταξύ είχε ήδη αρχίσει να συνειδητοποιεί το παράλογο του λόγου και της γλώσσας, με τη «Φαλακρή τραγουδίστρια» (1948) να παραμένει ακόμα και σήμερα το σήμα κατατεθέν του – και ας αποδοκιμάστηκε στην πρεμιέρα του. Μαζί με το «Μάθηµα» και τις «Καρέκλες» ο Ιονέσκο µετρά γύρω στα τριάντα θεατρικά – ανάµεσά τους τα «Θύµατα του καθήκοντος», «Κορίτσι για παντρειά», «Αµεδαίος ή πώς να το ξεφορτωθούµε», «Ιάκωβος ή η υποταγή», «Ο καινούργιος νοικάρης», «Δολοφόνος χωρίς αµοιβή», «Ρινόκερος», «Ο βασιλιάς πεθαίνει», «Η πείνα και η δίψα», «Μακµπέτ» καθώς και δοκίµια, νουβέλες, µία ποιητική συλλογή, ακόμα και λιµπρέτα.  

    Το «Παιχνίδι» του Ιονέσκο


    «Ο Ιονέσκο είναι ένας ιδιαίτερος συγγραφέας και «To παιχνίδι της σφαγής» ανήκει στα ώριμα και πιο πολιτικά του έργα»
    , λέει ο Γιάννης Κακλέας, επισημαίνοντας ότι «από τον «Ρινόκερο» και μετά θέλησε να σχολιάσει και να σατιρίσει την κοινωνική πραγματικότητα. Εχοντας παίξει με διάφορα είδη θεάτρου, φτάνει σε μια φάση που θέλει να κάνει δηλώσεις: Να μιλήσει για τη γελοιότητα του ανθρώπινου είδος, για την κοινωνία, για τη σαχλαμάρα, για τη ματαιοδοξία, για τα δήθεν της κοινωνίας μας και είναι ιδιαίτερα ανατρεπτικός και επιθετικός. Σαν να έχει θυμώσει με κάτι και θέλει να μας το πει. Πρόκειται για ένα έργο σφαιρικής αντίληψης και κοινωνικής σάτιρας.

    Ο Ιονέσκο που δεν ξεκίνησε να γράφει θέατρο από αγάπη για το θέατρο αλλά γιατί έπληττε τρομακτικά από το ακαδημαϊκό και ρεαλιστικό θέατρο που έβλεπε, εντάχθηκε στην πρωτοπορία της εποχής του. Είναι μια μεγάλη προσωπικότητα. Νομίζω ότι θεατρολογικά δεν του έχουμε αποδώσει όλες τις τιμές. Εχει πειράξει όλα τα ύφη, δεν έχει πέσει σε παγίδες σοβαροφάνειας ή επίδειξης τεχνικής, αλλά κατήργησε την κλασική αφήγηση που είχε ως τότε το θέατρο και φρέσκαρε τόσο πολύ την έννοια θέατρο, μαζί με τον Μπέκετ. Ακόμα και τώρα η ηχώ των έργων του έχει επηρεάσει τόσο πολύ όσο ο σουρεαλισμός στη ζωγραφική. Εβγαλε το ασυνείδητο και το υποσυνείδητο στη σκηνή.
    Αδικήθηκε λίγο από την ορολογία του Μάρτιν Εσλιν και τον ορισμό του θέατρου του παραλόγου, σαν να επρόκειτο για έργα σαχλαμάρας.

    Για μένα εκφράζει το θέατρο του α-λόγου, του μη ορθολογιστικού, που ξεκινάει από αρχετυπικές αφετηρίες και δεν μιλάει με μια λογική κειμένου, δηλαδή το ποιητικό και φιλοσοφικό θέατρο. Ο Ιονέσκο είναι ο συγγραφέας που γράφει κωμωδία, γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός τον αφορούσε πλήρως – λόγω των σατιρικών έργων του και του είδους του χιούμορ που εξέφραζε. Η συντηρητική αντίληψη του θεάτρου του παραλόγου καρφώθηκε στον Ιονέσκο.
    Ανήκει στην τραυματισμένη γενιά που έζησε την τραγωδία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και όταν αναζήτησε την αιτία των πραγμάτων βγήκε σοκαρισμένη. Αυτό το τραύμα έδωσε τη δυνατότητα να δούνε βαθιά την ανθρώπινη συνθήκη και να την καταγράψουν. Και αυτό τους έκανε διαχρονικούς.

    Ψαγμένος, έπληττε με τη σοβαροφάνεια ενώ τον απασχολούσε βαθιά η έννοια της πλήξης. Ηταν ένας φαρσέρ, ένας θεατρικός φαρσέρ με παρανομαστή το χιούμορ, καυστικό, βιτριολικό, ανατρεπτικό»
    . Και ο Γιάννης Κακλέας έχει δίκιο όταν λέει ότι «δεν αγαπήθηκε ιδιαίτερα ο Ιονέσκο. Μέσα στη φιλοσοφική του άποψη, δεν φοβήθηκε να είναι αντιπαθής και με την επιθετικότητά του να καταργήσει και να σαρώσει πολλά ιδεώδη – κάτι που δεν του το συγχώρεσαν εύκολα.
    Οι συνθήκες που περιγράφει στα έργα του είναι απόλυτα λογικές πια… Οι άνθρωποι μιλάνε μόνοι τους στον δρόμο, προτιμούν να επικοινωνούν με μηνύματα παρά από κοντά. Η κοινωνία μας είναι ιδιαιτέρως ιονεσκική. Ο ίδιος κάνει θέατρο του ονείρου – όνειρο ή εφιάλτης – και θέλει να μην είναι ρεαλιστικά τα κείμενά. Με την έννοια αυτή υπάρχει ο παραλογισμός της κανονικότητας. Είναι όμως ένα εργαλείο για να δεις με πιο καθαρό μάτι την κανονικότητά σου – που είναι παράλογη. Και έτσι κλείνει ο κύκλος. Ωστόσο, και αυτή είναι μια τελευταία παρατήρηση, στα έργα του δεν αγγίζει σχεδόν καθόλου τη θρησκευτικότητα, σαν να την αφήνει καταφύγιο και μυστικό αποκούμπι».

    Πού και πότε

    Εθνικό Θέατρο – Θέατρο Rex, Σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη.

    Παραστάσεις: Τετάρτη – Σάββατο (20.00), Κυριακή (19.00).

    Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

    «Το παιχνίδι της σφαγής» του Ευγένιου Ιονέσκο.

    Μετάφραση – διασκευή: Γεράσιμος ΕυαγγελάτοςΣκηνοθεσία: Γιάννης Κακλέας

    Σκηνογραφία: Γιάννης Κακλέας, Σάκης ΜπιρμπίληςΚοστούμια: Ελένη ΜανωλοπούλουΜουσική: Σταύρος Γασπαράτος

    Χορογραφία: Αγγελική Τρομπούκη

    Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης

    Παίζουν: Λαέρτης Μαλκότσης, Χριστίνα Μαξούρη, Αγορίτσα Οικονόμου, Γιώργος Παπαγεωργίου, Ευδοκία Ρουμελιώτη, Ελενα Τοπαλίδου κ.ά.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Πολιτισμός
    Σίβυλλα
    • Έντυπη έκδοση Extravagant σκηνικό… Η στάχτη από το πούρο έπεσε ξαφνικά πάνω στο βαρύτιμο χαλί του 18ου αιώνα. Δίπλα ακριβώς στον πίνακα του... ΣΙΒΥΛΛΑ
    Helios Kiosk