• Αναζήτηση
  • Λούκα Γκουαντανίνο: Ενας σκηνοθέτης με τακτ

    Οσοι έχουν δει την ταινία «Εγώ είμαι ο έρωτας» (2009), θα συμφωνήσουν με την άποψη ότι ο Λούκα Γκουαντανίνο είναι ένας από τους κορυφαίους κινηματογραφικούς στυλίστες της εποχής μας.

    Οσοι έχουν δει την ταινία «Εγώ είμαι ο έρωτας» (2009), θα συμφωνήσουν με την άποψη ότι ο Λούκα Γκουαντανίνο είναι ένας από τους κορυφαίους κινηματογραφικούς στυλίστες της εποχής μας. Με άξονα μια ανήσυχη γυναίκα, την ηρωίδα που υποδύεται μια καταπληκτική Τίλντα Σουίντον, αυτή η τρίτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας του ιταλού σκηνοθέτη είναι ένα σκληρό στην ψυχή αλλά πανέμορφο στην όψη ερωτικό δράμα, το οποίο καταγράφει με στυλ όλη τη διακριτική γοητεία της μιλανέζικης μπουρζουαζίας, αλλά και όλη την υποκρισία της. Ενα ερωτικό μελόδραμα που κατακτά μια θέση ανάμεσα σε εκείνα τεράστιων δημιουργών του είδους, όπως ο  Μικελάντζελο Αντονιόνι («Η έκλειψη»), ο Λουκίνο Βισκόντι («Η γοητεία της αμαρτίας») και ο Ντάγκλας Σερκ («Οσα οι ουρανοί επιτρέπουν»). Ατού της ταινίας, η αισθητική της εικόνας της. Χωρίς πολλά λόγια, κάδρα-πίνακες ζωγραφικής σφραγίζονται για πάντα στη μνήμη χάρη στα βλέμματα, τις χειρονομίες ή τις κινήσεις του σώματος. Ενας μεγάλος σκηνοθέτης είχε γεννηθεί.
    Και εξακολουθεί να συναρπάζει. Η περυσινή «επιστροφή» του Λούκα Γκουαντανίνο έγινε με την ταινία «Να με φωνάζεις με τ’ όνομά σου» («Call my by your name»), η οποία ήδη έχει ακουστεί αρκετά χάρη στις τέσσερις υποψηφιότητες για Οσκαρ που συγκέντρωσε, ανάμεσα στις οποίες και στην κατηγορία της καλύτερης ταινίας. Επίσης ένα ερωτικό δράμα, βυθισμένο και πάλι στη μαγεία των ιταλικών τοπίων, που εδώ είναι η Κρέμα, το Μπέργκαμο, το Μοντοντίνε και άλλες περιοχές της ιταλικής Λομβαρδίας. Αυτή τη φορά όμως το κλίμα δεν είναι και τόσο βαρύ, η εποχή παρελθούσα, το 1983 (άρα μιλάμε για μια ταινία περιόδου), το σενάριο βασισμένο σε μυθιστόρημα και ο έρωτας που πυροδοτεί τα πάθη ομοφυλοφιλικός: αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν 17χρονο Αμερικανό, τον Ελιο (Τιμοτέ Σαλαμέ –  υποψήφιος για Οσκαρ α’ ρόλου) και τον 25χρονο συμπατριώτη του Ολιβερ (Αρμι Χάμερ). Περνούν παρέα τις θερινές διακοπές τους στο εξοχικό των γονέων του Ελιο, στο οποίο εξοχικό ο Ολιβερ, ένας απόφοιτος Πανεπιστημίου, φιλοξενείται προκειμένου να βοηθήσει στις έρευνες τον πανεπιστημιακό πατέρα του Ελιο (Μάικλ Σούλμπεργκ).

    Στο πνεύμα του Αντρέ Ασιμάν

    Το μυθιστόρημα στο οποίο είναι βασισμένο το σενάριο του Τζέιμς Αϊβορι (ο οποίος έχει επίσης κερδίσει μια υποψηφιότητα για Οσκαρ σεναρίου βασισμένου σε ξένο υλικό) είναι του Αντρέ Ασιμάν και δεν έχει προς το παρόν μεταφραστεί στη χώρα μας, όπου κυκλοφορεί μόνον η «Εξοδος από την Αίγυπτο» (Μεταίχμιο). Ο αλεξανδρινός συγγραφέας που σε ηλικία 19 ετών μετανάστευσε στη Νέα Υόρκη, όπου έχει διαπρέψει ως καθηγητής Θεωρίας της Λογοτεχνίας (στο City University της ίδιας πόλης, με ειδικότητα στον Μαρσέλ Προυστ) έγραψε το «Call me by your name» μέσα στο εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα των τεσσάρων μηνών και, σύμφωνα με τον ίδιο, το έγραψε σχεδόν τυχαία, επειδή είχε «κολλήσει» με το άλλο μυθιστόρημα πάνω στο οποίο εκείνη την εποχή δούλευε. Μάλιστα, στο αρχικό δοκίμιο οι δύο κεντρικοί χαρακτήρες, ο Ελιο και ο Ολιβερ, δεν ολοκλήρωναν τη σεξουαλική πράξη. «Αλλά σκέφτηκα», είπε αργότερα ο Ασιμάν, «ότι θα ήταν προτιμότερο να τους αφήσω να διασκεδάσουν».
    Το μυθιστόρημα έγινε τεράστια επιτυχία και το γεγονός ότι ο Γκουαντανίνο έδειξε ενδιαφέρον για τη μεταφορά του στον κινηματογράφο πρόσφερε μεγάλη χαρά στον συγγραφέα, που είναι φαν ταινιών υψηλής αισθητικής, όπως η «Ερωτική επιθυμία» του Γουόνγκ Καρ Βάι, αλλά και το «Εγώ είμαι ο έρωτας» του ιδίου του Γκουαντανίνο. «Επίσης ο Λούκα είναι Ιταλός» είπε ο συγγραφέας «και αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αντιληφθεί τη σημασία των βλεμμάτων που υποκλέπτονται. Βλέμματα και εκφράσεις που κρύβουν τη συναισθηματική περιπλοκότητα που υποβόσκει. Θα ήταν πολύ εύκολο για έναν λιγότερο συγκρουσιακό σκηνοθέτη να παρουσιάσει με υπερβολή τον φόβο του Ελιο την επομένη της νύχτας που έκανε για πρώτη φορά σεξ με τον Ολιβερ. Χρειάζεσαι πολύ τακτ για να μεταφέρεις όλες αυτές τις στιγμές έντονου συναισθήματος οι οποίες δεν χρειάζονται λέξεις. Και ο Γκουαντανίνο έχει πολύ τακτ».

    Η σημασία του χώρου

    Η αντιμετώπιση του χώρου γυρισμάτων μιας ταινίας από τον Γκουαντανίνο έχει επίσης ενδιαφέρον. Το μυθιστόρημα του Ασιμάν τοποθετείται στη Λιγουρία, σχεδόν στην ίδια περιοχή όπου ο Γκουαντανίνο είχε γυρίσει το «Εγώ είμαι ο έρωτας». «Δεν ήθελα να γυρίσω μια ταινία κάπου όπου είχα ήδη γυρίσει μια ταινία και ενώ θα μπορούσα να τη γυρίσω στη Σικελία, όπου μαζί με τον Τζέιμς Αϊβορι γράψαμε το σενάριο, προτίμησα να μην το κάνω, γιατί κι εκεί είχα γυρίσει μια ταινία. Πιστεύω ότι η Βόρεια Ιταλία, με τις πεδιάδες σαν της Πιανούρα, τα δέντρα και τα ποτάμια, έχουν μια σπάνια φινέτσα και τρυφερότητα. Δεν υπάρχει τίποτα το άγριο εκεί. Είναι σαν μια κουβέρτα. Είναι πολύ απαλά τοπία και ήθελα να γυρίσω μια πολύ απαλή ταινία».
    Και έτσι γύρισε το «Να με φωνάζεις τ’ όνομά σου» στην Κρέμα, όπου ο Γκουαντανίνο κατοικεί. Η συλλογικότητα που θέλει στην εργασία του συνάδει με τη συλλογικότητα που θέλει και στην ιδιωτική του ζωή. Συνεργείο και ηθοποιοί έμεναν σε κοντινές αποστάσεις μεταξύ τους, συχνά έτρωγαν όλοι παρέα μετά το τέλος του γυρίσματος. «Ολα αυτά βοηθούν στη δημιουργία ενός ισχυρού δεσμού που μπορεί να περάσει στην ταινία» λέει (και αυτό ακριβώς συμβαίνει στην ταινία). Εξάλλου, πολλές σκηνές της ταινίας έχουν αυτή τη χαλαρότητα της θερινής ξεκούρασης στην εξοχή, άνθρωποι τρώνε όλοι μαζί και κουβεντιάζουν για διάφορα θέματα (πολιτισμού κυρίως) σε διάφορες γλώσσες. Ο Γκουαντανίνο μιλά τρεις: ιταλικά, αγγλικά και γαλλικά, και δεν είναι τυχαίο που και οι τρεις αυτές γλώσσες ακούγονται στην ταινία.

    «Νομίζω ότι με αυτή την ταινία βρεθήκαμε όλοι πολύ κοντά ο ένας με τον άλλον»
    λέει ο σκηνοθέτης. «Τα δυο παιδιά έκαναν ποδήλατο όλη μέρα κι εμείς τους κινηματογραφούσαμε. Υπήρχε ένας πολύ ισχυρός δεσμός με όλο το καστ. Πρόβες έγιναν αλλά ελάχιστες, δεν χρειάζονταν. Είχαμε ελευθερία, αυτό ήταν. Είχαμε ελευθερία…».

    Προσοχή στην αφήγηση

    Γεννημένος στη Σικελία (Παλέρμο, 1971) από πατέρα Ιταλό και μητέρα Αλγερινή, ο Γκουαντανίνο μεγάλωσε στην Αιθιοπία, από την οποία η οικογένειά του αποφάσισε να φύγει όταν στην εξουσία ήρθε ο Χαϊλέ Μαριάμ Μενγκίστου. Αγάπησε το σινεμά από πολύ νωρίς και το 1997 παρουσίασε την πρώτη μικρού μήκους ταινία του «Qui». Δύο χρόνια αργότερα συνεργάστηκε για πρώτη φορά με την Τίλντα Σουίντον στην ταινία «The protagonists», που δεν παίχθηκε ποτέ στην Ελλάδα. Η σχέση φιλίας που αναπτύχθηκε ανάμεσα σε εκείνον και τη βρετανίδα καλλιτέχνιδα είχε ως αποτέλεσμα πέντε επαγγελματικές συνεργασίες, με πιο πρόσφατη το «Κάτω από τον ήλιο», που θύμιζε κάπως την «Πισίνα» του Ζαν Nτερέ με τον Αλέν Ντελόν και τη Ρόμι Σνάιντερ.
    Ο Γκουαντανίνο δίνει τεράστια προσοχή στις λεπτομέρειες της αφήγησης μιας ιστορίας, χωρίς ποτέ να ξεφεύγει από τον πυρήνα του περιεχομένου. «Δεν προσπαθώ να αντιμετωπίσω διανοητικά τη δουλειά μου» λέει. «Θα ήταν σαν να ρωτάς μια κότα πώς κάνει τα αβγά της. Αλλά είναι ένα θαύμα όταν το αποτέλεσμα βγαίνει καλό. Και το θαύμα αυτό μου ανήκει, όπως ανήκει στον διευθυντή φωτογραφίας μου, τον σκηνογράφο, τον οπερατέρ, τους υπεύθυνους φωτισμού, τους ηθοποιούς. Είναι ένα θαύμα συλλογικό!».

    Πού και πότε

    H ταινία «Να με φωνάζεις με τ’ όνομά σου» θα προβάλλεται στην Ελλάδα από την Πέμπτη 8 Φεβρουαρίου σε διανομή Feelgood

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Πολιτισμός