Ο τυφλοσούρτης της επιτυχίας

Η έννοια και το ζητούμενο της δημιουργικότητας είναι κάτι που διαφεύγει διαρκώς. Στα πανεπιστήμια διδάσκεται κανείς την επιστημονική μέθοδο, αλλά όχι το πώς να εφευρίσκει πράγματα. Η δύναμη της δημιουργίας προέρχεται κυρίως από τη συνένωση σημείων που είναι φαινομενικά ανόμοια μεταξύ τους, όπως είχαν υποστηρίξει ο Αλμπερτ Αϊνστάιν και ο Στιβ Τζομπς (για να επαληθευτούν από τις σύγχρονες θεωρίες των νευροεπιστημών).

Η έννοια και το ζητούμενο της δημιουργικότητας είναι κάτι που διαφεύγει διαρκώς. Στα πανεπιστήμια διδάσκεται κανείς την επιστημονική μέθοδο, αλλά όχι το πώς να εφευρίσκει πράγματα. Η δύναμη της δημιουργίας προέρχεται κυρίως από τη συνένωση σημείων που είναι φαινομενικά ανόμοια μεταξύ τους, όπως είχαν υποστηρίξει ο Αλμπερτ Αϊνστάιν και ο Στιβ Τζομπς (για να επαληθευτούν από τις σύγχρονες θεωρίες των νευροεπιστημών). Ο Αϊνστάιν είχε δηλώσει ότι «η δημιουργικότητα αντλείται από τον χαμένο χρόνο». Στην ερώτηση πώς θα οργάνωνε τον χρόνο του σε περίπτωση που διέθετε μία ώρα για να επιλύσει ένα ακανθώδες πρόβλημα, ο κορυφαίος επιστήμονας απάντησε ότι θα αφιέρωνε 55 λεπτά για να το αποσαφηνίσει και ένα πεντάλεπτο για να το επιλύσει. Ο Στιβ Τζομπς, με τη σειρά του, εξηγούσε ότι οι πιο εφευρετικοί άνθρωποι αναζητούν εμπειρίες διαφορετικές μεταξύ τους. Ο ίδιος είχε μελετήσει καλλιγραφία και τη φιλοσοφία του βουδιστικού Ζεν, ενώ δραπέτευε στην Ινδία ή ψαχούλευε κουζινικά σε πολυκαταστήματα, με απώτερο στόχο την έμπνευση για το επόμενο πρότζεκτ του.

Τσελεμεντέδες της δημιουργικότητας

Καθώς ελάχιστοι είναι οι Αϊνστάιν ή οι Τζομπς ανάμεσά μας, είναι λογικό οι υπόλοιποι να αναζητούμε οδηγούς προκειμένου να βαδίσουμε στα βήματά τους. Την έννοια της δημιουργικότητας έχουν σφετεριστεί πάμπολλοι αναλυτές και συγγραφείς στα εξώφυλλα αμέτρητων τόμων. Ηδη από τον πιασάρικο τίτλο και τα παχιά του γράμματα, κάθε (σοβαρό) εγχειρίδιο αυτοβοήθειας υπόσχεται να βελτιώσει τη ζωή του αναγνώστη. Συνήθως η ρητορική των περισσότερων βιβλίων μάνατζμεντ και «how to» εγχειριδίων αναπαράγει ανέμπνευστα κοινοτοπίες: αποτελεσματική επικοινωνία, καλλιέργεια εμπιστοσύνης, γόνιμη κουλτούρα ώσμωσης που θα φέρει ανατρεπτικές ιδέες. Οι εκδότες αναγνωρίζουν τη δίψα του κοινού για καθοδήγηση, πλασάροντας έντεχνα «μυστικά» ή «κλειδιά» αποτελεσματικότητας. Μέχρι και η «Τέχνη του πολέμου» του Σουν Τζου εφαρμόστηκε (επιτυχώς) σε επιχειρηματικές και διευθυντικές στρατηγικές.

Ρίχνοντας κανείς μια πρόχειρη ματιά στην τελευταία σοδειά ανάλογων βιβλίων, βρίσκει τουλάχιστον τρία μπεστ σέλερ που κωδικοποιούν τους όρους της δημιουργικότητας: το «From Zero to One» του Πίτερ Τίελ, το «Creativity, ΙNC.» του Εντ Κάτμουλ και το «How Google Works» των Ερικ Σμιντ και Τζόναθαν Ρόζενμπεργκ. Ολα μοιράζονται ένα κοινό μότο: πώς να γίνει κανείς δισεκατομμυριούχος (όπως εκείνοι). Παρότι μοιραία υποκύπτουν σε τσιτάτα του μάνατζμεντ, και στα τρία προτάσσεται ο προσωπικός ή εξομολογητικός τόνος που διανθίζεται με ζουμερά παρασκηνιακά βιώματα. Ταυτόχρονα, ο Πίτερ Τίελ, συνιδρυτής των Paypal και Palantir, νυν επενδυτής και διευθυντής του Facebook, προειδοποιεί με την απαραίτητη οίηση: «Καμία αυθεντία δεν μπορεί να προεξοφλήσει έναν τρόπο να γίνει κανείς καινοτόμος». Με λίγα λόγια, η δημιουργικότητα δεν διδάσκεται.

Το κυριότερο απόσταγμα σοφίας του 47χρονου Τίελ που σπούδασε Φιλοσοφία στο Στάνφορντ; Η εξόχως αντιβαίνουσα στα κρατούντα περί καπιταλισμού θέση ότι οι καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες κρύβονται στα μονοπώλια: «Για ποιον λόγο να ασχολείται κανείς με τη φαινομενικά μάταιη διαδικασία του ανταγωνισμού όταν μπορεί ο ίδιος να γίνει το μονοπώλιο;». Πρώτος στόχος, μάλιστα, το μίνι μονοπώλιο. Αν σήμερα το Facebook έχει γιγαντωθεί σε κολοσσό των 200 δισ. δολαρίων, είναι επειδή ο Ζούκερμπεργκ καθιέρωσε μονοπωλιακό τσιφλίκι στα κολέγια της Αμερικής προτού κατακτήσει την υφήλιο.

Δημιουργία ξανά

Η πιο ειλικρινής απόπειρα και «ίσως το καλύτερο επιχειρηματικό βιβλίο που έχει γραφτεί ποτέ», όπως υποστήριξε το «Forbes», είναι το «Creativity, ΙNC.» του Εντ Κάτμουλ, συνιδρυτή της Pixar Animation Studios, της πιο επιτυχημένης εταιρείας κινουμένων σχεδίων της σύγχρονης εποχής. Υπέρμαχος του δόγματος της εντατικής και δημοκρατικής συνεργασίας, ο Κάτμουλ ισχυρίζεται ότι η αντιπαλότητα μεταξύ διοικητικών υπαλλήλων και καλλιτεχνών κατά την παραγωγή του «Toy Story» τού υπέδειξε την αξία της διαφάνειας ως πεμπτουσίας της δημιουργικότητας σε μια εταιρεία. Για να αποφύγει τη μανιέρα (δηλαδή την «τεχνική χωρίς τέχνη», όπως σημειώνει), παροτρύνει την ομάδα του πριν από κάθε ταινία να προβεί σε διερευνητικό «ρεπεράζ» έξω, στη ζωή και στους δρόμους. Ετσι, για τον «Ρατατούη» (2007), όπου ένας παριζιάνος αρουραίος φιλοδοξεί να γίνει σεφ, έστειλε την ομάδα του στο Παρίσι, όχι μόνο για να εντρυφήσει στα περίφημα παριζιάνικα εστιατόρια, αλλά και για να επισκεφτεί τις κουζίνες, να μιλήσει στους σεφ, ακόμη και να τσαλαβουτήσει στο αποχετευτικό σύστημα της Πόλης του Φωτός, όπου ζουν αμέτρητοι αρουραίοι.

Στο «How Google Works» των γκουρού της Google Ερικ Σμιντ (πρώην εκτελεστικός πρόεδρος και νυν σύμβουλος) και Τζόναθαν Ρόζενμπεργκ (πρώην διευθυντής παραγωγής) δοξολογούνται οι γνωστές, πρωτοποριακές τακτικές διαχείρισης προσωπικού της Google: η ριζοσπαστική λογική με την οποία προσλαμβάνουν εύστροφους νέους με διαφορετικό υπόβαθρο και προσλαμβάνουσες, η κουλτούρα που ενθαρρύνει την πολυφωνία, που επιτρέπει στον υπάλληλο να διαφωνήσει και να πειραματιστεί. Επιπλέον, αποκαλύπτονται πιπεράτες ιστορίες, όπως όταν ο Λάρι Πέιτζ δυσαρεστήθηκε με το νέο διαφημιστικό φορμάτ της Google και κοινοποίησε το μήνυμα «These ads suck» εμπνέοντας τελικά μια ομάδα μηχανικών να λύσουν το θέμα. Η ταπείνωση στον εργασιακό χώρο θεωρείται γενικώς κατακριτέα, αλλά φαίνεται πως αποδίδει στη Google. Και, τέλος πάντων, ο δρόμος προς τη δημιουργικότητα δεν είναι μονόδρομος.

Το κέρδος του «χαμένου χρόνου»

«Η θεωρία του wine bar» (εκδ. Ψυχογιός) του Ντέιβιντ Γκίλμπερτσον είναι μια ανάλαφρη πραγματεία που προσφέρει συμβουλές παραγωγικότητας προς εξοικονόμηση (του χαμένου) ελεύθερου χρόνου. Ο Γκίλμπερτσον, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Informa και σύμβουλος σε εταιρείες μέσων επικοινωνίας, αποκρυσταλλώνει τα μυστικά της επιτυχίας του σε 28 κεφάλαια εικονογραφημένα από τον Μπιλ Μπούτσερ. Απευθύνεται σε όσους ανοίγουν εταιρείες και αγωνιούν να διατηρήσουν την ισορροπία ανάμεσα στις εργασιακές υποχρεώσεις και στην προσωπική ζωή και προτείνει ως λύση τον εμπλουτισμό της εμπειρίας στις ώρες εκτός γραφείου. Ενα ποτήρι κρασί στο «wine bar» ως δημιουργικός, «σπαταλημένος χρόνος» α λα Αϊνστάιν, τροφοδοτεί την επαγγελματική δύναμη σε έναν αέναο κύκλο ζωής.

*Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑmen Νοεμβρίου 2014

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk