Α πολιθωμένα φύλλα ελιάς που βρέθηκαν στα τοιχώματα της Καλντέρας στη Θήρα έχουν ηλικία 60.000 ετών. Γυρεόκοκκοι ελιάς από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όπως από την Ηπειρο, την Ανατολική Στερεά και τη Θεσσαλία, χρονολογούνται από την 6η ως την 4η χιλιετία π.Χ. Ελιές της Μινωικής περιόδου από τη Ζάκρο έχουν «ζήσει» ως σήμερα διατηρώντας το σχήμα και γενικότερα την εικόνα τους. Υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η Ελλάδα υπήρξε μία από τις πρώτες κοιτίδες του ελαιόδενδρου; Σύμφωνα με την παράδοση των λαών της Μεσογείου, άλλωστε, η καταγωγή της ήταν θεϊκή και η σύνδεσή της με λατρευτικές τελετές και σημαντικά κέντρα λατρείας άμεση.
«Ελαίας εγκώμιον», λοιπόν, σε μια έκθεση οργανωμένη από το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, με επιστημονική ευθύνη της διευθύντριάς του κυρίας Αικατερίνης Πολυμέρου-Καμηλάκη. Τα εγκαίνιά της θα γίνουν το ερχόμενο Σάββατο στην αρχαία Ολυμπία, στο συνεδριακό κέντρο ΣΠΑΠ.
Η σημαντική θέση της ελιάς στη διαμόρφωση των δεσμών των Ελλήνων με τη γη, η πανάρχαια σημασία του καρπού της στην αγροτική παραγωγή και στην οικονομία γενικότερα και οι συνακόλουθοι συμβολισμοί στη λατρεία, στην τέχνη και στον πολιτισμό αναδεικνύονται μέσα από την έκθεση, η οποία παρακολουθεί την ελιά στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, στις συνήθειες και στα έθιμά τους, στις κοινωνικές, συναλλακτικές και οικονομικές σχέσεις, καθώς και τη συμβολή της ως αντικειμένου έμπνευσης σε ποικίλες μορφές τέχνης. Περιλαμβάνονται έτσι έργα ζωγραφικής, γλυπτά, κεραμικά, φωτογραφίες αλλά και και αρχαία αντικείμενα που έχουν σχέση με την ελιά (από τη Συλλογή Γεωργίου Τσολοζίδη), ενώ ειδικά στην έκθεση της Ολυμπίας θα παρουσιαστούν επιπλέον περίπου 20 αρχαία που προέρχονται από τα μουσεία της Αρχαίας Ολυμπίας.
Οπως σημειώνει η κυρία Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, «η έκθεση επιχειρεί μια μακρά διαδρομή στη διάρκεια και στον ιστορικό χρόνο,από τη μυθική εμφάνιση του ιερού δένδρου στη Μεσόγειο και τη σύνδεσή του με τους Ολυμπιακούς Αγώνες,από τους χώρους του μύθου ως τις πραγματικότητες της διαχρονικής πορείας του πολιτισμού της ελιάς στον ελληνικό χώρο». Η ίδια θα κάνει την εισαγωγή στο θέμα της έκθεσης, ενώ η ξενάγηση θα γίνει από την αρχαιολόγο κυρία Λουίζα Καραπιδάκη, μόνιμη συνεργάτιδα του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και επιμελήτρια της έκθεσης.
Με αφετηρία τους μύθους της ελιάς γίνονται «στάσεις» στο εμπόριο του λαδιού κατά την αρχαιότητα και στα μέσα μεταφοράς του (πίθοι, αμφορείς, παναθηναϊκοί αμφορείς, αλάβαστρα, λήκυθοι), στην απεικόνιση της ελιάς στα νομίσματα των ελληνικών πόλεων της αρχαιότητας αλλά και στα σημερινά του ελληνικού κράτους, στη σημασία του λαδιού και της ελιάς στον αθλητισμό, στον συμβολισμό της ελιάς κτλ. Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 20 Μαΐου 2008.
