Η τελευταία περιπέτεια της υγείας του προκαθημένου της Εκκλησίας της Ελλάδος επαναφέρει κατ’ ανάγκην (καθώς κλιμακώνεται η από καιρού εκδηλωθείσα «ευγενής άμιλλα» για την κατάληψη του αρχιεπισκοπικού θρόνου) το αιώνιο θέμα του εκσυγχρονισμού της Εκκλησίας. Ο εκσυγχρονισμός δεν μπορεί φυσικά να αφορά στο Δόγμα· αναφέρεται στην καθημερινή διδασκαλία και συμπεριφορά των ιερωμένων. Και αναφέρεται ιδίως στην ανάγκη διευρύνσεως του «ακροατηρίου» της Εκκλησίας, μεταξύ πιστών και μη…
Η διάκριση αυτή δεν αποτελεί παραδοξολογία: όλοι δέχονται, πιστοί και μη, ότι η Εκκλησία είναι, εν δυνάμει, παράγων ευεργετικός όχι μόνον για τις ψυχές των χριστιανών, αλλά και για την αναβάθμιση του κοινωνικού συνόλου.
Πέραν τούτου οι ίδιοι οι πιστοί χριστιανοί διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: σε εκείνους που παρακολουθούν και ασπάζονται άνευ συζητήσεως δογματικές αλήθειες και ηθικές προσταγές· και σε εκείνους που αντιμετωπίζουν τα ηθικά τους προβλήματα χωρίς τη μεσολάβηση των επί της γης εκπροσώπων του Θεού.
Τα τρέχοντα προβλήματα της Εκκλησίας της Ελλάδος, οι (μάλλον προβληματικές) σχέσεις της με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η οικονομική λειτουργία της, το συχνό και θλιβερό θέαμα προσωπικών αντεγκλήσεων στους κόλπους της Ιεραρχίας, η ακόμη χειρότερη εκτόξευση κατηγοριών από ιεράρχες που αμφισβητούν ακόμη και το ήθος «συναδέλφων» τους κλπ. όλα αυτά περνούν μέσα από το βασικό φαινόμενο που αναφέραμε: τη συμφιλίωση της Εκκλησίας με το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
Το ότι ο «εκσυγχρονισμός» δεν δίνει τη μόνη απάντηση στη διάσταση μεταξύ των νέων και του Κλήρου (αρκεί να δει κανείς τις σχετικές δημοσκοπήσεις) το δηλοί η διεθνής εμπειρία και το πρόσφατο φαινόμενο της Εκκλησίας της Ρώμης. Ο σημερινός Πάπας Ιωάννης Παύλος Β´ (ή απλώς «Βοϊτύλα», σύμφωνα με τους πολεμίους του) συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον αντιδραστικών αρχιερέων της εποχής μας, σε μετωπική σύγκρουση με την Κοινή Γνώμη όσον αφορά τις αμβλώσεις (ακόμη και για λόγους υγείας), την προφύλαξη στις ερωτικές σχέσεις, τις «αμαρτωλές» συμπεριφορές που είναι όμως πλέον αποδεκτές από την κοινωνία (συμβίωση εκτός γάμου) κλπ.
Η αντίθεση αυτή του Πάπα βασίζεται στο Δόγμα. Καθώς όμως το Δόγμα αναγκάστηκε συχνά να προσαρμοσθεί σε αντίθετες επιστημονικές και κοινωνικές αλήθειες, οι αντίπαλοι του σημερινού Πάπα προφήτευσαν τη συρρίκνωση της Καθολικής Εκκλησίας σε ολοένα μικρότερες κοινωνικές ομάδες. Και όμως συνέβη το αντίστροφο, ιδίως σε τριτοκοσμικές χώρες, όπως η Κούβα και άλλες χώρες του πρώην παραπετάσματος, όπου οι πιστοί και νεοφώτιστοι χριστιανοί αγκάλιασαν με ενθουσιασμό αυστηρά συνθήματα και την απειλητική ρομφαία του Βατικανού.
Μην ξεχνούμε όμως ότι η Καθολική Εκκλησία, στηριζόμενη σε ένα τεράστιο πλέγμα δημοσίων σχέσεων, τραπεζικής οργάνωσης, εκδοτικών δραστηριοτήτων και ευθείας πολιτικής αναμείξεως, δεν μπορεί να συγκριθεί με τη δική μας, πολύ σεμνότερη (σε δράση και σε βλέψεις), Εκκλησία της Ελλάδος.
Ωστόσο ο ρόλος της Εκκλησίας της Ελλάδος, το επαναλαμβάνουμε, μπορεί να είναι χρήσιμος και για τον ελληνικό λαό και για την Ορθοδοξία γενικότερα, εφόσον παραμένει (με την εξαίρεση της υπό ανασυγκρότηση Εκκλησίας της Ρωσίας) η μόνη Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή αληθινά ισχυρού κράτους.
Η ώρα δεν είναι για λεπτομέρειες, εν μέρει αυτονόητες, σχετικές με τον επιθυμητό ρόλο μιας νέας, δυναμικής, φιλελεύθερης και ευρύτερα σεβαστής ελληνικής Εκκλησίας. Αυτό που προέχει είναι η αποφυγή μιας στείρας διαμάχης που θα αποξενώσει ακόμη περισσότερο τον ελληνικό λαό από την πνευματική ηγεσία της Εκκλησίας. Και βεβαίως η εν χρόνω επιλογή προκαθημένου που θα μπορεί να εγγυηθεί ηθική ανάταση, κοινωνική δράση, εντός και εκτός Ελλάδος.
Το παράδειγμα της αποξένωσης των νέων από τα σημερινά πολιτικά κόμματα έχει κάποιες αναλογίες (φευγαλέες έστω) με τα φαινόμενα που παρατηρούνται σε πολλές Μητροπόλεις της χώρας μας. Ας γίνει αυτό μάθημα…
