Εάν και όταν υπογραφεί μια συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου, είναι βέβαιο πως Ντόναλντ Τραμπ θα διακηρύξει ότι είναι καλύτερη από εκείνη που είχε υπογράψει ο προκάτοχός του Μπαράκ Ομπάμα, το 2015.
Το λέει ήδη ο Τραμπ, προκαταβολικά και με κάθε ευκαιρία. Όμως θα πρέπει επίσης να πείσει τους Αμερικανούς (και τον κόσμο) ότι επιτυγχάνει ευνοϊκότερους όρους από εκείνους που διαπραγματευόταν η δική του κυβέρνηση με τους Ιρανούς στη Γενεύη, την παραμονή του πολέμου, ώστε να δικαιολογήσει την αιφνιδιαστική επίθεση που εξαπέλυσε, από κοινού με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου. Πάντως, θα χρειαστεί να παρουσιάσει κάτι πολύ θεαματικό, καθώς μέχρι χθες, μόνο ένας στους τέσσερις αμερικανούς πολίτες δήλωναν σε δημοσκόπηση ότι αξίζει τον κόπο ο πόλεμος, ενώ το 51% ήταν αρνητικό και οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ αρνούνταν να τον ακολουθήσουν, σε μια νέα πολεμική περιπέτεια στη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία του Ομπάμα
Ο Ντόναλντ Τραμπ αποδείχθηκε ο μοιραίος άνθρωπος, από την πρώτη προεδρική θητεία του, όταν απέσυρε την υπογραφή των ΗΠΑ από τη διεθνή συμφωνία για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Η συμφωνία για το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) αποσκοπούσε στο να διασφαλίσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα συνεχιζόταν μεν, αλλά θα είχε αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Προέβλεπε εμπλουτισμό ουρανίου σε χαμηλό ποσοστό (3,67%), αυστηρούς επιτόπιους ελέγχους από τη Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, σε ορίζοντα 15ετίας, ενώ καθόριζε χρονοδιάγραμμα και διευθετήσεις για την άρση των διεθνών κυρώσεων. Η συμφωνία είχε υπογραφεί από Ιράν, ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Κίνα, Ρωσία και Γερμανία, ενώ είχε εγκριθεί πανηγυρικά από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, παρά τις έντονες αντιδράσεις του ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης, καθώς και από το βήμα του αμερικανικού Κογκρέσου.
Τα νέα δεδομένα
Μετά τη μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία, το 2018, οι Ιρανοί προχώρησαν σταδιακά σε υψηλό εμπλουτισμό, με αποτέλεσμα να διαθέτουν περίπου 440 κιλά ουρανίου-235, εμπλουτισμένου κατά 60%, δηλαδή μια βαθμίδα κάτω από εκείνη που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Με τους αμερικανο-ισραηλινούς βομβαρδισμούς, το πεδίο της διαπραγμάτευσης άλλαξε σημαντικά. Το Ιράν είναι μεν πληγωμένο, αλλά σε θέση να προξενήσει δεινά στους Αμερικανούς και στους συμμάχους τους, ενώ χρησιμοποιεί ως μοχλό τα Στενά του Ορμούζ και την ενέργεια, απορρίπτοντας εξ αρχής τις αξιώσεις Τραμπ και Νετανιάχου, για οριστική παύση του πυρηνικού προγράμματός του. Η συζήτηση επικεντρώνεται πλέον περισσότερο στον εμπλουτισμό του ουρανίου, στην τύχη των αποθεμάτων του κρίσιμου υλικού, στη ναυσιπλοϊα στα Στενά, στην άρση των οικονομικών κυρώσεων, ενώ το πυραυλικό πρόγραμμα φαίνεται ότι βρίσκεται, προς το παρόν, εκτός ατζέντας.
Ο εμπλουτισμός ουρανίου
Στη διαπραγμάτευση, που άρχισε στο Ισλαμαμπάντ, εν μέσω μιας εύθραυστης κατάπαυσης πυρός, η Ουάσιγκτον απαίτησε από το Ιράν να σταματήσει κάθε εμπλουτισμό ουρανίου για 20 χρόνια, ενώ η Τεχεράνη φέρεται ότι αντιπρότεινε 5 χρόνια. Σημειώνεται ότι στις συνομιλίες της Γενεύης, οι Αμερικανοί ζητούσαν να σταματήσει ο εμπλουτισμός για 10 χρόνια, ενώ οι Ιρανοί δέχονταν το πολύ 3 χρόνια, σύμφωνα με δυτικές πηγές.
Τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου
Οι ΗΠΑ θέλουν να μεταφερθούν εκτός Ιράν και τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ζητούν μάλιστα να επιβλέψουν τη διαδικασία οι αμερικανικές υπηρεσίες. Η Τεχεράνη αντιπρότεινε την επεξεργασία του υλικού εντός της ιρανικής επικράτειας, ώστε να απομειωθεί ο εμπλουτισμός και να επιστρέψει στα επίπεδα του 3,67%, που προέβλεπε η συμφωνία JCPOA. Οι Ιρανοί εμφανίζονται επίσης διατεθειμένοι να αναλάβουν τη δέσμευση, πως δε θα αποθηκεύσουν άλλο ουράνιο, παρά μόνο θα εμπλουτίζουν στο παραπάνω ποσοστό, για τρέχουσες ανάγκες, καθώς διαθέτουν ήδη ένα πυρηνικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας, ενώ σχεδιάζουν να κατασκευάσουν και άλλα.
Οι οικονομικές κυρώσεις
Ο Τραμπ κατηγορεί επί χρόνια τους Δημοκρατικούς προκατόχους του ότι «ξεπάγωσαν» περιουσιακά στοιχεία του Ιράν και έστειλαν στην Τεχεράνη «αεροπλάνα γεμάτα λεφτά», όμως το ζήτημα της άρσης των κυρώσεων έχει ξαναμπεί στο τραπέζι. Τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, ανά τον κόσμο, υπολογίζονται σε 100 δισεκατομμύρια δολάρια, σχεδόν το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της χώρας . Ορισμένα κεφάλαια «πάγωσαν» στις ΗΠΑ το 1979, μετά την ανατροπή του σάχη και την επικράτησης της Ισλαμικής Επανάστασης, άλλα παραμένουν σε χώρες του Κόλπου, αρκετά στην Ευρώπη και στην ανατολική Ασία. Υποτίθεται ότι στη Γενεύη είχε υπάρξει σύγκλιση για άρση του 80% των κυρώσεων (όχι απαραίτητα των αντίστοιχων ποσών από τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια), ενώ θα παρέμεναν σε ισχύ οι κυρώσεις για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τέλη στα Στενά;
Από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν επέβαλε διόδια για τη διέλευση των Στενών του Ορμούζ, ενώ τώρα οι ΗΠΑ επιβάλουν τον δικό τους ναυτικό αποκλεισμό σε βάρος του Ιράν. Η Τεχεράνη επιδιώκει να καθιερώσει, μέσω της ενδεχόμενης συμφωνίας με τις ΗΠΑ, την επιβολή κάποιου είδους τελών στα δεξαμενόπλοια και σε άλλα πλοία, που θα ισοδυναμούσε με ανατροπή των κανόνων της ελεύθερης ναυσιπλοϊας, ώστε να χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση. Ωστόσο και σε αυτό το ζήτημα, οι ΗΠΑ θέλουν να έχουν τον τελευταίο λόγο, ενώ συνδέουν όλα τα οικονομικά θέματα με τη συμφωνία για τα πυρηνικά.
Θεωρείται μάλλον απίθανο ότι θα μπορούσε να υπάρξει σύντομα μια συμφωνία-πακέτο για όλα τα παραπάνω ζητήματα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους εξετάζεται η παράταση της κατάπαυσης του πυρός πέραν της 21ης Απριλίου, κατά συνέπεια και της διαπραγμάτευσης, παρά τις διαψεύσεις του Λευκού Οίκου. Όμως η παράταση της αβεβαιότητας βάζει φωτιά στις τιμές της ενέργειας, δίνει ευκαιρίες στους κερδοσκόπους και μεγαλώνει τις πιθανότητες για ένα «απρόβλεπτο» γεγονός, που θα οδηγούσε σε ακόμα μεγαλύτερη κλιμάκωση.
