Ταυτότητα και ετερότητα στη λογοτεχνία 18ος-20ός αι. Με το θέμα αυτό η Ελληνική Εταιρεία Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας (ΕΕΓΣΓ) σε συνεργασία με το Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΚΝΕ/ΕΙΕ) και με το Πανεπιστήμιο Αθηνών οργάνωσε, με τη στήριξη του υπουργείου Πολιτισμού και του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, από τις 8 ως τις 11 Νοεμβρίου 1998, το δεύτερο διεθνές συνέδριό της. Οι εργασίες του πραγματοποιήθηκαν στο Αμφιθέατρο «Λεωνίδας Ζέρβας» του ΕΙΕ και στο Παλαιό Αμφιθέατρο Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ο αριθμός των συνέδρων ξεπέρασε τους 70, από τους οποίους οι περισσότεροι ήταν ξένοι και προέρχονταν από ένα μεγάλο αριθμό χωρών της Ευρώπης, της Αμερικής, της Ασίας και της Αφρικής. Πρόκειται για διεθνώς γνωστούς συγκριτολόγους, ανάμεσα στους οποίους οι Jean Bessiere, Pierre Brunel, Paul Cornea, Douwe Fokkema, Gerald Gillespie, Manfred Schmeling, Maria Alzira Seixo, Sylvie Andre, Eduardo de Faria Coutinho, Theo D’ Haen, Amiya Dev, Tania Franco-Carvalhal, Uchang Kim, Maria Korytowska, Hua Meng, Paola Mildonian, Katsuya Sugawara. Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν μεταξύ άλλων οι: Δημήτρης Αγγελάτος, Στέση Αθήνη, Διαμάντη Αναγνωστοπούλου, Νάνος Βαλαωρίτης, Θόδωρος Γραμματάς, Λουκία Δρούλια, Αλέξης Ζήρας, Σόνια Ιλίνσκαγια, Φάνης Κακριδής, Αννα Κατσιγιάννη, Γιώργος Κεχαγιόγλου, Παναγιώτης Μαστροδημήτρης, Σοφία Ντενίση, Βίκυ Πάτσιου, Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού, Ράνια Πολυκανδριώτη, Βάλτερ Πούχνερ, Κώστας Στεργιόπουλος, Αννα Ταμπάκη, Λίζυ Τσιριμώκου καθώς και γνωστοί νεοελληνιστές του εξωτερικού, όπως οι Jacques Bouchard, Λουκία Marcheselli – Loukas και Henri Tonnet.
Παράλληλα με τις εργασίες του συνεδρίου έγινε, για πρώτη φορά στη χώρα μας, η ετήσια συνάντηση των μελών του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Διεθνούς Εταιρείας Συγκριτικής Φιλολογίας (AILC/ICLA), στο οποίο η ΕΕΓΣΓ μετέχει από το 1994.
Η επιτυχία του συνεδρίου ασφαλώς αποτελεί επίτευγμα της ΕΕΓΣΓ που για πάνω από δέκα χρόνια με τις δραστηριότητές της συμβάλλει στην ανάπτυξη των συγκριτολογικών σπουδών στη χώρα μας.
Τα τελευταία χρόνια η συγκριτική φιλολογία εξελίσσεται με γρήγορους ρυθμούς σε διεθνές επίπεδο. Τόσο οι εσωτερικές (θεωρητικές και μεθοδολογικές) αναζητήσεις της όσο και η εμφάνιση «νέων» εθνικών λογοτεχνιών στον παγκόσμιο πολιτισμικό χάρτη, ιδιαίτερα μετά τις πολιτικές και κοινωνικές ανακατατάξεις της τελευταίας δεκαετίας, την υποχρεώνουν σε αναθεώρηση ή και προσαρμογή των ευρύτερων κατευθύνσεών της. Ζητήματα ταυτότητας και ετερότητας, που ήδη απασχόλησαν τις ανθρωπιστικές επιστήμες, γίνονται κτήμα του διεθνούς συγκριτισμού και αποτελούν ένα από τα πιο παραγωγικά πεδία έρευνας.
Το θέμα του συνεδρίου αποτέλεσε αντανάκλαση αυτών ακριβώς των τάσεων που κυριαρχούν διεθνώς στον χώρο της συγκριτικής φιλολογίας. Κατέγραψε επίσης και υπέβαλε τρόπους προσέγγισης της νεοελληνικής φιλολογίας μέσα από την οπτική της αντίθεσης ταυτότητα/ετερότητα. Η αντίθεση αυτή αφορά κυρίως το λογοτεχνικό κείμενο αλλά και τις διαδικασίες που απορρέουν από αυτό ή το προϋποθέτουν. Μέσα σε αυτό το πνεύμα καθορίστηκαν οι θεματικοί άξονες που ήταν οι ακόλουθοι: α. Μετάφραση και διαπολιτισμικές σχέσεις, β. Ιστορικές, θεωρητικές, αισθητικές διαδικασίες στη διαμόρφωση της σχέσης ταυτότητα/ετερότητα, γ. Η Συγκριτική Φιλολογία στο κατώφλι του 21ου αι. και δ. Μύθοι-Γένη-Θέματα.
Η ποικιλία των μεθόδων προσέγγισης, η πρωτοτυπία των επιλογών και η κάλυψη πολλών χρονολογικών περιόδων αποτέλεσαν τα βασικά γνωρίσματα των ανακοινώσεων του συνεδρίου.
Η πολυπολιτισμική προέλευση των συμμετεχόντων αλλά και η αντίστοιχη φύση των θεμάτων που αναπτύχθηκαν έδωσαν με τον πιο πειστικό τρόπο το στίγμα των αναζητήσεων της συγκριτικής φιλολογίας στο κατώφλι του 21ου αιώνα.
Με τον τρόπο αυτόν μεταφέρθηκε και στη χώρα μας ένα μέρος από τη συζήτηση που γίνεται διεθνώς πάνω στα θέματα αυτά. Αξίζει να τονισθεί ότι η νεοελληνική λογοτεχνία εξαιτίας του κομβικού της ρόλου αποτέλεσε και αποτελεί αντικείμενο, πηγή αλλά και μέτρο προβληματισμού πάνω στο θέμα ταυτότητα/ετερότητα.
Ο απολογισμός του συνεδρίου ήταν πλούσιος. Με μεθοδολογικό πλουραλισμό ερευνήθηκαν ορισμένες από τις πιο σημαντικές πτυχές του θέματος: η ετερότητα ως παρουσία, ως γλώσσα, ως εικόνα και η πρόσκτησή της και ο μετασχηματισμός της από μια άλλη κυρίαρχη κουλτούρα· η ταυτότητα ως έκφραση διακειμενικότητας, η μετάφραση και η ανάγνωση ως αναπαραγωγή της ετερότητας· ο ανασχηματισμός των λογοτεχνικών γενών, μύθων και θεμάτων ως αποτέλεσμα της διαπλοκής τους με την ετερότητα.
Η ανταπόκριση των μελών και φίλων της ΕΕΓΣΓ αλλά και του ευρύτερου κοινού αποτέλεσε το μέτρο της επιτυχίας του δεύτερου διεθνούς συνεδρίου της.
Από την πλευρά της, η UNESCO, αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα του συνεδρίου, το είχε θέσει υπό την αιγίδα της και με την υλική και ηθική αρωγή της συνέβαλε στην επιτυχή πραγματοποίησή του.
Ο κ. Ζ. Ι. Σιαφλέκης είναι καθηγητής Συγκριτικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
