Καβγάς μεταξύ Βουλγαρίας και Ρωσίας για τον έλεγχο της εταιρείας που διαχειρίζεται τους αγωγούς
ΟΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ για την υποδοχή του φυσικού αερίου στην Ελλάδα είναι ήδη έτοιμες, αλλά τα παιχνίδια συμφερόντων στη γειτονική Βουλγαρία ενδέχεται να καθυστερήσουν και άλλο την παροχή του. Το αντικείμενο της διαμάχης που έχει ξεσπάσει είναι ποιος θα παίρνει τα έσοδα από τη διέλευση του αερίου από το έδαφος της Βουλγαρίας. Στο θέμα αυτό επιχειρεί να ενισχύσει την παρουσία της η ρωσική πλευρά μέσα από την πανίσχυρη εταιρεία αερίου, την Gazprom.
Η βουλγαρική πλευρά, από την άλλη, προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο της διέλευσης, κάτι που δεν έχει μόνο οικονομικό περιεχόμενο αλλά και στρατηγική σημασία, αφού μέσω της Βουλγαρίας τροφοδοτούνται με αέριο πολλές χώρες, όπως η Τουρκία, η Αλβανία, τα Σκόπια και η Ελλάδα. Το πεδίο της διαμάχης είναι η βουλγαρική εταιρεία Top Energy, στην οποία το 25,1% ελέγχει η Βουλγαρία μέσω της Bulgargaz, που είναι η κρατική εταιρεία αερίου της γείτονος.
Το 50% έχει η ρωσική Gazprom, η οποία όμως ελέγχει το υπόλοιπο 24,9% μέσω μιας τράπεζας, η οποία πάντως τελευταία παρουσίασε οικονομικά προβλήματα. Η Top Energy αποκτά ιδιαίτερη σημασία γιατί πρόκειται να αναλάβει τη διαχείριση της διέλευσης οποιασδήποτε ποσότητας αερίου μέσα από το βουλγαρικό έδαφος (για Τουρκία, Αλβανία, Ελλάδα κλπ.). Το σημείο τριβής βρίσκεται στο ότι η βουλγαρική πλευρά επιθυμεί να αυξήσει το ποσοστό της στην Top Energy, ενώ η ρωσική Gazprom ανθίσταται σθεναρά.
Την εισαγωγή του αερίου από τη Ρωσία θα αναλάβει η εταιρεία Overgazid, που συνεργάζεται με τη γερμανική Βίντερσχαλ, η οποία με τη σειρά της συνεργάζεται με την Gazprom στη Γερμανία. Το 45% της Overgazid ανήκει στη Multigroup, έναν πολυσυζητημένο όμιλο ποικίλων συμφερόντων, από αυτούς που ανέκυψαν μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού.
Οι διαφορές μεταξύ Gazprom και της βουλγαρικής πλευράς έχουν αποκτήσει έντονο πολιτικό παρασκήνιο. Ως τα μέσα Ιουλίου επικεφαλής της Top Energy ήταν ο κ. Λουγκάνοφ, πρώην πρωθυπουργός της Βουλγαρίας. Στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τον κ. Παβλόφ, πρόεδρο της Multigroup, με το επιχείρημα ότι ο κ. Λουγκάνοφ «δεν εκπροσωπούσε πλέον κανέναν από τους μετόχους της Top Energy».
Στις 13 Ιουλίου, τέσσερις ημέρες προτού αντικατασταθεί ο Λουγκάνοφ, ψηφίσθηκε από τη βουλγαρική Βουλή ειδική ρύθμιση στον νόμο περί ιδιοκτησίας αλλοδαπών που αφορούσε τους αγωγούς φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή άνοιξε τον δρόμο για την ανάληψη από την Top Energy της δραστηριότητας διέλευσης αερίου από το βουλγαρικό έδαφος, διαδικασία στην οποία παίζει σημαντικό ρόλο ο κ. Ουτσάροφ, υπουργός Ενέργειας της γείτονος.
Εν συνεχεία συγκροτήθηκε επταμελής επιτροπή που θα εισηγηθεί τι θα γίνει με τη διέλευση του αερίου, κάτι που εκ των πραγμάτων θα καθορίσει και τον ρόλο της Top Energy. Ενας πρώτος όρος που βάζει η επιτροπή είναι η αύξηση της βουλγαρικής συμμετοχής στην Top Energy από 25% σε 50%. Εφόσον γίνει αυτό, λένε, θα αυξηθεί και η παροχή του αγωγού από 17 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο σε 29 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Ορισμένοι βούλγαροι αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι θα γίνει διεθνής διαγωνισμός για την εξεύρεση της εταιρείας που θα αναλάβει την ευθύνη της διέλευσης, κάτι στο οποίο αντιτίθενται όμως οι Ρώσοι. Δεν διστάζουν να υπενθυμίσουν ότι το φυσικό αέριο αποτελεί βασική ενεργειακή πηγή της Βουλγαρίας, στην οποία στηρίζεται για να «βγάλει» τον χειμώνα (κεντρική θέρμανση κλπ.), καθώς επίσης ότι υπάρχουν παλιά βουλγαρικά χρέη προς την Gazprom που θα μπορούσαν να γίνουν απαιτητά.
Στο όλο παιχνίδι εμπλέκεται και η Τουρκία, η οποία αποκτά έτσι άλλοθι για τη στροφή της προς το Ιράν προκειμένου να εξασφαλίσει φυσικό αέριο. Η πρόσφατη επίσκεψη του κ. Ερμπακάν στην Τεχεράνη και η υπογραφή της συμφωνίας για το αέριο δημιούργησε διεθνείς και κυρίως αμερικανικές αντιδράσεις, αλλά η Αγκυρα προβάλλει τη δικαιολογία ότι τον περυσινό χειμώνα έπαιρνε κατά περίπου 30% λιγότερο ρωσικό αέριο από ό,τι περίμενε και μάλιστα σε χαμηλότερη πίεση. Η Ρωσία υποστήριξε ότι αφενός μεν άντλησε περισσότερο αέριο η Ουκρανία και αφετέρου οι αγωγοί, κυρίως της Βουλγαρίας, δεν έχουν δυνατότητα μεταφοράς των αναγκαίων ποσοτήτων.
Το όλο σκηνικό επηρεάζει την έλευση του αερίου στην Ελλάδα. Παρ’ όλο που οι εγκαταστάσεις έχουν προχωρήσει, η ρωσική πλευρά για όλους τους παραπάνω λόγους αδυνατεί να ανταποκριθεί στις συμβατικές της υποχρεώσεις. Το γεγονός ότι επίκεινται εκλογές στη Βουλγαρία ενδέχεται να καθυστερήσει τη διευθέτηση του θέματος. Οι Ρώσοι στέλνουν επιστολές στην ελληνική κυβέρνηση και υποστηρίζουν ότι η ευθύνη βρίσκεται στην ελληνική πλευρά. Τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Εξωτερικών έχουν τις εκθέσεις του προέδρου της ΔΕΠΑ κ. Χρ. Βερελή και κρίνουν ότι με βάση τα στοιχεία αυτά η χώρα μας διαθέτει ατράνταχτα επιχειρήματα.
Η ΔΕΠΑ τονίζει ότι η όποια καθυστέρηση βαρύνει αποκλειστικά τη ρωσική πλευρά, ενώ οι νομικοί σημειώνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να εγείρει απαιτήσεις για αποζημιώσεις. Τα στοιχεία εξάλλου από το μέτωπο της ασφάλειας του έργου δείχνουν ότι ούτε σε αυτό το μέτωπο υπάρχουν περιθώρια για επίρριψη ευθυνών στην ελληνική πλευρά. Οι τελευταίες εκθέσεις της κρατικής δανικής εταιρείας Dong σημειώνουν ότι οι εγκαταστάσεις στην Ελλάδα είναι απολύτως ικανοποιητικές από πλευράς ασφάλειας και συνεπώς οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να υποστηρίξουν ότι η χώρα είναι πανέτοιμη να αξιοποιήσει τη νέα ενεργειακή πηγή αμέσως μόλις επιλυθούν οι εκκρεμότητες στη Βουλγαρία.
