«Τα φράγματα που υπάρχουν στα ποτάμια μάς προστατεύουν από τις πλημμύρες», έγραψα πάνω κάτω αρκετές φορές και ­ κυρίως ­ είχα υπόψη μου τον Αχελώο. Στον οποίο τα φράγματα της ΔΕΗ που έχουν κατασκευαστεί σταμάτησαν τις καταστροφές που συνέβαιναν στη Δυτική Ελλάδα παλαιότερα από το Αγρίνιο ώς το Μεσολόγγι. Μάλιστα, προσέθετα, στις περισσότερες των περιπτώσεων και η αφαίρεση των αδρανών υλικών (πέτρες και άμμος) από τα ποτάμια τούς κάνει καλό. Δεν πίστευα βέβαια ως κήρυκας άγγελος της μεγάλης σημασίας των φραγμάτων για τη χώρα μας ότι οι απόψεις μου θα αποδεικνύονταν ακόμη μία φορά σωστότατες και τόσο σύντομα. Ας μου επιτραπεί λοιπόν διά του λόγου το αληθές να αντιγράψω ένα κείμενο εφημερίδας, το οποίο δημοσιεύθηκε μετά τις βιβλικές καταστροφές που έγιναν τον Δεκέμβριο στον νομό Ξάνθης, που πέρα από δρόμους, σπίτια, γεφύρια και σιδηροδρομικές γραμμές στοίχισαν και ανθρώπινες ζωές: «Το μόνο παρήγορο είναι ότι δεν πλημμύρισαν τα χωριά του Νέστου καθώς τα νέα φράγματα της ΔΕΗ στην περιοχή του Θησαυρού Δράμας συγκράτησαν το μεγαλύτερο μέρος των νερών και αποφεύχθηκαν άλλες καταστροφές».


Και να σκεφθεί κανείς ότι οι «οικολόγοι» ήταν εναντίον της κατασκευής των φραγμάτων της ΔΕΗ. Μάλιστα δεν είχαν «γιορτάσει» εφέτος στις εκβολές του Νέστου τη «γιορτή των πουλιών» σε ένδειξη διαμαρτυρίας.


Τι ηθικό δίδαγμα λοιπόν βγαίνει από τα παραπάνω; Οτι πέρα από το γεγονός που μονίμως αναφέρει η «Πατριδογνωσία», ότι «δεν υπάρχει φράγμα που να μην έχει εξελιχθεί σε οικονομική, κοινωνική και οικολογική επιτυχία», θα πρέπει να προσθέσουμε και την προστασία από τις πλημμύρες.





ΤΟ ΦΥΤΟ σπάρτο είναι γνωστό στους βοτανικούς ότι το βρίσκουμε συχνά δίπλα στους δρόμους. Και δεν αναφέρομαι ­ βεβαίως ­ εκεί όπου είναι φυτεμένο. Η αυξημένη παρουσία του στους δρόμους οφείλεται στο γεγονός ότι είναι φυτό ψυχανθές, δηλαδή έχει τη δυνατότητα να δεσμεύει από την ατμόσφαιρα άζωτο. Το οποίο, για να ακριβολογήσουμε, προσλαμβάνουν ειδικοί συμβιοτικοί μικροοργανισμοί που υπάρχουν στη ρίζα του και στη συνέχεια το προσφέρουν στο σπάρτο.


Οταν κατασκευάζουμε δρόμους, μας προκύπτει «νέο» έδαφος και αμμοχάλικο στις παρυφές. Και τα δύο δεν διαθέτουν άζωτο το οποίο έχει «οργανική» προέλευση και έτσι το σπάρτο μπορεί να εποικίζει τις παρυφές χωρίς ανταγωνισμό από τα άλλα φυτά ­ που η εμφάνισή τους προϋποθέτει την παρουσία αζώτου στο έδαφος.


Πάντα


λίγο παραέξω


Οταν πηγαίνω στη Δράμα και οι φίλοι θέλουν να με ευχαριστήσουν με πηγαίνουν σε κάποιο χωριό δίπλα για φαγητό. Οταν έρχονται γνωστοί στη Μυτιλήνη εγώ επιμένω να τους πάω σε ένα εστιατόριο της «τοπικής» παραλίας. Οι άλλοι απορούν γιατί δεν τους πάω« λίγο παραέξω». Φαίνεται περίεργο αλλά όταν πηγαίνεις επισκέπτης σε μια πόλη τα άτομα με τα οποία έρχεσαι σε επαφή θεωρούν υποχρέωσή τους να μη σε κρατήσουν για φαγητό μέσα στην ίδια πόλη. Τι άραγε σημαίνει αυτή η μανία μετακίνησης δεν γνωρίζω. Εκείνο όμως που μπορώ να σας διαβεβαιώσω είναι το γεγονός ότι το «λίγο παραέξω» ισχύει και για μερικά προϊόντα. Ο κάτοικος της Αθήνας βρίσκει νοστιμότατο το κρέας του Βόλου. Μόνο που ο Βολιώτης προτιμά το κρεοπωλείο του χωριού που είναι παραέξω και πάει λέγοντας. Ποιος είναι άραγε ο λόγος που καταναλώνουμε περισσότερη ενέργεια, χρόνο και καύσιμα για τη μετακίνηση αυτή; Ποιοι είναι οι λόγοι που μας ωθούν σ’ αυτό; Είναι προφανές ότι δεν έχω απάντηση.


Υδατοκαλλιέργειες και περιβάλλον


Συνεχείς οι επιτυχίες πολλών εταιρειών υδατοκαλλιεργειών που κατάφεραν να κάνουν τη χώρα μας πρώτη σε παραγωγή ψαριών στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Διαβάζω την είδηση με ιδιαίτερη ευχαρίστηση κυρίως όταν σκέπτομαι την επιμονή του υπογραφομένου ότι οι υδατοκαλλιέργειες δεν ρυπαίνουν. Οσοι διαφωνούσαν τότε υποθέτω ότι έχουν σήμερα τη δυνατότητα να πάνε από τη Χίο και τη Λέρο ώς την Επίδαυρο και την Κεφαλλονιά να δουν αν είχαν δίκιο. Δίπλα όμως στις ειδήσεις του οικονομικού ενθέτου εφημερίδας για την επιτυχία των υδατοκαλλιεργειών διαβάζω και για τους ανέργους της βαμβακουργίας Βόλου καθώς και για τη λεγομένη «αποβιομηχανοποίηση της Μαγνησίας». Η οποία πρέπει να κινητοποιεί κάθε αρμόδιο.


Αλλά με ποιον τρόπο να ξεχάσω την απώλεια εκατοντάδων θέσεων εργασίας στην περιοχή με τη «δυναμική» ­ με φωτιές και άλλες απρέπειες ­ παρεμπόδιση της δημιουργίας υδατοκαλλιεργειών στον Παγασητικό; Μήπως «χάλασαν» και «υποβαθμίστηκαν» περιβαλλοντικά, τουριστικά και οικονομικά οι θάλασσες όπου ιδρύθηκαν υδατοκαλλιέργειες και μου διέφυγε; Αγαπητοί μου «παράγοντες» του Βόλου, τι λέτε τώρα; Υπάρχει άραγε δυνατότητα να περάσει ξανά κανένα τρένο;


Διαφορές από «ντόπιο» σε «ντόπιο»


Ποιος είναι ο λόγος που τα κουνουπίδια της Σύρου είναι ακριβότερα στη Σύρο και φθηνότερα στη Νάξο, όταν επιβαρύνονται και με τα έξοδα μεταφοράς; Είναι προφανές ότι στον χώρο παραγωγής τους απολαμβάνουν μεγαλύτερη τιμή επειδή εντάσσονται στην έννοια του λεγομένου «ντόπιου».


Εχει γούστο να παρακολουθείς και να καταγράφεις ανά την Ελλάδα την υψηλή προστιθέμενη αξία την οποία αγόγγυστα πληρώνει ο νεοέλληνας για να απολαύσει(;) ένα «ντόπιο» τρόφιμο.


Μια πρόχειρη καταγραφή του «ντόπιου» δείχνει ότι στην Αθήνα με τον όρο αυτόν εννοούμε το ελληνικό, ενώ αν είμαστε στην επαρχία ο όρος αλλάζει. Στη Λέσβο, π.χ., στην πρωτεύουσα του νησιού, τη Μυτιλήνη, το ντόπιο σημαίνει λεσβιακό, κάτι που δεν ισχύει στην Αγιάσο ή στον Μανταμάδο, όπου το ντόπιο σημαίνει σαφέστατα στενότερη τοπική προέλευση.


Από την άλλη, γιατί ο κάτοικος της Νάξου (στα νησιά ο όρος «ντόπιο» είναι περισσότερο ισχυρός και καθορισμένος λόγω των ορίων που υπάρχουν) να είναι διατεθειμένος να πληρώσει περισσότερο τις τοπικές τομάτες από ό,τι εκείνες της Σύρου; Γιατί ο Ναξιώτης πιστεύει ότι οι τομάτες του νησιού του είναι οι καλύτερες και ο κάτοικος της Λήμνου το ίδιο για το δικό του νησί; Διαφέρει άραγε η γεύση μας από τόπο σε τόπο και έχει προσαρμοστεί στα τοπικά προϊόντα ή ­ μήπως ­ κάτι τέτοιο ισχύει μόνο στη φαντασία μας; Θα πληρώναμε ακριβά και θα λέγαμε «τι ωραίο είναι» αν ο μανάβης στο καφάσι με το «ντόπιο» μάς παραπλανούσε και έβαζε ένα προϊόν «εισαγωγής»;


Αυτές τις μέρες με τα κρεμασμένα χοιρινά λουκάνικα να αερίζονται στα κρεοπωλεία όλων των χωριών από τη Λαμία ώς το Καρπενήσι η απορία ήταν ίδια και μονότονη: Στη Ζεστή Βρύση (φυσικά δεν υπάρχει τέτοιο χωριό…) οι κάτοικοι πρέπει να πληρώσουν τα τοπικώς παραγόμενα λουκάνικα ακριβότερα επειδή είναι νοστιμότερα και ντόπια, ενώ οι καταγόμενοι από την Αλμυρή Βρύση πρέπει να τα βρίσκουν άνοστα επειδή καλύτερα είναι τα δικά τους;


Ελληνικά οικολογικά ντοκιμαντέρ


Ο οιοσδήποτε μπορεί να αναλάβει το γύρισμα για την ΕΤ1 ή την ΕΤ2 ενός «οικολογικού ντοκιμαντέρ». Αρκεί να έχει την κατάλληλη πρόσβαση. Βλέπεις χαζοχαρούμενες κοπελίτσες να κινούνται στο βουνό έχοντας κρεμασμένη στον λαιμό μια φωτογραφική μηχανή (χωρίς μπαταρίες και φιλμ μέσα), να αυτοθεωρούνται περίπου ως συνάδελφοι του Κουστό. Την ίδια στιγμή ακούς τερατολογίες του είδους «η νύχτα περιμένει ανυπόμονα να αγκαλιάσει τα τοπία» ή «όταν αργούν να έρθουν οι πελαργοί οι κάτοικοι ανησυχούν» και σου σηκώνεται η τρίχα.


Με ελάχιστες εξαιρέσεις οι λεγόμενες οικολογικές σειρές της ελληνικής δημόσιας τηλεόρασης του κέντρου (η ΕΤ3 περιέργως έχει αναπτύξει άλλη, σωστή διαχείριση) συνιστούν στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων από επίπεδες ώς αφελείς και κακοήθεις εικονογραφήσεις. Θα γίνει άραγε ποτέ κατανοητό ότι το να γνωρίζουν τον γενικό διευθυντή δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι απέκτησαν και τη δυνατότητα περιγραφής του εξαίσιου ελληνικού περιβάλλοντος; Σε αυτές τις περιπτώσεις ευτυχώς υπάρχει η δυνατότητα παρουσίασης των μαϊμούδων με τις οποίες κυκλοφορούν οι τσιγγάνοι. Να ζητήσουν τη δημιουργία απελευθερωτικής κίνησης των σκλαβωμένων μαϊμούδων, να ευχαριστηθεί η ψυχή τους δημοσιότητα. Χώρια που μια τέτοια ιδέα μπορεί να χρηματοδοτηθεί για, τουλάχιστον, 50 επεισόδια!


Σχολικές


εκδρομές


Μέσα στο γενικότερο πλαίσιο του «μακριά νυχτωμένος» προσπαθούσα εδώ και χρόνια να αντιστρέψω σε κάποιο βαθμό το συνεχώς διογκούμενο ρεύμα των μαθητικών «πενθήμερων» εκδρομών της άνοιξης. Γιατί, επέμενα αφελώς, οι μαθητές να πηγαίνουν μονίμως στη Ρόδο και στην Κέρκυρα και να μην τους ενισχύσουμε να πάνε στην Πρέσπα, στην Κερκίνη, στον Εβρο και στη Σαμοθράκη; Από τη μια να «ξεδώσουν» στην εξαίσια ελληνική περιφέρεια και από την άλλη να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση, την ελπίδα και την οικονομία των τοπικών πληθυσμών που φθίνουν; Αλλού όμως τα κακαρίσματα κι αλλού γεννούν οι κότες. Με έκπληξη λοιπόν πληροφορήθηκα ότι υπάρχουν ειδικά γραφεία τα οποία σταμάτησαν τη διοργάνωση των σχετικών εκδρομικών μετακινήσεων στη Ρόδο και στην Κέρκυρα. Προσφέρουν πλέον στα παιδιά ειδικά (και φθηνά!) πακέτα αεροπορικών εκδρομών για τη Μάλτα, το Λονδίνο και το Παρίσι!


Αν δεν με πιστεύετε, δείτε τις διαφημίσεις ταξιδιωτικών πρακτορείων που άρχισαν να εμφανίζονται. Λέτε τα παιδιά ­ όπως γίνεται συνήθως ­ να είναι απαραίτητο να πάνε πρώτα μακριά για να αγαπήσουν περισσότερο τη χώρα μας;


Παράλογες παραλλαγές


Οδηγείς σε δρόμους που είναι μέσα σε υγροβιότοπους ή σε άλλες περιοχές με πολλά πουλιά, περνάς δίπλα τους και παραμένουν ατάραχα. Ετσι και σταματήσεις, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο από ό,τι αναμένεις. Τα πουλιά φεύγουν αμέσως, ιδιαίτερα αν ανοίξεις την πόρτα. Εχουν μάθει «τα πετεινά τ’ ουρανού» τις συνήθειες των κυνηγών μας που συχνά πυροβολούν ακόμη και μέσα από το αυτοκίνητο.


Εχει γούστο πάντως να βλέπεις τους κυνηγούς ντυμένους με τις γνωστές «στολές παραλλαγής» να κάθονται πάνω στο καπό του άσπρου ή κόκκινου αυτοκινήτου τους. Να φαίνονται ­ ευτυχώς ­ στα πουλιά «σαν τη μύγα μες στο γάλα». Δεν έχουν κατανοήσει οι περισσότεροι ότι τη στολή τη φορούν για να τους μπερδεύουν τα πουλιά με το περιβάλλον και να τους πλησιάζουν. Λέτε να νομίζουν ότι είναι το χρώμα της μόδας;


Παρακαλώ να σταματήσετε αμέσως τη χρήση της παροιμίας «μ’ έναν σμπάρο δυο τρυγόνια» γιατί αφορά το κυνήγι. Με το οποίο, ως γνήσιος οικολόγος, αντιτίθεμαι σφόδρα.