Το Γενικό Χημείο επιβεβαιώνει για τα ύποπτα νερά

Η ύπαρξη βρωμικών ιόντων σε εμφιαλωμένα νερά επιβεβαιώνεται και σε γραπτή δήλωση που απέστειλε προς «Το Βήμα» η διευθύντρια του Γενικού Χημείου του Κράτους, κυρία Αγγ. Ασημακοπούλου. Στο έγγραφο δεν δίνεται απάντηση σε όλα τα ερωτήματα που έθεσε, γραπτώς, «Το Βήμα», όπως παραδείγματος χάριν τα διαφορετικά αποτελέσματα αναλύσεων σε συγκεκριμένο εμφιαλωμένο επιτραπέζιο νερό, στο οποίο το Πανεπιστήμιο Κρήτης εντόπισε μεγάλο πρόβλημα.

Πάντως, η απάντηση του Χημείου καθιστά σαφές ότι μόνον το 20% των δειγμάτων ­ από τα 105 που παρουσίασε η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας ­ αφορά επιτραπέζια εμφιαλωμένα νερά που έχουν και το μεγαλύτερο πρόβλημα, καθώς υφίστανται τη διαδικασία της απολύμανσης και μέσω της οζωνίωσης, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τα επικίνδυνα βρωμικά ιόντα. Το 80% των δειγμάτων ­ αναφέρει το Χημείο ­ αφορούσαν φυσικά μεταλλικά νερά, τα οποία και δεν πρέπει να υφίστανται διαδικασία απολύμανσης, βάσει του νόμου. Σε αυτό το σημείο, όμως, πρέπει να γίνει μια παρατήρηση. Οπως είχε γράψει «Το Βήμα» την περασμένη εβδομάδα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης εντόπισε σε μεταλλικό νερό χλωρικά ιόντα, τα οποία είναι επίσης παραπροϊόντα απολύμανσης, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Πώς εξηγείται, λοιπόν, αυτό το γεγονός; Πρόκειται για άλλο ένα «τυχαίο δείγμα»; Σε αυτό το ερώτημα δεν έχει δοθεί απάντηση. Θα περιμένουμε την ενημέρωση του υπουργείου Υγείας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, για να παρακολουθήσουμε και τη συνέχεια της «ταινίας».

Για την ιστορία, τώρα, η διευθύντρια του Χημείου αναφέρει ότι «από την 1-1-1998 εξετάσθηκαν από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος συνολικά 105 δείγματα εμφιαλωμένων νερών, από τα οποία το 80% του συνόλου είναι φυσικά μεταλλικά νερά και το υπόλοιπο 20% επιτραπέζια νερά. Στα δείγματα των φυσικών μεταλλικών νερών δεν ανιχνεύθηκαν βρωμικά ιόντα. Στα δείγματα των επιτραπέζιων νερών, σε μικρή αναλογία, ανιχνεύθηκαν βρωμικά ιόντα κάτω των 25 εκατομμυριοστών του γραμμαρίου»(σ.σ.: είναι το προσωρινό όριο που θέτει η ελληνική νομοθεσία με προοπτική τα 10, μέσα σε πέντε χρόνια). «Σε ένα δείγμα επιτραπέζιου νερού, ανιχνεύθηκαν βρωμικά ιόντα άνω των 25 εκατομμυριοστών του γραμμαρίου ανά λίτρο. Συνεχίζεται η εξέταση των άλλων δειγμάτων που αποστέλλονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες».

Το ερώτημα είναι εάν θα γίνουν ανακοινώσεις για τα συγκεκριμένα προβληματικά νερά, ποια μέτρα θα ληφθούν και κατά πόσο θα προχωρήσει η εξυγίανση ενός τομέα κρίσιμου για τη δημόσια υγεία. Πάντως, οι ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στο Χημείο, οι επιστήμονες του οποίου κάνουν ό,τι μπορούν ­ ακόμη και με εξαντλητικά ωράρια ­ για να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, στο μέτρο του δυνατού. Την πραγματικότητα αυτή αναγνωρίζει και η γενική διευθύντρια του Χημείου, επισημαίνοντας τα εξήςς: «Η υπηρεσία λειτουργεί με μειωμένο προσωπικό, λόγω της γενικότερης στενότητας στον δημόσιο τομέα. Υπάρχουν όμως δρομολογημένες ενέργειες για δύο νέους χημικούς και για 33 θέσεις ειδικών προσόντων, εκ των οποίων οι 18 τουλάχιστον θα είναι χημικοί». Παράληλα, όμως, σημειώνει ότι «οι αναλύσεις πραγματοποιούνται από χημικούς με υψηλό επίπεδο ευθύνης και τεχνογνωσίας, και με σχετική εξειδίκευση στο αντικείμενο. Η εγκυρότητα των αποτελεσμάτων της ανάλυσης είναι αναγνωρισμένη από τη συμμετοχή σε διεθνή διεργαστηριακά προγράμματα».

Αμεση ενημέρωση για τα εμφιαλωμένα νερά που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά θα ζητήσουν εντός των ημερών οι αρμόδιοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μετά και το αποκαλυπτικό δημοσίευμα του «Βήματος» της περασμένης Κυριακής, που παρουσίασε την έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης, από την οποία προκύπτει ότι το πρόβλημα με την περιεκτικότητα εμφιαλωμένων νερών σε βρωμικά ιόντα ­ ύποπτα για καρκινογενέσεις ­ δεν έχει ξεπερασθεί. Την περασμένη εβδομάδα, σε συνέντευξη Τύπου, και ο υπουργός Υγείας κ. Κ. Γείτονας παραδέχθηκε ότι έχουν εντοπισθεί βρωμικά ιόντα σε μια εταιρεία, τονίζοντας παράλληλα ότι είναι μόνο μια περίπτωση στα περίπου 100 δείγματα που εξετάσθηκαν από το Γενικό Χημείο του Κράτους, και ότι τα ελληνικά εμφιαλωμένα νερά είναι ασφαλή.

Παρά τις διαβεβαιώσεις, η έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης «τάραξε τα νερα» και , σύμφωνα με πληροφορίες, ήδη η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας ζήτησε να ενημερωθεί για τα αποτελέσματά της. Τα πράγματα, βεβαίως, δεν είναι τόσο απλά. Τούτο, διότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του «Το Βήμα», δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός ότι επρόκειτο για «τυχαίο δείγμα» το νερό που παρουσίασε το πρόβλημα με τα βρωμικά ιόντα (υπενθυμίζεται ότι το συγκεκριμένο προϊόν περιείχε από 64-68 εκατομμυριοστά του γραμμαρίου ανά λίτρο της επικίνδυνης αυτής ουσίας, όταν το αποδεκτό όριο σήμερα είναι 25 και ο στόχος της Κοινότητας είναι να μειωθεί στα 10). Οπως προκύπτει από την έρευνα, η συγκεκριμένη εταιρεία (η εφημερίδα γνωρίζει τα στοιχεία της επιχείρησης, αλλά είναι… δουλειά άλλων να τα αποκαλύψουν) παρουσίαζε το πρόβλημα σε αλλεπάλληλους ελέγχους που έκαναν οι ερευνητές, και όχι μόνο σε ένα δείγμα νερού. Ειδικότερα, ο μέσος όρος των τιμών βρωμικών ιόντων, που εντοπίσθηκαν στα συγκεκριμένα εμφιαλωμένα, έφθανε τα 66 εκατομμυριοστά του γραμμαρίου ανά λίτρο (ppb). Κι αυτό, μετά τις πέντε – έξι αναλύσεις δειγμάτων, τα οποία σημειωτέον ­ κι αυτό είναι πολύ σημαντικό ­ αγοράσθηκαν από καταστήματα λιανικής πώλησης, δηλαδή από τα σημεία από τα οποία τα προμηθεύεται ο καταναλωτής. Τούτο, διότι, συχνά, οι εργαστηριακές εξετάσεις γίνονται σε δείγματα που προμηθεύει η ίδια η ενδιαφερόμενη εταιρεία.

Τα στοιχεία είναι, λοιπόν, μια πραγματικότητα. Το μείζον ερώτημα είναι εάν υπάρχει πραγματικά κίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ολοκληρώνει ήδη την αναθεώρηση μιας πολύ σημαντικής οδηγίας, για μια σειρά «ύποπτες» ενώσεις στα εμφιαλωμένα επιτραπέζια, καθώς και στα πόσιμα νερά των δικτύων ύδρευσης. Η Ελλάδα είναι από τους πρώτους που εναρμόνισε τη νομοθεσία της στα 25 ppb βρωμικών ιόντων. Ομως, ο τελικός στόχος είναι η μείωση των ορίων αυτών στα 10 ppb, μέσα σε μια πενταετία, τουλάχιστον στα εμφιαλωμένα. Ποιο είναι το σκεπτικό της Επιτροπής, για να προχωρήσει στις ρυθμίσεις αυτές; Το ερώτημα απευθύνεται στον κ. Ιερόθεο Παπαδόπουλο, στέλεχος της Επιτροπής και υπεύθυνο της Οδηγίας για το πόσιμο νερό. «Το σκεπτικό είναι ότι δεν μπορούμε να κάνουμε πειράματα με τους ανθρώπους. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας θεωρεί ότι πρόκειται για καρκινογόνες ουσίες. Μάλιστα, εκτιμά ότι με το όριο των 25 ppb σε βρωμικά ιόντα, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι 7 στις 100.000 περιπτώσεις, όταν ο καταναλωτής πίνει δύο λίτρα νερού, ημερησίως. Γενικώς, στην Κοινότητα παίρνουμε ως δείκτη επικινδυνότητας τις τρεις στις 100.000 περιπτώσεις. Ομως, η περιεκτικότητα σε βρωμικά ιόντα θα πρέπει να είναι όσο πιο χαμηλή, χωρίς ωστόσο να θίγεται η απολύμανση του νερού. Πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία».

Πάντως, δεν είναι μόνο τα βρωμικά ιόντα στο «στόχαστρο» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην συγκεκριμένη οδηγία, η επεξεργασία της οποίας άρχισε πριν από τριάμισι χρόνια, υπάρχουν πολλές άλλες παράμετροι ­ μικροβιολογικές, χημικές, κ. α ­, όπως τα υποπροϊόντα από τη χλωρίωση του ύδατος. Ιδιαίτερα επικίνδυνα θεωρούνται τα «τριαλομεθάνια». Οχι μόνον όταν πίνουμε το νερό, όπως εξηγεί ο κ. Παπαδόπουλος: «Τα τριαλομεθάνια είναι επικίνδυνα, επειδή εκτός από την πόση, όταν κάνουμε μπάνιο ή ντους, απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα και τα εισπνέουμε, με αποτέλεσμα να παίρνουμε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από άλλες ενώσεις ανάλογα με τον χρόνο έκθεσης». Η συγκεκριμένη οδηγία ορίζει, λοιπόν, ότι μέσα σε πέντε χρόνια το ανώτατο όριο περιεκτικότητας σε τριαλομεθάνια στα εμφιαλωμένα νερά δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 100 ppb. Ενώ η «περίοδος χάριτος» για τα νερά του δικτύου ύδρευσης έχει ορισθεί στα 10 χρόνια, για ευνόητους ­ κυρίως οικονομικούς ­ λόγους. Αλλωστε, και η ανθρώπινη υγεία είναι συχνά μετρήσιμη ποσότητα.

Πάντως, εκπρόσωποι των εταιρειών εμφιάλωσης εμφανίζονται δυσαρεστημένοι από την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί, και ζητούν από τους αρμοδίους να δώσουν επιτέλους στη δημοσιότητα τις εταιρείες με τα προβληματικά προϊόντα, ώστε να μην «καίγονται και τα χλωρά, μαζί με τα ξερά», όπως χαρακτηριστικά λέγεται.


Παθογόνοι μικροοργανισμοί βρέθηκαν στο νερό «Νιγρίτα»

Πρόβλημα εντόπισε στο εμφιαλωμένο επιτραπέζιο νερό «Νιγρίτα» το Κεντρικό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας. Οπως ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Παρασκευής το υπουργείο Υγείας, βρέθηκαν παθογόνοι μικροοργανισμοί σε τέσσερα από τα πέντε δείγματα νερού, με ημερομηνία εμφιάλωσης 26 Μαΐου.

Με εντολή της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Υγείας ξεκινά η διεξαγωγή επαναληπτικών ελέγχων σε μεγαλύτερο αριθμό δειγμάτων (10) καθώς και στο εμφιαλωτήριο, όπως προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία. Αν επαναληφθούν τα ευρήματα θα ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα.


«Τα όρια δεν τηρούνται από όλες τις εταιρείες»

Ενας από τους πρωταγωνιστές στην «πονεμένη ιστορία» με τα εμφιαλωμένα νερά είναι ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Ευριπίδης Στεφάνου, υπεύθυνος του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικών και Χημικών Διεργασιών. Είναι ο άνθρωπος που πέρυσι«έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου» για την περιεκτικότητα σε βρωμικά ιόντα εμφιαλωμένων νερών, και εφέτος με τις έρευνές του επανέφερε το θέμα στη δημοσιότητα. Ο ίδιος είχε αρνηθεί την περασμένη εβδομάδα, όταν «Το Βήμα» αποκάλυψε τα αποτελέσματα και των νέων ερευνών, να σχολιάσει επί της ουσίας την υπόθεση. Σήμερα, «λύνει τη σιωπή του» και απαντά στις ερωτήσεις του «Βήματος».

Κύριε Στεφάνου, έχει υποστηριχθεί ότι τα ευρήματα για την ύπαρξη των βρωμικών ιόντων στα εμφιαλωμένα νερά είναι «τυχαία» και περιρίζονται σε μικρό αριθμό δειγμάτων. Ετσι, η πρώτη ερώτηση είναι: Πόσα δείγματα έχουν αναλυθεί από το εργαστήριό σας;

«Εξετάσαμε γύρω στα 100 δείγματα το 1997 και πάνω από 30 το πρώτο εξάμηνο του 1998. Τα δείγματα έχουν συλλεχθεί μόνον από καταστήματα μικρού ή μεγάλου μεγέθους, που πωλούν είδη διατροφής. Τα δείγματα καλύπτουν κυρίως παράκτιες περιοχές της χώρας, αλλά και κάποιες άλλες προς σύγκριση. Εχουμε αναλύσει πολλά δείγματα που αντιστοιχούν σε μικρό σχετικά αριθμό εταιρειών, ώστε να προσδιορίσουμε την ύπαρξη των βρωμιούχων και τη μετατροπή τους σε βρωμικά. Οι δειγματοληψίες του 1998 έγιναν με το ίδιο σκεπτικό, αλλά για να διαπιστώσουμε κατά πόσον έγινε δυνατή η εφαρμογή των διατάξεων, από εταιρείες που είχαν πριν από τον Οκτώβριο του 1977 προβλήματα. Οπως είδαμε, η κατάσταση βελτιώθηκε σημαντικά, μολονότι τα όρια δεν τηρούνται πάντοτε από όλες τις εταιρείες. Κάποιες εταιρείες, μετά τον θόρυβο που ξέσπασε το 1977, απευθύνθηκαν σε εμάς για να ελέγξουμε δείγματα από διάφορα στάδια της διαδικασίας παραγωγής τους. Το κάναμε για δύο μόνον εταιρείες. Λόγω, όμως, των διαστάσεων που έχει λάβει το θέμα, αλλά και των υπονοουμένων που αναφέρονταν και συνεχίζουν να αναφέρονται αφειδώς στα ΜΜΕ, σταματήσαμε να αναλύουμε δείγματα που μας ζητούν διάφορες εταιρείες, ήδη από τον Οκτώβριο του 1997. Το θέμα είναι αν οι εταιρείες μπορούν να απευθυνθούν σε κάποιο φορέα που θα τις βοηθήσει να επιλύσουν τέτοιου είδους προβλήματα. Πιστεύω ότι το κράτος πρέπει να συντονίσει αυτού του είδους τις ενέργειες».

Τελικά, είναι τα βρωμικά ιόντα και τα τριαλομεθάνια καρκινογόνα;.

«Τα βρωμικά ιόντα, το χλωροφόρμιο και το βρωμοδιχλωρομεθάνιο, κατατάσσονται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ως “πιθανά καρκινογόνα” για τον άνθρωπο, λόγω καρκινογενέσεων που προκαλούν σε άλλους οργανισμούς. Για να αποδειχθεί ότι είναι καρκινογόνα για τον άνθρωπο, πρέπει να πειραματισθούμε σχετικά με την καρκινογένεση, μέσω δοκιμών σε ανθρώπινους οργανισμούς. Αυτό δεν γίνεται, όπως καταλαβαίνετε. Για τον λόγο αυτό, όσες ενώσεις είναι ύποπτες καρκινογένεσης, τις οροθετούμε ως προς τις μέγιστες αποδεκτές συγκεντρώσεις τους στα τρόφιμα, το πόσιμο νερό και τον αέρα».

Υπάρχει όμως η ένσταση, ότι αν ήταν τόσο επικίνδυνες ουσίες, η απαγόρευσή τους θα ήταν άμεση. Τί σημαίνει η μείωση των ορίων των βρωμικών σε 25 ppb τα επόμενα χρόνια, και μετά τα πέντε έτη σε 10 ppb;

«Το ζητούμενο είναι η απολύμανση με την ελάχιστη δυνατή ποσότητα βλαπτικών παραπροϊόντων. Η περίοδος προσαρμογής σημαίνει συγκροτημένη, ελεγχόμενη ή και κατευθυνόμενη από την πολιτεία, προσπάθεια για τη μείωση, ας πούμε, των βρωμικών ιόντων μέσα σε μια πενταετία, στα όρια που συνυπέγραψαν οι αρμόδιοι υπουργοί της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Προφανώς, μια περίοδος προσαρμογής δεν σημαίνει ότι έμμεσα παραδεχόμαστε πως δεν υπάρχει κίνδυνος, άρα πίνουμε άφοβα νερά των οποίων η περιεκτικότητα σε βρωμικά ιόντα υπερβαίνει το όριο των 10 ή 25 εκατομμυριοστών του γραμμαρίου ανά λίτρο. Αν δεν γνωρίζαμε τον κίνδυνο, δεν θα θέταμε οριακές συγκεντρώσεις, έστω και σε 5 ή 10 χρόνια».

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας δήλωσε ότι η ποιότητα των ελληνικών νερών είναι η καλύτερη στην Ευρώπη…

«Τα αποτελέσματα των δικών μας ερευνών, που δεν καλύπτουν βέβαια όλα τα ελληνικά πόσιμα ύδατα, έδειξαν ότι σε σχέση με τα νερά άλλων ευρωπαϊκών πόλεων, έχουμε καλή ποιότητα σε σχέση με τα παραπροϊόντα απολύμανσης. Επίσης, οι έρευνές μας έδειξαν ότι η αρχική ποιότητα των ποσίμων υδάτων είναι καλή. Αλλά μια ακατάλληλη διαδικασία απολύμανσης, δηλαδή μια επεξεργασία που δεν λαμβάνει υπόψη ορισμένα χαρακτηριστικά των υδάτων, μπορεί να προσθέσει σε ένα νερό με καλή αρχική ποιότητα επικίνδυνες ουσίες».

Θα συνεχίσετε τις έρευνες; Και προς ποια κατεύθυνση;.

«Το εργαστήριό μας προέτρεξε ­ και αυτός είναι ο ρόλος που πρέπει να έχει ένα πανεπιστημιακό ερυενητικό εργαστήριο ­ των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Με διακριτικότητα, και εμπιστευτικά, ενημέρωσε τις αρχές εγκαίρως και πολύ πριν από τη συνάντηση των αρμοδίων υπουργών της ΕΕ. Η διερεύνηση της ποιότητας των υδάτων ως προς τη διαδικασία απολύμανσης και η εύρεση της βέλτιστης λύσης είναι μια σημαντική δραστηριότητα του εργαστηρίου, που θα συνεχισθεί. Τα αποτελέσματα των ερευνών μας τίθενται στη διάθεση του κράτους, αν αυτό, φυσικά, θα ενδιαφερθεί να τα αξιοποιήσει.

Πώς σχολιάζετε κάποια υπονοούμενα περί συμφερόντων που κρύβονται πίσω από την ιστορία με τα βρωμικά ιόντα;

«Θα απαντήσω ως πολίτης. Θα ήταν μια σημαντική πρόοδος για την πολιτική μας ζωή να υπάρξουν κάποτε συγκεκριμένες απαντήσεις, ποιοι είναι αυτοί που έχουν τα συμφέροντα και ποια είναι αυτά τα συμφέροντα. Τα υπονοούμενα είναι ένδειξη αδυναμίας».