Η πληθώρα των πληροφοριών περί διατροφής και παχυσαρκίας που συχνά πυκνά βλέπουν το φως της δημοσιότητας αντί να διαφωτίσει και να λύσει απορίες φαίνεται πως μάλλον δημιούργησε σύγχυση! Δεν κατηγορώ βεβαίως αυτούς που μεταδίδουν τις πληροφορίες. Πώς θα μπορούσα άλλωστε αφού και εγώ έχω ένα μικρό μερίδιο αυτής της ευθύνης! Αν κρίνω όμως από τις ερωτήσεις που λαμβάνω συχνά από την Ελλάδα, βγάζω το συμπέρασμα ότι επικρατεί σύγχυση ακόμη και σε σχέση με βασικές αρχές της διαιτολογίας και διαιτητικής. Οχι ότι αυτό συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Εδώ στην Αμερική τα πράγματα είναι χειρότερα με τη ροπή που έχουν οι Αμερικανοί ό,τι ακούν να το φθάνουν στα άκρα. Θα προσπαθήσω λοιπόν σήμερα να απαντήσω σε μερικές από τις ερωτήσεις που συχνότερα θέτουν οι αναγνώστες.
Σύμφωνα με τους πίνακες, είμαι πολλά κιλά πάνω από το «κανονικό», για το ύψος μου, βάρος. Μπορώ να χάσω τα «περιττά» κιλά και να πάω στο «κανονικό» μου βάρος;
«Ποτέ δεν κατάλαβα τι σημαίνει “κανονικό” βάρος. Κατά τη γνώμη μου, κάποιος βρίσκεται στο “κανονικό” του βάρος όχι όταν ζυγίζει όσο λένε οι διάφοροι πίνακες ότι θα πρέπει να ζυγίζει, αλλά όταν νιώθει καλά με το βάρος που έχει και δεν βάζει σε κίνδυνο την υγεία του. Οταν κάποιος έχει αυτό το βάρος τότε, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν χρειάζεται να χάσει βάρος.
Ας πούμε όμως ότι κάποιος, είτε γιατί έχει ιατρικό πρόβλημα είτε γιατί απλώς δεν του αρέσει αυτό που βλέπει στον καθρέφτη, αποφασίζει να χάσει βάρος. Η απόφαση στην πρώτη τουλάχιστον περίπτωση (ιατρικό πρόβλημα) θα πρέπει να ληφθεί σε συνεργασία με κάποιον ειδικό και η θεραπεία θα πρέπει να γίνει υπό την επίβλεψη γιατρού. Το πρώτο ερώτημα λοιπόν είναι: Πόσο βάρος μπορούμε να χάσουμε; Για να το υπολογίσουμε αυτό θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι, όπως και άλλα σωματικά χαρακτηριστικά (ύψος, χρώμα ματιών και μαλλιών κλπ.), έτσι και το βάρος μας κατά έναν μεγάλο βαθμό είναι κληρονομικό. Για τους περισσότερους από εμάς λοιπόν μια ματιά στους συγγενείς μας θα μας δώσει μια καλή ιδέα για το πόσο βάρος μπορούμε να χάσουμε».
Δεν τρώω τίποτε και όμως δεν μπορώ να χάσω βάρος! Τι φταίει;
«Δυστυχώς δεν υπάρχει μια απάντηση σε αυτή την ερώτηση που να καλύπτει όλους. Οι λόγοι είναι συχνά εντελώς διαφορετικοί για τον κάθε άνθρωπο. Ορμονικές διαταραχές μπορεί να προκαλέσουν απότομες και φαινομενικά ανεξήγητες αλλαγές στο βάρος μας. Γι’ αυτό, αν χωρίς ιδιαίτερο λόγο παρατηρήσουμε απότομη αύξηση ή μείωση του βάρους μας, θα πρέπει χωρίς καθυστέρηση να επισκεφθούμε τον γιατρό μας.
Αλλο αίτιο υπεύθυνο για το φαινόμενο “δεν τρώω τίποτε αλλά δεν μπορώ να χάσω βάρος” είναι ότι πολλοί άνθρωποι υπεκτιμούν την ποσότητα φαγητού που τρώνε. Σε μια έρευνα που έγινε στην Αμερική πριν από μερικά χρόνια βρέθηκε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι τρώνε στην πραγματικότητα ως και διπλάσιο φαγητό από αυτό που δηλώνουν ότι τρώνε όταν ερωτηθούν.
Εχω αναφέρει πολλές φορές στο παρελθόν ότι για να χάσουμε βάρος θα πρέπει να καίμε περισσότερες θερμίδες απ’ ό,τι παίρνουμε με το φαγητό. Ενας λόγος που μπορεί να δυσκολέψει τη μείωση βάρους όταν αρχίζουμε δίαιτα είναι η μείωση της φυσικής δραστηριότητας, ίσως λόγω αδυναμίας που μπορεί να νιώθουμε από την πείνα. Μειώση της δραστηριότητας ισοφαρίζει τη μείωση φαγητού με αποτέλεσμα, ενώ πραγματικά τρώμε λιγότερο, να μην μπορούμε να χάσουμε βάρος.
Ενας λόγος που μπορεί να οδηγήσει σε “ανεξήγητη” αύξηση βάρους ή σε αντίσταση σε προσπάθειες μείωσης του βάρους είναι πολλαπλής αιτιολογίας αλλαγές στον ρυθμό του μεταβολισμού. Μετά από μια περίοδο αυστηρής δίαιτας το βάρος επιστρέφει σχετικά γρήγορα, παρ’ όλο που τρώμε λιγότερο φαγητό απ’ ό,τι τρώγαμε προτού αρχίσουμε τη δίαιτα. Η εξήγηση είναι ότι κατά τη διάρκεια της αυστηρής δίαιτας ο οργανισμός μας “ρίχνει” τον ρυθμό μεταβολισμού για να εξοικονομήσει ενέργεια, καθ’ ότι δεν γνωρίζει αν η έλλειψη φαγητού είναι εθελοντική (προετοιμασία για την πλαζ!) ή ήρθε πάλι η Κατοχή! Ο καλύτερος τρόπος για να προλάβουμε τη μείωση του ρυθμού μεταβολισμού κατά τη διάρκεια και μετά τη δίαιτα είναι η άσκηση, κυρίως η άσκηση με βάρη που βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας του σώματος. Σημαντική ποσότητα μυϊκής μάζας χάνεται μαζί με το λίπος όταν κάνουμε δίαιτα».
Τα περισσότερα κιλά μου είναι μαζεμένα στους γλουτούς (ή στα χέρια ή στην περιοχή της κοιλιάς κλπ.). Είναι δυνατόν να χάσω βάρος επιλεκτικά, από ένα συγκεκριμένο μέρος του σώματος;
«Η απάντηση εδώ είναι μάλλον αρνητική. Και λέω “μάλλον” γιατί, παρ’ όλο που δεν υπάρχει τρόπος να χάσουμε επιλεκτικά λίπος από ένα μόνο μέρος του σώματος, μπορούμε με την κατάλληλη άσκηση, όπως θα αναφέρω παρακάτω, να βελτιώσουμε κατά πολύ την εμφάνιση της “προβληματικής” περιοχής. Οι “προβληματικές” περιοχές δεν είναι ίδιες για όλους: στις γυναίκες είναι κυρίως οι γλουτοί και τα πόδια, ενώ στους άνδρες η κοιλιά και η μέση. Μπορεί βεβαίως συγκέντρωση του λίπους σε αυτά τα σημεία να μη μας αρέσει, οι κακόμοιροι οι άνδρες όμως είμαστε αδικημένοι από τη φύση (και) σε αυτόν τον τομέα. Και αυτό γιατί οι άνθρωποι που έχουν το λίπος συγκεντρωμένο κυρίως από τη μέση και πάνω, και ιδιαίτερα στην περιοχή της κοιλιάς, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να πάθουν καρδιαγγειακές παθήσεις από αυτούς που έχουν το λίπος τους συγκεντρωμένο από τη μέση και κάτω. Οσοι λοιπόν έχουν μεγάλη κοιλιά θα πρέπει οπωσδήποτε και γρήγορα μάλιστα να χάσουν βάρος. Η μείωση του βάρους θα επιφέρει μείωση στην ποσότητα λίπους σε όλο συνολικά το σώμα και βεβαίως στην περιοχή της κοιλιάς, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο καρδιαγγειακών ασθενειών. Ας μη ζητούν λοιπόν ισότητα σε όλα οι γυναίκες. Σε μερικούς τομείς μάλλον τις συμφέρει να διαφέρουν από τους άνδρες!».
Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να χάσω βάρος; Ακουσα ότι με τη γυμναστική δεν χάνεις εύκολα και γρήγορα κιλά. Είναι αλήθεια;
«Η απάντηση και σε αυτή την ερώτηση δεν είναι εύκολη. Σχεδόν όλες οι έρευνες δείχνουν ότι οι δίαιτες, η μείωση δηλαδή του αριθμού των θερμίδων που παίρνουμε, μπορεί να έχουν άμεσα και πολλές φορές εντυπωσιακά αποτελέσματα, έχουν όμως πολύ μικρά ποσοστά επιτυχίας σε μακροχρόνια βάση. Για πολύ σοβαρές περιπτώσεις παχυσαρκίας, φάρμακα που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο δοκιμών ή χειρουργική αντιμετώπιση ίσως μπορέσουν να βοηθήσουν.
Ο μόνος δοκιμασμένος, απόλυτα υγιεινός και με σχεδόν εξασφαλισμένη επιτυχία τρόπος για διατήρηση ή μείωση του βάρους είναι η φυσική δραστηριότητα σε συνδυασμό πάντα με υγιεινή διατροφή. Εχετε δει ποτέ υπέρβαρο εργάτη που κάνει χειρωνακτική εργασία; Για όσους όμως κάνουν καθιστική εργασία ο μόνος τρόπος για αύξηση της φυσικής δραστηριότητας είναι η άσκηση, που θα πρέπει να περιλαμβάνει αεροβικές ασκήσεις και ασκήσεις με βάρη. Το “πρόβλημα” με την άσκηση είναι ότι δεν επιφέρει τα άμεσα, εντυπωσιακά αποτελέσματα που έχει η δίαιτα. Για να φανούν τα αποτελέσματα στο βάρος, η άσκηση θα πρέπει να γίνει μέρος του καθημερινού προγράμματός μας. Οι πρώτες εβδομάδες θα είναι δύσκολες, αλλά τα καλά αποτελέσματα δεν θα αργήσουν να φανούν: μείωση βάρους, αίσθημα ευεξίας, περισσότερη ενεργητικότητα, καλύτερος ύπνος και φυσικά καλυτέρευση των δεικτών υγείας. Ζητήστε λοιπόν από κάποιον(α) καθηγητή(τρία) Φυσικής Αγωγής ένα πρόγραμμα γυμναστικής, τονίστε του(της) ότι θέλετε έναν συνδυασμό αεροβικής γυμναστικής (προτείνω περπάτημα, κολύμβηση ή ποδήλατο και όχι τρέξιμο, για να αποφύγετε τραυματισμούς) και βάρη (μέτρια αντίσταση – πολλές επαναλήψεις). Αρχίστε σιγά σιγά και σταδιακά αυξήστε τη διάρκεια και την ένταση της προσπάθειας.
Η κατάλληλη άσκηση μπορεί να “σφίγξει” τους γλουτούς και τα πόδια, να “ισιώσει” την κοιλιά και να “λεπτύνει” τη μέση, βελτιώνοντας έτσι την εμφάνιση προβληματικών περιοχών του σώματος. Υπάρχει δε περίπτωση η άσκηση να αυξήσει και τον μεταβολισμό και να βοηθήσει και με αυτόν τον τρόπο στη μείωση του βάρους. Μην περιμένετε όμως θεαματικά αποτελέσματα από την άσκηση σε μικρό χρονικό διάστημα. Η αλλαγή στο βάρος θα είναι μικρή αλλά σταθερή. Θα είναι όμως υγιεινή και μόνιμη, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσετε να γυμνάζεστε. Αν σταματήσετε, τα κιλά θα επιστρέψουν. Προτού όμως αρχίσετε κάποιο πρόγραμμα άσκησης, όσοι έχετε χρόνια προβλήματα υγείας καθώς και οι άνσρες ηλικίας άνω των 40 ετών και οι γυναίκες άνω των 50 ετών θα πρέπει πρώτα να συμβουλευθείτε τον γιατρό σας».
Ο κ. Λάμπρος Σ. Συντώσης, Ph.D., είναι αναπληρωτής καθηγητής Διατροφής – Μεταβολικής Βιοχημείας, διευθυντής στο Κέντρο Ερευνας της Παχυσαρκίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Τέξας.
