Μπορεί άραγε η ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας και η εξάρτηση παιδιών και εφήβων από οθόνες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ) και βοηθούς Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤN) να επιδρά τόσο βαθιά στον ψυχισμό μας που να οδηγεί στην απώλεια εκείνων των δεξιοτήτων που βρίσκονται στον πυρήνα της ανθρώπινης φύσης; Μπορεί μέσα από τον ψηφιακό εθισμό να οδηγηθούν εκατομμύρια νέοι σε μια φάση απο-ανθρωποποίησης;
Η επιδημία μοναξιάς των τελευταίων ετών, αλλά και η διαρκής υποκατάσταση της πραγματικής επαφής με τους άλλους και την πραγματικότητα από εικονικούς ψηφιακούς κόσμους και υπάρξεις δεν είναι ενθαρρυντικά σημάδια.
Πάνω σε αυτό το σενάριο της «Ανθρώπινης Αλλαγής» εργάζεται το ίδρυμα Human Change Foundation. Ιδρύτριά του η Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφoυς, η γυναίκα που βρίσκεται στο τιμόνι του Ομίλου LDC, ενός παγκόσμιου κολοσσού με 175 χρόνια ιστορίας. Σήμερα μιλάει στο «Βήμα» για το πρόβλημα, τη στάση των τεχνολογικών εταιρειών, τον ρόλο κυβερνήσεων και πολιτών σε αυτή τη σχετικά νέα μάχη.
Τι σας ενέπνευσε να ξεκινήσετε την πρωτοβουλία Human Change;
«Πολλοί ανησυχούν για τις συνέπειες της Κλιματικής Αλλαγής, και δικαίως, αλλά εγώ ανησυχώ περισσότερο για τις συνέπειες της “Ανθρώπινης Αλλαγής”: πώς η ψηφιακή παιδική ηλικία δημιουργεί μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, όπου οι νέοι είναι υπερ-συνδεδεμένοι και ταυτόχρονα τρομερά μόνοι.
Ως μητέρα πέντε παιδιών, με ενδιαφέρει το μέλλον και ανησυχώ για το πώς όλο και περισσότερα παιδιά μεγαλώνουν απομονωμένα από τους γονείς τους και από την πραγματική ζωή. Από αυτές τις ανησυχίες δημιούργησα το Human Change Foundation για την καταπολέμηση της μοναξιάς και του εθισμού στις οθόνες και για τη διατήρηση βασικών ανθρώπινων δεξιοτήτων στα παιδιά. Το ίδρυμά μας συνεργάζεται με παγκοσμίως διακεκριμένους ειδικούς στην ψυχολογία, την κοινωνιολογία και την παιδαγωγική, όπως ο δρ Ζακ Στάιν, ο Τζόναθαν Χάιτ, ο Τρίσταν Χάρις από το Center for Human Technology και πολλοί άλλοι.
Η έρευνά τους φέρνει όλο και περισσότερα στοιχεία για τις αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιακής παιδικής ηλικίας στην κοινωνική, συναισθηματική και νοητική ανάπτυξη των παιδιών. Οι συνέπειες είναι η κουλτούρα της πόλωσης, η κρίση ψυχικής υγείας, η αύξηση των αυτοκτονιών και η δημογραφική κατάρρευση παγκοσμίως. Βλέπω την “Ανθρώπινη Αλλαγή” ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανθρωπότητα σήμερα».
Υπήρξε κάποια συγκεκριμένη εμπειρία που σας οδήγησε σε αυτή την πρωτοβουλία;
«Πριν από 4 χρόνια, οι κόρες μου ήταν 6 ετών. Μια μέρα γύρισαν από το σχολείο και μου είπαν πως η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία, επειδή η ζωή είναι πολύ δύσκολη. Το είχαν μάθει από μεγαλύτερα παιδιά που περνούσαν πολύ χρόνο στα social media.
Oταν οι δάσκαλοι διερεύνησαν την κατάσταση, διαπίστωσαν ότι για μια εβδομάδα η αυτοκτονία ήταν το κύριο θέμα συζήτησης στην τάξη, αλλά μόνο 2 από τα 25 παιδιά το είχαν πει στους γονείς τους. Την ίδια περίοδο, ένας από τους γιους μου μού ζήτησε να δω το ντοκιμαντέρ “Social Dilemma” στο Netflix, το οποίο με εντυπωσίασε πολύ. Αυτή ήταν η στιγμή που είπα στον εαυτό μου ότι δεν μπορώ να παραμείνω πλέον παθητική».
Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα που προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε;
«Είναι σημαντικό να μιλάμε όχι μόνο για τα ΜΚΔ, αλλά και για το e-gaming, την ψηφιακή εκπαίδευση και τους AI συντρόφους, γιατί όλα αυτά κλέβουν χρόνο και πραγματικές εμπειρίες από τα παιδιά. Πρόσφατη μελέτη της Common Sense Media έδειξε ότι το 72% των αμερικανών εφήβων χρησιμοποιεί AI chatbots για συντροφιά.
Περνώντας ώρες στον ψηφιακό κόσμο, απομονωμένοι από γονείς, δασκάλους και την πραγματικότητα, πώς μπορούν αυτοί οι έφηβοι να αναπτύξουν όχι μόνο ακαδημαϊκές δεξιότητες αλλά κυρίως κοινωνικές δεξιότητες: κατανόηση συναισθημάτων, ανιδιοτελή φροντίδα, δέσμευση σε μακροπρόθεσμους στόχους, ανάλυση σύνθετων καταστάσεων και ικανότητα συμβιβασμού; Η συναισθηματική και νοητική υποβάθμιση των παιδιών αποτελεί πλέον αντικείμενο έρευνας.
Πριν από 5 χρόνια, ο ΠΟΥ χαρακτήρισε τη μοναξιά και την κρίση ψυχικής υγείας των παιδιών ως δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Νέες μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά μαθαίνουν τις πιο σημαντικές κοινωνικές δεξιότητες κυρίως μέχρι τα 16 τους χρόνια. Αυτό καθιστά την “Ανθρώπινη Αλλαγή” ακόμη πιο καταστροφική».
Τι είδους αλλαγή ελπίζετε πραγματικά να δείτε στην κοινωνία;
«Η επιθυμία μου είναι να σταματήσει η αυξανόμενη ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας, τουλάχιστον μέχρι να γνωρίζουμε ποιες ανθρώπινες δεξιότητες και με ποιον τρόπο επηρεάζονται από τις νέες τεχνολογίες. Στο Human Change Foundation δεν είμαστε κατά της τεχνολογίας – είμαστε υπέρ των παιδιών. Πιστεύουμε στη δύναμη των νέων τεχνολογιών να προσφέρουν μεγάλες λύσεις σε πολλές προκλήσεις της ζωής μας, αλλά χωρίς να καταστρέφουν το πιο σημαντικό: το νόημα της ζωής.
Κατά τη γνώμη μου οι τεχνολογικές εταιρείες θα έπρεπε να λειτουργούν όπως οι φαρμακευτικές. Δηλαδή, για κάθε νέα εφαρμογή ή πρόγραμμα να αναλύουν και να παρουσιάζουν με διαφάνεια όλες τις μακροπρόθεσμες παρενέργειες των προϊόντων τους».
Ασχολείστε με αυτό εδώ και κάποιον καιρό. Τι έχετε δει μέχρι τώρα;
«Πριν από 8 χρόνια, η συζήτηση για τις αρνητικές συνέπειες των ΜΚΔ ήταν πολύ σπάνια. Σήμερα, η επίγνωση του προβλήματος είναι πολύ μεγαλύτερη. Πολλές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, προσπαθούν να προστατεύσουν τα παιδιά από τα ΜΚΔ και τα smartphones μέσα στα σχολεία.
Μια πρόσφατη δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ αποτελεί το πρώτο βήμα για να καταστούν οι εταιρείες νομικά υπεύθυνες για τη βλάβη που προκαλούν στα παιδιά. Αυτή η επιτυχία βασίζεται στις προσπάθειες πολλών οργανισμών, όπως ο δικός μας, και είμαστε πολύ περήφανοι που αποτελούμε μέρος της. Ωστόσο, δεν μιλάμε ακόμη για τα εκατομμύρια παιδιών που είναι εθισμένα στο e-gaming ή που αντικαθιστούν τη σύνθετη μάθηση από έναν ανθρώπινο δάσκαλο με απλή καθοδήγηση από έναν ψηφιακό δάσκαλο».
Και τι σας έχει εκπλήξει περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή;
«Με εκπλήσσει συνεχώς πόσο εύκολο είναι για τη βιομηχανία της τεχνολογίας να χειραγωγεί τους ανθρώπους και την κοινωνία και πόσο δύσκολο είναι να αντισταθούμε σε αυτή τη χειραγώγηση. Ταυτόχρονα όμως με εκπλήσσει και με εμπνέει η βαθιά δέσμευση πολλών ανθρώπων να θυσιάσουν τα πάντα για να προστατεύσουν τα παιδιά και το μέλλον μας από τον ψηφιακό εθισμό».
Πώς προσπαθεί στην πράξη το Human Change να αντιμετωπίσει το πρόβλημα;
«Το ίδρυμά μας προσπαθεί να αυξήσει την ενημέρωση της κοινωνίας, των πολιτικών και των γονέων. Συνεργαζόμαστε με οργανώσεις όπως το MAMA στις ΗΠΑ και το Smartphone-free Childhood στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία, καθώς και με οργανώσεις εκπαιδευτικών. Μοιραζόμαστε μαζί τους δεδομένα που συλλέγουν οι ειδικοί μας.
Ελπίζουμε ότι νέοι κανονισμοί για τις τεχνολογικές εταιρείες θα σταματήσουν το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση των φυσικών αδυναμιών των παιδιών. Πόσο χρόνο θα πάρει δεν γνωρίζω. Σήμερα, η μεγαλύτερη ελπίδα μου είναι στους γονείς, γιατί είναι έτοιμοι να κάνουν τα πάντα για τα παιδιά τους».
Πιστεύετε ότι η αλλαγή ξεκινά περισσότερο από τους θεσμούς, από την κουλτούρα ή από τα άτομα;
«Χρειαζόμαστε όλα τα μέρη της κοινωνίας για να φέρουμε την απαραίτητη αλλαγή. Στην αναζήτηση των αιτιών και των λύσεων, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο ρόλος της οικογένειας και της γονεϊκότητας είναι καθοριστικός στην ανθρώπινη κουλτούρα.
Για χιλιάδες χρόνια, η κουλτούρα του πολιτισμού μας βασιζόταν στις οικογενειακές αξίες, όπου η φροντίδα για το μέλλον των παιδιών έδινε νόημα στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων. Μέχρι τώρα, ήταν η οικογενειακή κουλτούρα που εκπαίδευε τους ανθρώπους να φροντίζουν ανιδιοτελώς ο ένας τον άλλον. Αυτή η φροντίδα είναι ο βασικός πυλώνας της Δημοκρατίας. Γι’ αυτό αποκαλώ την οικογένεια το καλύτερο “στρατόπεδο εκπαίδευσης” για τη Δημοκρατία. Σήμερα, λόγω της έλλειψης νέων αφοσιωμένων γονέων, χάνουμε την οικογενειακή κουλτούρα, κάτι που αποτελεί μεγάλο κίνδυνο για την κοινωνική σταθερότητα κάθε χώρας.
Επειτα πρέπει και οι κυβερνήσεις να παίξουν ρόλο, με τον ίδιο τρόπο που στηρίζουν τους γονείς στην προστασία των παιδιών από άλλες εθιστικές δραστηριότητες όπως το αλκοόλ και ο τζόγος. Ακόμη και για τα διπλώματα οδήγησης, οι κυβερνήσεις αποφασίζουν ποια ηλικία είναι κατάλληλη για να αρχίσουν τα παιδιά να οδηγούν αυτοκίνητο. Ετσι και η προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εθισμό και την υποβάθμιση βασικών δεξιοτήτων πρέπει να αποτελεί ευθύνη της κυβέρνησης».
Και τι γίνεται με την κοινωνία των πολιτών;
«Προς το παρόν, οι κοινότητες και οι πολίτες, κυρίως οι γονείς, προσφέρουν την ισχυρότερη αντίσταση στην ψηφιακή παιδική ηλικία. Το όνειρό μου είναι όλες οι ΜΚΟ που εργάζονται για την προστασία του περιβάλλοντος να συμπεριλάβουν στην αποστολή τους και την προστασία της ανθρωπιάς στον άνθρωπο. Σήμερα, όλες οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν προγράμματα βιωσιμότητας.
Αυτά τα προγράμματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν μέτρα για την προστασία των ανθρώπινων δεξιοτήτων των εργαζομένων. Η τρέχουσα απο-ανθρωποποίηση της κοινωνίας αποτελεί μια πρωτοφανή πρόκληση για τον πολιτισμό μας και μόνο μαζί μπορούμε να βρούμε λύση».
