Η πρόσφατη έκρηξη στη χρήση των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) και Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI) διεύρυνε τη λίστα των προκλήσεων ανάπτυξης και λειτουργίας που συνοδεύουν τα σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα. Η συνεχής και βελτιστοποιημένη χρήση της διαθέσιμης υπολογιστικής υποδομής, εκεί δηλαδή που μπορούν να λειτουργούν εφαρμογές οι οποίες επεξεργάζονται μεγάλα δεδομένα, έχει καταστεί κρίσιμη για τις σύγχρονες επιχειρήσεις.
Η επέλαση της «ενοικίασης» υπολογιστικών πόρων
Η υπολογιστική νέφους (Cloud Computing), δηλαδή η «ενοικίαση» υπολογιστικών πόρων (π.χ. επεξεργαστική ισχύς, αποθήκευση δεδομένων, λογισμικό) μέσω του Διαδικτύου, εμφανίστηκε αρχικά ως λύση υποδομής και άρχισε να γίνεται ευρέως γνωστή μετά το 2006, όταν η Amazon ανακοίνωσε τις πρώτες υπηρεσίες νέφους, γνωστές ως Amazon Web Services. Το 2010 και 2011 είχαμε την εμφάνιση του Microsoft Azure και του Google Cloud αντίστοιχα, σηματοδοτώντας την καθιέρωση υπηρεσιών λογισμικού, πλατφόρμας ή και υποδομής-ως-υπηρεσία για οποιαδήποτε εταιρεία. Σήμερα, η αγορά αυτή συνεχίζει να μεγαλώνει με νέους παρόχους, ενώ υπολογίζεται ότι η αξία της από τα 6 δισ. δολάρια που ήταν το 2008 θα εκτοξευθεί σε σχεδόν 905 δισ. δολάρια το 2026.
Η υπολογιστική νέφους επέτρεψε τόσο σε μικρούς όσο και σε μεγάλους οργανισμούς την πρόσβαση σε θεωρητικά απεριόριστη υπολογιστική ισχύ. Ταυτόχρονα, λειτούργησε ως καταλύτης της ταχύτατης εξέλιξης των νεοφυών επιχειρήσεων (startups), κυρίως λόγω του μοντέλου πληρωμής-με-βάση-τη-χρήση (pay-as-you-go), που μείωσε σημαντικά την αρχική κεφαλαιουχική δαπάνη η οποία απαιτείται για τη λειτουργία πληροφοριακών συστημάτων. Δηλαδή, αντί να αγοράσει μια επιχείρηση πανάκριβη υπολογιστική υποδομή, επιλέγει να τη νοικιάσει μόνο για όσο τη χρειάζεται.
Περισσότερα από 20 κέντρα δεδομένων στην Ελλάδα
Στις ημέρες μας, βιώνουμε ένα αγώνα ταχύτητας για την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων σε διάφορες περιοχές του κόσμου αλλά και στη χώρα μας. Συγκεκριμένα, περισσότερα από 20 κέντρα δεδομένων λειτουργούν ή βρίσκονται υπό κατασκευή κυρίως στην Αττική, στη Μακεδονία και στην Κρήτη, δίνοντας τη δυνατότητα στις ελληνικές επιχειρήσεις, σε δημόσιους οργανισμούς και σε ερευνητικά κέντρα να έχουν πρόσβαση σε ισχυρή υπολογιστική ισχύ, εγκατεστημένη εντός της ελληνικής επικράτειας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς όσο πιο κοντά λειτουργεί ένα πληροφοριακό σύστημα στις πηγές δεδομένων και στους χρήστες του τόσο πιο μικρή καθίσταται η καθυστέρηση επεξεργασίας των δεδομένων που χρησιμοποιεί. Επιπλέον, η διατήρηση ευαίσθητων δεδομένων εντός συγκεκριμένων γεωγραφικών περιοχών είναι εξίσου επιθυμητή για λόγους διατήρησης της ιδιωτικότητας και της ασφάλειάς τους (π.χ. ηλεκτρονικοί φάκελοι υγείας).
Ωστόσο η κατασκευή υπολογιστικών κέντρων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή υποδομή, το κόστος ενέργειας, τους υδάτινους πόρους και τη διαθεσιμότητα γης, οι περιορισμοί των οποίων, αν δεν αντιμετωπιστούν στρατηγικά, μπορούν να οδηγήσουν σε κινδύνους βιωσιμότητας όλου του εγχειρήματος. Τα κέντρα δεδομένων μπορεί να καταλαμβάνουν έκταση μεγαλύτερη των 100 γηπέδων ποδοσφαίρου, ενώ μπορούν να καταναλώνουν σχεδόν όση ενέργεια χρειάζεται για έναν ολόκληρο χρόνο ένας μεγάλος δήμος! Το 40% του συνολικού λειτουργικού κόστους των κέντρων δεδομένων αναλώνεται στην ενέργεια που χρειάζεται για την ψύξη τους. Αυτό έχει οδηγήσει στην αναζήτηση ακόμα πιο προχωρημένων λύσεων, που φτάνουν μέχρι και το Διάστημα!
Αναζήτηση λύσεων στο Διάστημα
Πιο συγκεκριμένα, τον Νοέμβριο του 2025 μια αμερικανική νεοφυής επιχείρηση, η Starcloud, σε συνεργασία με τη Nvidia, έστειλε σε τροχιά τα πρώτα τμήματα ενός πειραματικού κέντρου δεδομένων, με chips ειδικά σχεδιασμένα για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Το κέντρο δεδομένων θα αντλεί την απαραίτητη ενέργεια κατευθείαν από τον Ηλιο, με πάνελ που θα βρίσκονται σε τροχιά μαζί με την υπόλοιπη υποδομή, αντιμετωπίζοντας ουσιαστικά τους περιορισμούς που υπάρχουν στη Γη.
Αυτές οι εξελίξεις καθώς και απρόσμενα γεγονότα, όπως η πρόσφατη επίθεση με drones σε κέντρο δεδομένων στη Μέση Ανατολή, αναδεικνύουν την ανάγκη αξιοποίησης όλων των διαθέσιμων υπολογιστικών υποδομών, όπου και αν αυτές βρίσκονται, ακόμα και στα άκρα του δικτύου.
Το υπολογιστικό συνεχές (Cloud-Edge Continuum) χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για τη φιλοξενία εφαρμογών μεγάλων δεδομένων και ΑΙ, χρησιμοποιώντας πολλαπλά Clouds, αλλά και εξαιρετικά ετερογενείς συσκευές, εντοπιζόμενες στα άκρα του δικτύου (π.χ. υποδομή σε κεραίες 5G, αυτόνομα οχήματα, drones κ.λπ.).
Η ελληνική συμβολή
Σε μια πρόσφατη ερευνητική προσπάθεια, το NebulOuS, ένα ευρωπαϊκό έργο έρευνας και ανάπτυξης με συμμετοχή ελλήνων ερευνητών, εστιάζει σε αυτή την επιστημονική περιοχή. Η αρχική σύλληψη της ιδέας έγινε από επιστήμονες του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών (ΕΠΙΣΕΥ) και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το NebulOuS σχεδιάστηκε ως πληροφοριακό σύστημα διαμεσολάβησης που απλοποιεί την αλληλεπίδραση μεταξύ ΑΙ και IoT (Internet of Things) εφαρμογών (λογισμικά και συστήματα που συνδέουν φυσικές συσκευές με το Διαδίκτυο επιτρέποντάς τους να συλλέγουν και να ανταλλάσσουν δεδομένα αλλά και να αυτοματοποιούν λειτουργίες) καθώς και ετερογενών πόρων υποδομής του υπολογιστικού συνεχούς. Πρόκειται για ένα καινοτόμο μετα-λειτουργικό σύστημα, που εκμεταλλεύεται απρόσκοπτα τις συσκευές στα άκρα του δικτύου, σε συνδυασμό με τους άφθονους πόρους υπολογιστικής νέφους, προερχόμενους ταυτόχρονα από πολλαπλούς προμηθευτές. Βασική έννοια εδώ αποτελεί η «διαμεσολάβηση» υπηρεσιών του υπολογιστικού συνεχούς (Cloud, Fog και Edge), που διευκολύνει τη μείωση του χώρου μεταβλητότητας για την εύρεση της βέλτιστης τοπολογίας της εφαρμογής ανά πάσα στιγμή, λαμβάνοντας υπόψη τις ποσοτικές και ποιοτικές προτιμήσεις των χρηστών. Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι μέσω αυτής της διαμεσολάβησης η συγκεκριμένη πλατφόρμα επιτρέπει στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να προσφέρουν προς «ενοικίαση» τη διαθέσιμη υποδομή τους στα άκρα του δικτύου και να αποτελούν μέρος της τοπολογίας εφαρμογών τρίτων μερών με ασφάλεια και αξιοπιστία.
Πολλαπλές εφαρμογές του NebulOuS
Οι καινοτομίες του NebulOuS έχουν ήδη δοκιμαστεί και επικυρωθεί σε διάφορους τομείς εφαρμογών, όπως είναι οι εφαρμογές έξυπνων πόλεων, η γεωργία ακριβείας, η διαχείριση κρίσεων, η διαχείριση ενέργειας με βάση το Διαδίκτυο των Πραγμάτων, η προγνωστική αναλυτική για την Αστική Βιωσιμότητα κ.λπ. Το NebulOuS ολοκληρώθηκε πρόσφατα με επιτυχία, με τη συμμετοχή 16 οργανισμών από όλη την Ευρώπη, μεταξύ των οποίων πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις.
Το σίγουρο είναι ότι αντίστοιχες καινοτομίες καταδεικνύουν πως το υπολογιστικό συνεχές μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά, προσφέροντας σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τα σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα, τα οποία οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις καλούνται να αναπτύσσουν και να λειτουργούν.
Ο κ. Γιάννης Βεργινάδης είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ερευνητής στο Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών (ΕΠΙΣΕΥ), επιστημονικός επικεφαλής του NebulOuS.
