Η αδυναμία της Ρωσίας να σπάσει το αδιέξοδο στον πόλεμο της Ουκρανίας γίνεται πλέον τόσο ξεκάθαρη, ώστε προσωπικότητες με επιρροή εντός του ρωσικού κατεστημένου έχουν αρχίσει να ζητούν δημόσια τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι αν ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα αποδεχθεί αυτή την πραγματικότητα και θα εγκαταλείψει τον στόχο του να βάλει τέλος την ουκρανική ανεξαρτησία.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι, στο πέμπτο έτος της πιο αιματηρής σύγκρουσης στην Ευρώπη εδώ και γενιές, είναι έτοιμος να υποχωρήσει από τους αρχικούς στόχους της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης». Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει αν ο πόλεμος κλίνει περαιτέρω υπέρ του Κιέβου. Οι εκκλήσεις για τερματισμό του πολέμου δεν προέρχονται μόνο από επιχειρηματικές ελίτ και πιο φιλελεύθερα τμήματα του ρωσικού κατεστημένου. Ακόμη και γνωστοί «σκληροπυρηνικοί» έχουν αρχίσει να εκφράζουν πιο ανοιχτά την άποψη ότι η Μόσχα δε διαθέτει την ικανότητα να επιτύχει μια πλήρη νίκη στην Ουκρανία.
Η στάση των «σκληροπυρηνικών» για τον πόλεμο αλλάζει
Ένας από αυτούς είναι ο Ολέγκ Τσαρίοφ, πρώην Ουκρανός βουλευτής που κατέφυγε στη Ρωσία το 2014 και ο οποίος υπήρξε ένας από τους βασικούς υποψήφιους του Πούτιν για την ηγεσία φιλορωσικού καθεστώτος-μαριονέτας που το Κρεμλίνο σχεδίαζε να εγκαταστήσει στο Κίεβο στις αρχές του 2022. Ο Τσαρίοφ τραυματίστηκε σοβαρά σε απόπειρα δολοφονίας που αποδίδεται στις ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών έναν χρόνο μετά.
Σε ανάρτησή του στο Telegram τον περασμένο μήνα, ο Τσαρίοφ προειδοποίησε ότι η ρωσική προπαγάνδα έχει δημιουργήσει μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση περί αναπόφευκτης νίκης έναντι της Ουκρανίας. «Οι επαγγελματίες της δημιουργίας μιας εναλλακτικής πραγματικότητας έχουν πείσει όχι μόνο τον πληθυσμό, αλλά και τους ίδιους τους εαυτούς τους, ότι η ψευδαίσθηση που έχουν κατασκευάσει είναι στην πραγματικότητα η πραγματικότητα», έγραψε. «Αργά ή γρήγορα, αυτοί οι κόσμοι της ψευδαίσθησης και της πραγματικότητας θα πρέπει να συγκρουστούν. Και τώρα αυτό συμβαίνει με τον πιο επώδυνο τρόπο».
Ένας ακόμη «σκληροπυρηνικός», ο ιστορικός και πρώην αξιωματούχος του Κρεμλίνου Αλεξέι Τσαντάεφ, ο οποίος διευθύνει το κέντρο έρευνας για τον πόλεμο με drones Ushkuynik , σημείωσε ότι η συνέχιση της σημερινής πορείας «δεν είναι απλώς δρόμος προς τη μη νίκη, αλλά προς μια πλήρη ήττα». Ο ίδιος έχει ζητήσει παύση ώστε η Ρωσία να ανασυγκροτηθεί για τον επόμενο γύρο σύγκρουσης. Ο Βασίλι Κασίν, διευθυντής του Κέντρου Ολοκληρωμένων Ευρωπαϊκών και Διεθνών Μελετών στο Πανεπιστήμιο Ανώτατης Οικονομίας της Μόσχας, δημοσίευσε πρόσφατα σε ένα κορυφαίο ρωσικό περιοδικό εξωτερικής πολιτικής ένα άρθρο που προκάλεσε συζητήσεις. Σε αυτό υποστήριζε ότι η Ουκρανία θα παραμείνει αναπόφευκτα ένα αντιρωσικό και φιλοδυτικό κράτος, ειδικά μετά τις εκατοντάδες χιλιάδες απώλειες από τον πόλεμο, και ότι ο στόχος εγκατάστασης φιλικού καθεστώτος στο Κίεβο δεν είναι πλέον ρεαλιστικός.
Επικαλούμενος το παράδειγμα του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, ο Κασίν ανέφερε ότι ακόμη και μια μεγάλη κλιμάκωση, όπως η δολοφονία του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και της ουκρανικής ηγεσίας, πιθανότατα θα έφερνε στην εξουσία μια «πιο δραστήρια και ριζοσπαστική» γενιά Ουκρανών ηγετών. Η πυρηνική επίδειξη ισχύος, σημείωσε, ιστορικά οδηγεί σε «πάγωμα» συγκρούσεων στις υπάρχουσες γραμμές, κάτι που η Μόσχα θα μπορούσε να επιτύχει χωρίς να αναλάβει το ρίσκο μιας γενικευμένης πυρηνικής κρίσης. Παράλληλα, υποστηρίχει ότι δεν είναι προς το συμφέρον της Ρωσίας να καταστρέφει το τεχνολογικό και ανθρώπινο δυναμικό της «επιδιώκοντας φανταστικούς στόχους» στο μέτωπο της Μάλα Τοκμάτσκα, μιας πόλης στη νότια Ουκρανία που έχει καταστεί σύμβολο της ρωσικής αδυναμίας προέλασης.
Ποιοι συνεχίζουν να στηρίζουν το υπάρχον αφήγημα
Οι απόψεις αυτές του Κασίν δεν είναι καθολικά αποδεκτές. Στο ίδιο περιοδικό, ο σκληροπυρηνικός ακαδημαϊκός Σεργκέι Καραγκάνοφ έχει επανειλημμένα απειλήσει με πυρηνικό πόλεμο τη Δύση εάν η Ουκρανία δεν παραδοθεί. Ρώσοι αναλυτές εκτιμούν ότι η πιο πραγματιστική γραμμή, που αναγνωρίζει τα όρια της στρατιωτικής ισχύος της Ρωσίας, βρίσκει υποστήριξη σε τμήματα του Κρεμλίνου, μεταξύ των οποίων ο ισχυρός αναπληρωτής επικεφαλής της προεδρίας Σεργκέι Κιριγιένκο, η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών SVR και το οικονομικό μπλοκ που επιδιώκει επιστροφή σε κάποια μορφή κανονικότητας. Αντίθετα, τη γραμμή κλιμάκωσης, ακόμη και προς τις χώρες της Βαλτικής, φέρεται να υποστηρίζει η ολοένα και πιο ισχυρή Δεύτερη Διεύθυνση της FSB για την εσωτερική ασφάλεια. Την ίδια θέση υιοθετεί και ένα ετερόκλητο σύνολο πολεμοχαρών προπαγανδιστών, αναλυτών και εθελοντών του στρατού, που επιθυμούν ρήξη με τη Δύση και τον μετασχηματισμό της Ρωσίας σε ένα Ορθόδοξο μείγμα της θεοκρατίας του Ιράν και της απολυταρχίας της Βόρειας Κορέας.
«Φαίνεται ότι στο πέμπτο έτος του πολέμου κάποιοι αρχίζουν να συνειδητοποιούν πως η συνέχιση για ακόμη ένα ή δύο χρόνια δε βελτιώνει ουσιαστικά τη διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας. Γίνεται όλο και πιο σαφές ότι ήρθε η ώρα να τελειώσει», υποστήριξε ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, διευθυντής του Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο. «Η συζήτηση μεταξύ των ελίτ για το ζήτημα αυτό αρχίζει να κανονικοποιείται, με όλες τις απαραίτητες επιφυλάξεις νομιμοφροσύνης. Αλλά το αν ο Πούτιν αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται σε αδιέξοδο, δεν το γνωρίζουμε. Τίποτα δεν δείχνει ότι έχει αλλάξει γνώμη».
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Πάβλο Κλίμκιν υποστηρίζει ότι η φύση του βαριά στρατιωτικοποιημένου ρωσικού κράτους καθιστά απίθανο ο Πούτιν να ακούσει τη φωνή της λογικής: «Ο πόλεμος είναι ο τρόπος ύπαρξης αυτού του καθεστώτος και είναι σαν το ποδήλατο — αν σταματήσει, πέφτεις». Ρώσοι αξιωματούχοι, πάντως, δηλώνουν έτοιμοι να εξετάσουν τον τερματισμό του πολέμου, εφόσον οι ΗΠΑ πιέσουν την Ουκρανία να αποδεχθεί τις λεγόμενες «συμφωνίες του Άνκοραζ», δηλαδή στην υποτιθέμενη συμφωνία μεταξύ Πούτιν–Τραμπ στην Αλάσκα τον Αύγουστο, που λέγεται ότι προέβλεπε την παράδοση της βαριά οχυρωμένης ζώνης πόλεων στο βόρειο Ντονέτσκ. Το Κίεβο έχει απορρίψει κατηγορηματικά αυτό το ενδεχόμενο, ενώ οι ρωσικές δυνάμεις έχουν σημειώσει μόνο περιορισμένα κέρδη στην περιοχή από τότε.
«Οι ειρηνευτικές συνομιλίες έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο και δεν έχουν αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα, επειδή οι Ρώσοι περιμένουν από τους Αμερικανούς να ρίξουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις τους, τις οποίες δεν έχουν καταφέρει να επιτύχουν στο πεδίο της μάχης», δήλωσε η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας, Κάγια Κάλας. «Φυσικά, αυτό είναι κάτι που η Ουκρανία δεν μπορεί να αποδεχθεί. Ακόμη κι αν ο πρόεδρος Ζελένσκι το αποδεχόταν, ο λαός δε θα το δεχόταν», πρόσθεσε.
Τι συμβαίνει στο πεδίο και οι συνέπειες
Τις τελευταίες ημέρες ο Πούτιν έχει επιλέξει να εντείνει τους πυραυλικούς βομβαρδισμούς σε Κίεβο και άλλες πόλεις. Από το μπαράζ επιθέσεων τη Δευτέρα σκοτώθηκαν 22 άμαχοι και τραυματίστηκαν πάνω από 100, σε μία από τις φονικότερες επιδρομές του πολέμου. Σε σύσκεψη με αξιωματούχους ασφαλείας λίγο πριν, δήλωσε ότι η Ουκρανία θα πρέπει να αντέξει «αυτή τη συνολικά νέα ποιότητα της σύγκρουσης». Η κλιμάκωση των επιθέσεων παρουσιάζεται από τη Μόσχα ως αντίποινα στην ουκρανική επίθεση με drones που φέρεται να προκάλεσε τον θάνατο φοιτητριών σε εστία στο κατεχόμενο από τη Ρωσία Σταρομπίλσκ, κάτι που Ουκρανοί αξιωματούχοι αμφισβητούν, υποστηρίζοντας ότι στόχος ήταν μια βάση ρωσικών πληρωμάτων drones. Ο ΟΗΕ και άλλοι ανεξάρτητοι φορείς δεν έχουν πρόσβαση στην περιοχή για επιβεβαίωση.
Στα κατεχόμενα τμήματα της Ουκρανίας, τα πλήγματα από drones μεσαίου βεληνεκούς έχουν τις τελευταίες ημέρες παραλύσει τη ρωσική επιμελητεία, σηματοδοτώντας μια σημαντική νέα εξέλιξη στον πόλεμο. Συχνά με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, πλήττουν βυτιοφόρα καυσίμων και στρατιωτικά κομβόι σε οδικούς άξονες που συνδέουν τη Ρωσία με τη χερσόνησο της Κριμαίας και με βάσεις κατά μήκος της γραμμής του μετώπου.
Ως αποτέλεσμα, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη διάθεση καυσίμων στο Λουχάνσκ και στο Ντονέτσκ, ενώ στην Κριμαία τα αποθέματα έχουν ήδη εξαντληθεί. Ρώσοι στρατιωτικοί σχολιαστές προειδοποιούν για επικείμενη ουκρανική επίθεση.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιτυχείς επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης της Τετάρτης σε τερματικό πετρελαίου στην Αγία Πετρούπολη, τη στιγμή που στην πόλη, στην ιδιαίτερη πατρίδα του Βλαντίμιρ Πούτιν, πραγματοποιούνταν η έναρξη του ετήσιου οικονομικού φόρουμ.
Ο Νιλς Σμιτ, υφυπουργός Άμυνας της Γερμανίας, σημείωσε ότι η εκστρατεία με drones του Κιέβου «αναδεικνύει το εύρος του χάους που μπορούν να προκαλέσουν οι ουκρανικές δυνάμεις στη Ρωσία», επισημαίνοντας ωστόσο ότι η επίδρασή της στην ρωσική κοινωνία και στη λήψη πολιτικών αποφάσεων στη Μόσχα θα χρειαστεί χρόνο για να γίνει αισθητή, λόγω του αυταρχικού χαρακτήρα του καθεστώτος και της συνοχής του γύρω από τη συνέχιση του πολέμου.
Παράλληλα, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι στη Ρωσία και ο μηχανισμός ασφαλείας προσπαθούν να αποτρέψουν τιμ ευρεία διάδοση πιο πραγματιστικών φωνών. Η φιλοκρεμλινική εφημερίδα Moskovski Komsomolets απέσυρε άρθρο που είχε προκαλέσει συζητήσεις, στο οποίο –χωρίς ρητή αναφορά στην Ουκρανία– καταγράφονταν ιστορικά παραδείγματα ηττών, όπως ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853–1856) και ο πόλεμος με την Ιαπωνία (1904–1905), οι οποίες τελικά οδήγησαν σε μεγαλύτερες ελευθερίες και ευημερία για τους Ρώσους πολίτες.
Τη Δευτέρα, ο λογαριασμός στο Telegram του απόστρατου στρατηγού Αντρέι Γκουρούλιοφ, εξέχοντος μέλους του ρωσικού κοινοβουλίου, δημοσίευσε ένα αιχμηρό κείμενο για το αδιέξοδο στην Ουκρανία και την υπεραισιοδοξία των Ρώσων διοικητών που, όπως ανέφερε, «φορούν ροζ γυαλιά».
Λίγες ώρες αργότερα, ο Γκουρούλιοφ εμφανίστηκε στην πλατφόρμα Max, τη νέα ρωσική εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης, δηλώνοντας ότι ο λογαριασμός του στο Telegram είχε χακαριστεί. Η εξήγηση αυτή αντιμετωπίστηκε με έντονη δυσπιστία από άλλους Ρώσους σχολιαστές, οι οποίοι υποστήριξαν ότι ο απόστρατος στρατηγός πιθανότατα αναγκάστηκε να ανακαλέσει τις δηλώσεις του λόγω της πολιτικής τους ευαισθησίας.
