Όσοι παρακολουθούμε τη δίκη των Τεμπών έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε τη Λάρισα. Ξέρουμε πού θα πιούμε καφέ πριν από το δικαστήριο, πού θα φάμε μετά και πόση ώρα χρειάζεται για να φτάσουμε από το κέντρο στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διεξάγεται η διαδικασία. Οκτώ με δέκα λεπτά χωρίς κίνηση.
Αυτή την εβδομάδα, αποφάσισα να συμμετέχω λίγο παραπάνω στα δρώμενα.
Έτσι βρέθηκα την Τρίτη το βράδυ στο μοντέρνο αμφιθέατρο του «Χατζηγιάννειου Πνευματικού Κέντρου» και άκουσα τον πρώην Υπουργό Δικαιοσύνης Αντώνη Ρουπακιώτη να κατακεραυνώνει το δικαστικό μας σύστημα. «Οι δικαστές είναι εντολοδόχοι της εκάστοτε κυβέρνησης», είπε με τη στεντόρεια φωνή ενός ανθρώπου που έχει περάσει τη ζωή του στις δικαστικές αίθουσες. «Είμαστε η μόνη χώρα στην Ευρώπη που η ηγεσία του Αρείου Πάγου ορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο».
Ο Ρουπακιώτης παρουσίαζε στη Λάρισα το βιβλίο του «Ανατομία της Δικαστικής Εξουσίας». Μόνο από τον τίτλο θα περίμενα το αμφιθέατρο να είναι κατάμεστο. Το ίδιο πρωί, στη δίκη, είχα μετρήσει πάνω από 150 δικηγόρους.
Αλλά όχι. Οι παριστάμενοι δεν ήταν ούτε 30. Κυρίως μέλη της τοπικής αυτοδιοίκησης και κάποιοι δικηγόροι – συνδικαλιστές. Οι οποίοι, κουνούσαν καταφατικά το κεφάλι κάθε φορά που γινόταν λόγος για τις παθογένειες της Δικαιοσύνης.
Η Ελένη Βασάρα, μητέρα της 22χρονης φοιτήτριας Αγάπης Τσακλίδου που σκοτώθηκε στα Τέμπη, καθόταν μαυροφορεμένη στην πρώτη σειρά – τιμής ένεκεν – και δεν μίλησε. Ούτε κανείς της ζήτησε να μιλήσει. Ο Ρουπακιώτης δεν συνέδεσε ευθέως τα προβλήματα της Δικαιοσύνης με τη δίκη που διεξάγεται στην ίδια πόλη. Και εγώ δεν τόλμησα να σηκώσω το χέρι μου για να τον ρωτήσω.
Λίγες ώρες νωρίτερα, στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του δικαστηρίου στο συνεδριακό κέντρο του πανεπιστημίου, το κλίμα ήταν τελείως διαφορετικό. Σχεδόν πολεμικό.
Ποιος μιλά για τα Τέμπη
Η μεγαλύτερη διαμάχη αυτές τις μέρες αφορά τη συμμετοχή ή όχι των δικηγορικών συλλόγων στη δίκη. Σχεδόν όλοι οι δικηγορικοί σύλλογοι της χώρας έχουν δηλώσει ότι θέλουν να υποστηρίξουν την κατηγορία και επικαλούνται το άρθρο 90 παράγραφος ζ΄ του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) που τους δίνει το δικαίωμα να παρεμβαίνουν σε κάθε υπόθεση γενικότερου κοινωνικού ή εθνικού ενδιαφέροντος. Δεν είναι τα Τέμπη, αυτονόητα, μια υπόθεση μείζονος σημασίας;
Από την άλλη, οι δικηγόροι υπεράσπισης αντιτίθενται σθεναρά στην παρουσία των δικηγορικών συλλόγων στη δίκη με το επιχείρημα ότι η συμμετοχή τους κινδυνεύει να διαταράξει την ισορροπία της διαδικασίας και να παραβιάσει το τεκμήριο της αθωότητας. Το Σύνταγμα αναγνωρίζει δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη μόνο όταν υπάρχει έννομο συμφέρον – όχι γενικό κοινωνικό ενδιαφέρον.
Το ζήτημα είναι διαδικαστικό, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ουσιαστικό. Αυτό που κρίνεται είναι ποιος δικαιούται να έχει φωνή μέσα στην αίθουσα.
Τι θα πει τελικά το δικαστήριο;
Όταν η εισαγγελέας της έδρας σηκώθηκε να μιλήσει, ακούστηκαν ψίθυροι αναμονής από την πλευρά των δικηγόρων υπεράσπισης.
Ήταν και η πρώτη φορά που θα ακούγαμε τη φωνή της.
Μέχρι τώρα, που δεν έχει ακόμη ξεκινήσει η εξέταση των μαρτύρων, μιλά σχεδόν αποκλειστικά η Πρόεδρος για να δώσει τον λόγο στους συνηγόρους. Οι εφέτες και η εισαγγελέας παραμένουν σιωπηλοί και ανέκφραστοι επί ώρες, όσο διαρκεί η συνεδρίαση.
Η εισαγγελέας άρχισε να διαβάζει από τα χαρτιά της: «Το ζήτημα της ασφαλούς μεταφοράς του κοινωνικού συνόλου και της ύπαρξης ασφαλών συστημάτων δημόσιων συγκοινωνιών αποτελεί ζήτημα μείζονος κοινωνικού ενδιαφέροντος…»
Παρατηρώ τους δικηγόρους υπεράσπισης. Από τα βλέμματα που ανταλλάσσουν καταλαβαίνω ότι η πρότασή δεν θα είναι υπέρ τους.
«Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι έχουν κατ’ εξαίρεση δικαίωμα, που πηγάζει απευθείας από τον νόμο, να υποβάλλουν δήλωση υποστήριξης της κατηγορίας στη συγκεκριμένη δίκη… Εκπροσωπούν ουσιαστικά το κοινωνικό σύνολο…»
Λίγες γραμμές αργότερα ήρθε και το συμπέρασμα:
«Προτείνω … να γίνουν δεκτές οι οικείες δηλώσεις των Δικηγορικών Συλλόγων, διότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 90 περίπτωση ζ του Κώδικα Δικηγόρων… …Αντίθετα, οι πιο πάνω Δικηγορικοί Σύλλογοι δεν νομιμοποιούνται για τις λοιπές αξιόποινες πράξεις…»
Με απλά λόγια, η εισαγγελέας δέχθηκε μεν ότι οι Δικηγορικοί Σύλλογοι μπορούν να παραστούν στη δίκη, αλλά μόνο για το αδίκημα που αφορά την ασφάλεια των σιδηροδρομικών συγκοινωνιών που θίγει το κοινωνικό σύνολο και όχι για τα αδικήματα που αφορούν τους θανάτους και τους τραυματισμούς. Για αυτά, δικαίωμα παράστασης έχουν μόνο οι άμεσα παθόντες και οι οικογένειές τους.
Σε κάθε περίπτωση, όταν αμέσως μετά ήρθε η σειρά να πάρουν τον λόγο οι δικηγορικοί σύλλογοι, ο εκπρόσωπος τους πλησίασε το βήμα με άλλον αέρα:
«Περιοριζομαι στην ενδυναμωση της προτασης της κ. Εισαγγελέως για την πρόταση της για το άρθρο 90», ξεκίνησε συγκρατημένα ο πρώην αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Θεόδωρος Μαντάς, αλλά αμέσως μετά η φωνή του δυνάμωσε με κάπως, νομίζω, θεατρική ένταση:
«Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών έχει παραστεί στην Κωνσταντινούπολη! Με δικαίωμα λόγου! Στο Διεθνές Δικαστήριο στη Χάγη!»
Στο σημείο αυτό ο Μαντάς γύρισε προς τους συνηγόρους υπεράσπισης και τους κούνησε το δάχτυλο: «Και δεν θα μας δεχθεί το δικό μας ποινικό δικαστήριο; Για ένα μείζον θέμα!»
Και μετά ξανά προς την έδρα: «Και χαίρομαι που άκουσα την κυρία εισαγγελέα…» κατέληξε υπερθεματίζοντας.
Η εισαγγελέας δεν έδειξε καμία αντίδραση. Είχε επιστρέψει στη φυσική της θέση και κοιτούσε ευθέως μπροστά.
Κατόπιν, τον λόγο πήρε ο πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Δημήτρης Βερβεσός, ο οποίος, μετά από δύο θητείες (2018 – 2025) εξακολουθεί να συμμετέχει ενεργά στο συνδικαλιστικό όργανο.
«Είμαστε εδώ γιατί θεωρούμε ότι είναι η πιο σημαντική δίκη των τελευταίων ετών», είπε. «Είχαμε υποχρέωση να παρέμβουμε σε μία ταλαιπωρημένη δικονομικά υπόθεση.»
Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα είχε ανεβάσει και εκείνος τον τόνο της φωνής του. «Θα απαντήσω και στα θέματα συνδικαλιστικού χαρακτήρα που έθεσαν οι συνάδελφοι», ξεκαθάρισε απευθυνόμενος προς την Πρόεδρο, αλλά με πραγματικούς αποδέκτες το υπόλοιπο κοινό. «Μας λένε ότι δεν παρεμβήκαμε σε άλλες ποινικές δίκες! Στο Μάτι ή στα ομόλογα. Ε, έτσι θέλαμε! Καλώς ή κακώς οι συνδικαλιστικές επιλογές δεν κρίνονται παρά μόνο στις εκλογές!»
Η Δικαιοσύνη, όπως και η πολιτική, διαδραματίζονται μπροστά σε ακροατήριο.
Ένας νόμος με πολιτική ιστορία
Ο προνομιακός νόμος 4194/2013 που δίνει στους δικηγορικούς συλλόγους το δικαίωμα να παρεμβαίνουν σε δίκες μείζονος σημασίας χαίρει διακομματικής υποστήριξης. Η πρόταση προήλθε από τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή του τότε υπουργού Δικαιοσύνης Αντώνη Ρουπακιώτη στη συγκυβέρνηση Αντώνη Σαμαρά – η σύμπτωση δεν μου διαφεύγει – με συνεργασία των κομμάτων ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ και ψηφίστηκε τελικά από την ίδια κυβέρνηση επί υπουργίας του τέως δικαστικού Χαράλαμπου Αθανασίου.
Έκτοτε έχει εφαρμοστεί αρκετές φορές – αλλά ποτέ σε ποινική υπόθεση. Εάν το δικαστήριο δεχθεί την παράσταση των δικηγορικών συλλόγων για την δίκη των Τεμπών, θα παράξει νέα νομολογία.
Για αυτό και τα δύο στρατόπεδα βάζουν τα δυνατά τους να πείσουν.
Άλλωστε, η πρόταση της εισαγγελέως δεν είναι δεσμευτική. Το δικαστήριο είναι ελεύθερο να αποφασίσει διαφορετικά.
Μέχρι τότε, η πιο κρίσιμη συζήτηση της δίκης δεν αφορά ακόμη το τι συνέβη τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023. Αφορά το ποιοι δικαιούνται να μιλούν γι’ αυτό μέσα στην αίθουσα.
