Με την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, αλλά και γενικότερα τις κινήσεις των χωρών που βρέχονται από τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό, η Αρκτική αναδεικνύεται εκ νέου σε κρίσιμο γεωστρατηγικό πεδίο και αναπόσπαστο κομμάτι του ανταγωνισμού μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ, δεδομένου του γεγονότος ότι και οι δύο πλευρές εμφανίζονται να ενισχύσουν την παρουσία τους στην περιοχή.
Διαχρονικός στόχος των σκανδιναβικών χωρών να ασχοληθεί το ΝΑΤΟ με την περιοχή
Για τις σκανδιναβικές χώρες, η μετατόπιση της προσοχής της Συμμαχίας προς τον Βορρά αποτελούσε και αποτελεί διαχρονικό στόχο, καθώς περίπου το 50% της έκτασης της Αρκτικής ανήκει στην Ρωσία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο υπουργός Άμυνας της Νορβηγίας, Τόρε Σάντβικ, σε δηλώσεις του στους Financial Times επισήμανε ότι η χερσόνησος Κόλα της Ρωσίας, όπου εδρεύει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια παγκοσμίως, βρίσκεται εντός του Αρκτικού Κύκλου και απέχει μόλις μερικά χιλιόμετρα από τα σύνορα της χώρας του. Από εκεί, οι συντομότερες τροχιές διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων προς τις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ περνούν πάνω από τον Βόρειο Πόλο και τη Γροιλανδία, γεγονός που καθιστά την περιοχή κομβική για την αντιπυραυλική άμυνα της Δύσης.
«Ένας πύραυλος χρειάζεται μόλις 18 λεπτά για να φτάσει σε αμερικανική μητρόπολη», σημείωσε ο Σάντβικ, τονίζοντας ότι η ασφάλεια της Αρκτικής ισοδυναμεί με «άμυνα της πατρίδας» όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η ρωσική παρουσία και απειλή στην Αρκτική
Η Ρωσία, διαθέτει σήμερα περισσότερες από 40 στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά μήκος της αρκτικής ακτογραμμής. Ο Βόρειος Στόλος της, με βάση το Σεβερομόρσκ στην Κόλα, φιλοξενεί έξι από τα δώδεκα πυρηνοκίνητα υποβρύχια της χώρας, αποτελώντας βασικό πυλώνα της ρωσικής στρατηγικής αποτροπής. «Ο Βόρειος Στόλος, και ιδιαίτερα τα υποβρύχιά του, αποτελεί πυλώνα της στρατηγικής αποτροπής της Ρωσίας. Λόγω της σημασίας του, ο στόλος εξακολουθεί να εκσυγχρονίζεται», δήλωσε ο Όντρεϊ Ντίτριχ, ανώτερος αναλυτής για τη Ρωσία στο Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ.
Παράλληλα, η Μόσχα διατηρεί ενεργό το πεδίο πυρηνικών δοκιμών στη Νόβαγια Ζεμλιά (όπου τον περασμένο Οκτώβριο δοκίμασε τον πυρηνοκίνητο πύραυλο κρουζ Burevestnik) και προωθεί τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό ως έναν μελλοντικό εμπορικό διάδρομο μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Επιπλέον όπως ανέφερε ο Σάντβικ στους FT: «Γνωρίζουμε ότι οι Ρώσοι έχουν μεγαλύτερη δραστηριότητα στο βορρά. Όμως όταν λιώνουν οι πάγοι, η Κίνα αναδεικνύεται ως περιφερειακός ηγεμόνας με παγκόσμια συμφέροντα. Έχουν αυτοανακηρυχθεί ως ένα έθνος σχεδόν στην Αρκτική».
Το ΝΑΤΟ ενισχύεται και προχωράει σε ασκήσεις
Την ίδια ώρα, το ΝΑΤΟ εντείνει την παρουσία του εκεί. Χιλιάδες στρατιώτες από τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και άλλες χώρες εκπαιδεύονται σε αρκτικές συνθήκες σε Νορβηγία, Φινλανδία και Γροιλανδία, ενώ μεγάλες ασκήσεις, όπως η Cold Response (στη Νορβηγία), προσομοιώνουν επιχειρήσεις σε ακραίο ψύχος. Στην άσκηση που θα γίνει τον Μάρτιο, θα συμμετάσχουν περίπου 25.000 στρατιώτες από όλη τη συμμαχία – συμπεριλαμβανομένων 4.000 από τις ΗΠΑ – και θα εξασκηθούν σε σενάρια για αεροπορικό, θαλάσσιο και χερσαίο πόλεμο σε σκληρές χειμερινές συνθήκες.
Κρίσιμο ρόλο στις ισορροπίες παίζουν επίσης και οι θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή, όπως το πέρασμα GIUK (Γροιλανδία–Ισλανδία–Ηνωμένο Βασίλειο) και το λεγόμενο Bear Gap κοντά στο Σβάλμπαρντ, οι οποίες παρακολουθούνται στενά με δορυφόρους, αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης, υποβρύχια και μη επανδρωμένα συστήματα.
Οι ΗΠΑ και η Γροιλανδία
Σε αυτό το πλαίσιο φαίνεται ότι εντάσσεται και το ενδιαφέρον που δείχνει ο πρόεδρος Τραμπ για τη Γροιλανδία, καθώς θεωρεί πως αυτή αποτελεί κομβικό στοιχείο του μελλοντικού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας Golden Dome. Στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού λειτουργεί ήδη η αμερικανική βάση Pituffik, με ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης για εκτοξεύσεις πυραύλων.
Ωστόσο, στους κόλπους των σκανδιναβικών κυβερνήσεων εκφράζονται και ανησυχίες. Η Αρκτική, μια περιοχή που επί δεκαετίες θεωρούνταν χαμηλής έντασης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε νέο πεδίο στρατιωτικού ανταγωνισμού, τη στιγμή που φιλοξενεί εκατομμύρια κατοίκους και ευαίσθητα οικοσυστήματα, καθώς και αυτόχθονες πληθυσμούς με ιδιαίτερα δικαιώματα.
Παρά το γεγονός ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει απορροφήσει σημαντικό μέρος των ρωσικών δυνάμεων που προορίζονταν για τον Βορρά, αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα. Το λιώσιμο των πάγων ανοίγει νέους θαλάσσιους δρόμους και πηγές φυσικών πόρων, μεταβάλλοντας το στρατηγικό και οικονομικό τοπίο.
Όπως ανέφερε ο Νορβηγός υπουργός Άμυνας στους FT, «στην Αρκτική εξελίσσεται ένας αγώνας στρατηγικού ανταγωνισμού που θα καθορίσει την ασφάλεια της Δύσης για τις επόμενες δεκαετίες».
