Σαν σήμερα, 17 Ιανουαρίου 1817, η Ελβετία τίμησε τον Ιωάννη Καποδίστρια για τη συμβολή του στη διατήρηση της ενότητάς της και στην κατοχύρωση της ουδετερότητάς της. Ο Καποδίστριας είχε ήδη ανακηρυχθεί επίτιμος πολίτης της Γενεύης, ενώ το έργο του αναγνωρίστηκε ευρύτερα και από άλλα ελβετικά καντόνια – αυτόνομες πολιτικές και διοικητικές ενότητες που συγκροτούν το ομοσπονδιακό ελβετικό κράτος.
Η προσωπικότητα του Ιωάννη Καποδίστρια απασχόλησε ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες την ελληνική κοινή γνώμη με την κυκλοφορία της κινηματογραφικής βιογραφίας «Καποδίστριας» του έλληνα σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή, βάζοντας στο μικροσκόπιο τη διαδρομή και τη δράση του πρώτου Κυβερνήτη της σύγχρονης Ελλάδας. Η ταινία πυροδότησε έναν ευρύτερο δημόσιο διάλογο στη χώρα για την προσωπικότητα του Καποδίστρια και τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζονται τα ιστορικά γεγονότα στην οθόνη.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 9.9.1958, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
«ΤΟ ΒΗΜΑ» της 9ης Σεπτεμβρίου 1958, δημοσιεύει άρθρο για τη συμπλήρωση 140 χρόνων από την «οργάνωση του ελβετικού πολιτεύματος» από τον Καποδίστρια και την «ανακύρηξή του ως επίτιμου πολίτη Γενεύης και Λωζάννης».
Το κείμενο αποτυπώνει μεν τις ιστορικές πληροφορίες, υιοθετώντας, όμως έναν έντονα εγκωμιαστικό τόνο, συμβατό με το πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα της εποχής. Ο Σπυρίδων Φ. Αργυρός έγραφε χαρακτηριστικά:
«Κατά το 1817 ο είμνηστος πρώτος Κυβερνήτης της ανγεννηθείσης Ελλάδος Κερκυραίος Ιωάννης Καποδίστριας, ωργάνωσε το Ομοσπονδιακόν πολίτευμα της Ελβετίας, και ανεκηρύχθη επίτιμος πολίτης των περισσοτέρων Καντονίων της.
Η ευρωπαϊκή πραγματικότητα μετά το 1815
»Ευρισκόμεθα εις το έτος 1815 ότε η Ευρώπη μετά την Ναπολεόντειον κατάθλιψίν της, εύρισκε έστω και προσωρινώς την ησυχίαν της, οργανούτο δε αφ’ ετέρου η τρομερά “Ιερά Συμμαχία”, με σκοπόν την παρεμπόδισιν πάσης εκδηλώσεως των υποδούλων λαών υπέρ της ελευθερίας των.
»Η Ελβετία τότε αποτελούμενη από διαφόρους εθνικότητας ευρίσκετο υπό την Γαλλικήν επιρροήν, ήτις εξώθει εις καθεστωτικούς αγώνας τους ειρηνικούς πληθυσμούς της, και ο τότε Τσάρος Αλέξανδρος απέστειλεν εκεί τον Καποδίστριαν – όστις από καιρού διαχειρίζετο την εξωτερικήν πολιτικήν της αχανούς εκείνης Αυτοκρατορίας – ως πρέσβην της Ρωσίας, δια να εργασθή προς ειρηνικήν αναδιοργάνωσιν της Ελβετικής Ομοσπονδίας.
»Ο Έλλην διπλωμάτης, όστις καίτοι ξένος, περιεβάλλετο κατά μοναδικόν παράδειγμα εις τα χρονικά της εξωτερικής πολιτικής της Ευρώπης, με τόσον κολοσσιαίον αξίωμα, όταν έφθασε δια πρώτην φοράν τας αρχάς του 1816 εις την Ζυρίχην ευρέθη προ τρομεράς συγκρούσεως, της λεγόμενης πάλης των τάξεων, των ευγενών δηλαδή, οι οποίοι προσεπάθουν να διατηρήσουν τα παλαιά επωφελή προνόμια, και των λαϊκών, οίτινες ηγωνίζοντο με μεγάλην μαχητικότητα υπέρ της ισοπολιτείας των.
Ο ρόλος του Καποδίστρια στην ελβετική ομοσπονδία
»Παρά τας σημαντικάς δυσχερείας, ο Καποδίστριας, γνωρίζων τα ζητήματα ταύτα, ερρύθμισε κατά τον καλύτερον δυνατόν τρόπον όταν το 1803 ήτο ο πρώτος Γενικός Γραμματεύς της ημιανεξάρτητου Ιονικής Πολιτείας – πρώτου ελευθέρου Ελληνικού τμήματος μετά την αποφράδα 29-5-1453 – ότε και εξετιμήθη παρά των Ρώσων η πολιτική του μεγαλοφυία, επέτυχεν εντός μικρού χρονικού διαστήματος την συμφιλίωσιν των διαμαχόμενων Ελβετών».
Ο Σπ. Αργυρός τονίζει στο κείμενο ότι παρά τις αντιδράσεις συντηρητικών κύκλων και κυρίως του αυστριακού καγκελαρίου Κλέμενς φον Μέττερνιχ, ο Καποδίστριας λειτούργησε ως μεσολαβητής ανάμεσα στις αντιμαχόμενες κοινωνικές ομάδες, συνέβαλε στη συγκρότηση Εθνικής Συνέλευσης, υποστήριξε τη διαμόρφωση ενός ισορροπημένου ομοσπονδιακού πολιτεύματος και έθεσε τα θεμέλια της μόνιμης ουδετερότητας της Ελβετίας, η οποία ισχύει μέχρι σήμερα:
»Παρά την αντίδρασιν του Αυστριακού πρέσβεως, καθοδηγούμενην υπό του Μέττερνιχ, θανάσιμου ανέκαθεν εχθρού του Καποδίστρια, κατώρθωσε να κατανικήση την αντίδρασιν των αριστοκρατικών, και να μετριάση την ορμήν των λαϊκών τάξεων, επιτυχών την συγκρότησιν της Εθνικής Συνελεύσεως, ήτις εψήφισε το νέον Πολίτευμα της Ομοσπονδίας, το οποίον ισχύει σχεδόν απαραλλάκτως μέχρι σήμερον, ερρύθμισε τας σχέσεις των τάξεων, και καθιέρωσε την έκτοτε διατηρουμένην ουδετερότητα της Ελβετίας.
Μια διεθνής αναγνώριση με διαχρονικό αποτύπωμα
»Εις ένδειξιν δε ευγνωμοσύνης δια τας παρασχεθείσας μεγάλας υπηρεσίας του και την επιτευχθείσαν ειρήνευσην, η Εθνική Συνέλευσις κατά την συνεδρίασιν της, την 17 Ιανουαρίου 1817, τον ανεκήρυξεν επίτιμον πολίτην των Καντονίων Γενεύης, Λωζάννης, και Βω με την κάτωθι αφιέρωσιν.
“Εις τον προσφιλέστατον και τετιμημένον συμπολίτην πιστόν σύμβουλον του μεγάλου Αυτοκράτορος Αλεξάνδρου, Ιωάννην Καποδίστριαν, τιμώντα την απελευθερωθείσαν Επτάνησον, ευγενή απόγονον των Φαιάκων, και υπό της Αθήνας εμπνευσθέντα την αγαθοεργίαν και την σοφίαν, απονέμομεν το δίπλωμα τούτο, εις ανάμνησιν της δευτέρας Πατρίδος του”.
»Τους μετά της Ελβετίας δεσμούς του, ο Καποδίστριας διετήρησε και βραδύτερον, ότε δε δυνάμει του από 2 Απριλίου 1827 ψηφίσματος της Τρίτης Εθνικής Συνελεύσεως της Τριζήνος, εξελέγη Κυβερνήτης της Ελλάδος, μετέβη κατά τα τέλη του 1827 εις Βασιλείαν, Ζυρίχην και Γενεύην, όπου παρεκάλεσε τον φίλον του Φαβρ Βερτράν, πρόεδρον του Ελβετικού Φιλελληνικού Κομιτάτου, δια την ποντοειδή ενίσχυσιν της ακόμη, αγωνιζόμενης Ελλάδος, την οποίαν οι Ελβετοί μνήμονες των προηγούμενων προς αυτούς υπηρεσιών του, του παρέσχον, προθύμως, όσην αδύναντο».
Το άρθρο του 1958 αποδίδει στον Καποδίστρια έναν πρωταγωνιστικό ρόλο, σύμφωνα με τη ρητορική της εποχής.
Η σύγχρονη ιστορική έρευνα επιβεβαιώνει τη συμβολή του στη διατήρηση της ενότητας της Ελβετίας, στην προώθηση της ομοσπονδιακής ισορροπίας και την κατοχύρωση της ελβετικής ουδετερότητας. Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η τελική διαμόρφωση του ελβετικού πολιτεύματος υπήρξε αποτέλεσμα εσωτερικών διεργασιών και συμβιβασμών μεταξύ των καντονιών και διεθνών ισορροπιών στο πλαίσιο της μεταναπολεόντειας Ευρώπης.
