Economist: Προειδοποιεί για «ύφεση των σχέσων» και αύξηση των singles

Όταν η Σαντέ Τζόζεφ έγραψε σε άρθρο γνώμης της βρετανικής Vogue ότι είναι πλέον ντροπή για τις ετεροφυλόφιλες γυναίκες να έχουν σχέση ή να ασχολούνται και να μιλούν για το σύντροφο τους, οι αντιδράσεις, όπως ήταν φυσικό, προερχόμενες από κάθε κατεύθυνση υπήρξαν έντονες. 

Το κείμενο -και η υπερβολή του-, αναπαράχθηκε, σχολιάστηκε, προκάλεσε θυμό, ειρωνεία, αλλά και χαρά. Κυρίως όμως, άνοιξε τη συζήτηση για ένα κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο παρουσιάζει ραγδαία μεταβολή τις τελευταίες δεκαετίες και λίγοι έχουν ασχοληθεί μαζί του, την αύξηση στον ανεπτυγμένο κόσμο των ανθρώπων που ζουν μόνοι τους, χωρίς σχέση. 

Η κατάσταση που περιγράφεται με τον αγγλικό όρο «singlehood» έγινε πρόσφατα και εξώφυλλο στον Economist, με τίτλο «The great relationship recession» (η μεγάλη ύφεση των σχέσεων). Το περιοδικό ανέλυσε σε διάφορα άρθρα του στις εσωτερικές σελίδες, τα νούμερα, τις τάσεις, τις στατιστικές, τα αίτια, και κυρίως, του τρόπους με τους οποίους η αύξηση του φαινομένου αλλάζει τον κόσμο, αρνητικά και θετικά. 

Περίπου 100 εκατομμύρια περισσότεροι οι singles 

Σύμφωνα με τον Economist, η άνοδος του singlehood αποτελεί μια βαθιά κοινωνική μεταβολή. Τα στοιχεία που παραθέτει το περιοδικό δείχνουν σταθερή αύξηση του αριθμού ανθρώπων που ζουν εκτός σχέσης στις πλουσιότερες χώρες του κόσμου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ποσοστό αντρών ηλικίας 25 έως 34 που ζουν χωρίς σύζυγο ή σύντροφο έχει διπλασιαστεί σε πέντε δεκαετίες και φτάνει το 50%. Για τις γυναίκες της ίδιας ηλικιακής ομάδας, το ποσοστό ανέρχεται στο 41%. Από το 2010 και μετά, σε 26 από τις 30 πλουσιότερες χώρες, αυξήθηκε ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν μόνοι.

Με βάση τους υπολογισμούς του Economist, αν οι ρυθμοί σύναψης σχέσεων του 2017 παρέμεναν σταθεροί, τότε σήμερα θα είχαμε 100 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους χωρίς σχέση. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό έυρημα, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι αναφέρεται σε ένα χρονικό διάστημα μικρότερο της δεκαετίας. 

Η επιστήμη και η ισότητα των δύο φύλων συνέβαλε στην αύξηση του singlehood

Η ανάλυση είναι δίνει ως μία βασική αιτία της μεταβολής, της βελτίωσης της θέσης της γυναίκας μέσα στην κοινωνία ώστε να μην χρειάζεται έναν γάμο για την επιβίωσή της. 

Η πρόσβαση της στην εκπαίδευση και στην εργασία, η οικονομική της ανεξαρτησία και η μείωση του κοινωνικού στίγματος που αφορά στην ανύπαντρη γυναίκα άλλαξαν το τοπίο των σχέσεων. Αυτό το δεδομένο επηρέασε συνολικά τη δυναμική των ετεροφυλόφιλων σχέσεων, επιτρέποντας στις γυναίκες να μην ανέχονται καταπιεστικούς και κακοποιητικούς συζύγους. 

Μία ακόμη μεγάλη μεταβολή της κοινωνίας υπήρξε με την εύκολη πρόσβαση σε αποτελεσματικές και ασφαλείς μεθόδους αντισύλληψης. Πριν από αυτό, οι γυναίκες δεν είχαν έλεγχο της γονιμότητάς τους και η ανατροφή παιδιών εκτός γάμου ήταν οικονομικά αδύνατη. Η ευτυχία και η σταθερότητα ολοκληρωνόταν με έναν καλό γάμο -αρκεί να διαβάσει κανείς ένα οποιοδήποτε μυθιστόρημα της Τζέιν Όστιν για να το αντιληφθεί αυτό. 

Οι άνθρωποι θέλουν σχέση αλλά όχι με οποιοδήποτε κόστος

Σε αντίθεση με τα όσα λέει η Τζόζεφ στο περίφημο άρθρο της, το θέμα δεν είναι ότι ο σύγχρονςο άνθρωπος απορρίπτει τη δέσμευση, απλώς την θέλει με συγκεκριμένους όρους, οι οποίοι όταν δεν ικανοποιούνται προτιμά να ζήσει χωρίς αυτήν. 

Το μαρτυρούν και τα αποτελέσματα αριθμών που παραθέτει ο Economist. Σε διεθνείς μετρήσεις, τα ποσοστά ανθρώπων που ζουν εκτός σχέσης, αλλά δηλώνουν προτίμηση για συντροφικότητα, κυμαίνονται από 60% έως 73%.

Σε αμερικανική δημοσκόπηση του 2019, το 50% των singles ανέφερε ότι δεν αναζητά ενεργά σύντροφο. Από αυτούς, μόλις το 27% δήλωσε πως αυτή η στάση συνδέεται με ικανοποίηση από τη μοναχική ζωή. Οι υπόλοιποι ανέφεραν απογοήτευση, παραίτηση ή αίσθηση περιορισμένων επιλογών.

Στις ίδιες αναλύσεις, το περιοδικό στέκεται στον ρόλο των ψηφιακών εφαρμογών γνωριμιών. Οι πλατφόρμες υπόσχονται απεριόριστες επιλογές και ταυτόχρονα ενισχύουν την αυστηρή επιλεκτικότητα. Αυστηρά φίλτρα που μπαίνουν πριν καν γίνει η πρώτη γνωριμία, όπως το ύψος (οι περισσότερες γυναίκες στο Bumble απαιτούν από έναν άντρα ύψος άνω των 1,83 εκ., αποκλείοντας έτσι περίπου το 85% των πιθανών συνδυασμών), το μορφωτικό επίπεδο ή οι πολιτικές πεποιθήσεις μειώνουν δραστικά τον αριθμό πιθανών συνδυασμών.

Θεωρούν επίσης, πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρμογές γνωριμιών καλλιέργησαν μη ρεαλιστικές προσδοκίες, καθώς οι σχέσεις των άλλων προβάλλονται εντυπωσιακές στο Instagram. 

Άλλοι ειδικοί στρέφουν την προσοχή στη φθορά των κοινωνικών δεξιοτήτων, καθώς ολοένα και περισσότερος χρόνος αφιερώνεται σε οθόνες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, άνθρωποι όλων των ηλικιών κοινωνικοποιούνται δια ζώσης λιγότερο σε σύγκριση με πριν από είκοσι χρόνια, με την πτώση να εμφανίζεται εντονότερη στους νέους. 

Τα social media διαχέουν φόβους ότι οι γυναίκες κινδυνεύουν αν βγουν έξω, ενώ οι άντρες ενδέχεται να διασυρθούν ψηφιακά αν ένα ραντεβού εξελιχθεί άσχημα.

Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας αφορά την άνοδο των προσδοκιών των γυναικών, καθώς η αυτόνομη διαβίωση έγινε ευκολότερη. Για πολλές, ένας μέτριος σύντροφος παύει να φαντάζει καλύτερη επιλογή από τη μοναχική ζωή. Περισσότεροι άντρες αδυνατούν να ανταποκριθούν σε αυτά τα κριτήρια, καθώς υστερούν εκπαιδευτικά σε σχέση με τις γυναίκες και όσοι διαθέτουν λιγότερα προσόντα δυσκολεύονται στην αγορά εργασίας. 

Άντρες χωρίς πτυχίο και με χαμηλά εισοδήματα αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες στην προσέλκυση συντρόφου, ιδίως όταν αποφεύγουν τη συμμετοχή στις οικιακές εργασίες ή, ύστερα από επαναλαμβανόμενες απορρίψεις, αναπτύσσουν εχθρική στάση απέναντι στις γυναίκες, ένα φαινόμενο που συναντάται συχνά στη διαδικτυακή «manosphere».

Τι λέει η επιστήμη για τους singles

Mια μεγάλη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο National Library of Medicine, εξετάζει τo φαινόμενο με περισσότερο ψυχολογικούς και εσωτερικούς όρους, εστιάζοντας στην εμπειρία ζωής που έχουν οι singles.  Οι ερευνητές ανέλυσαν παράγοντες όπως η ποιότητα κοινωνικών σχέσεων και το αίσθημα της ικανοποίησης και τα ευρήματα δείχνουν πως δεν υπάρχει ενιαίο μοτίβο. 

Παράγοντες όπως η ποιότητα των φιλικών σχέσεων, η κοινωνική αποδοχή και η απουσία στιγματισμού συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα ευημερίας ανάμεσα στους singles.

Οι προβλέψεις για το μέλλον

Σύμφωνα με τον Economist, τα σενάρια είναι πολλά και αντιφατικά. Στη μία περίπτωση θεωρεί ότι κάποια προβλήματα στις σχέσεις θα αυτορυθμιστούν. 

Εναποθέτει το μεγαλύτερο βάρος στον ανδρικό πληθυσμό, προβλέποντας ότι θα ωριμάσει και ότι θα αρχίσει να αναλαμβάνει μεγαλύτερο μερίδιο στις δουλειές στο σπίτι επιδεικνύοντας πιο υπεύθυνη συμπεριφορά. Πολιτισμικές νόρμες συχνά επιβραδύνουν αυτή τη μετατόπιση. Παρόλα αυτά, η προοπτική δημιουργίας μιας ποιοτικής σχέσης λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο αλλαγής.

Ακόμη όμως και σε κοινωνίες που θεωρούνται ιδιαίτερα προοδευτικές, όπως οι σκανδιναβικές, η τάση προς τη singlehood συνεχίζεται. Στη Φινλανδία και τη Σουηδία περίπου το 1/3 των ενηλίκων ζει μόνο του.

Δεδομένου ότι οι νεαροί, ανύπαντροι άντρες εμπλέκονται συχνότερα σε βίαια εγκλήματα, ένας κόσμος με λιγότερα ζευγάρια ενδέχεται να εμφανίζει αυξημένους κινδύνους.

Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο η ύφεση των σχέσεων να παραμείνει ως έχει. Στην εποχή της ΑΙ ένα εντυπωσιακό 7% των νέων singles δηλώνει ότι θα σκεφτόταν σοβαρά να δημιουργήσει ρομαντική σχέση με ρομπότ. Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται υπομονετική και καλοπροαίρετη, χωρίς απαιτήσεις για καθάρισμα μπάνιου ή επαγγελματική ανέλιξη.

Και καταλήγοντας, κάπως δυσοίωνα, το άρθρο καλεί τους πάντες να προετοιμαστούν καθώς «Πολλοί ανησυχούν ότι ένας κόσμος με λιγότερα ζευγάρια και παιδιά θα καταστεί πιο θλιβερός και αποσπασματικός». 

Θεωρεί κρίσιμο παράγοντα τις χαμηλές επιδόσεις των αγοριών στο σχολείο και πιστεύει ότι ένα μέλλον με πολύ περισσότερους singles πλησιάζει. «Όλοι, από τον κατασκευαστικό κλάδο έως τις φορολογικές αρχές, καλούνται να προετοιμαστούν».