Χριστούγεννα δεν γίνονται χωρίς «Καρυοθραύστη»

Οι δύο παραγωγές του «Καρυοθραύστη» που παρουσιάζονται στην Αθήνα κατά την εφετινή εορταστική περίοδο – η μία στο θέατρο Badminton από την Ακαδημία Μπαλσόι της Μόσχας

Οι δύο παραγωγές του «Καρυοθραύστη» που παρουσιάζονται στην Αθήνα κατά την εφετινή εορταστική περίοδο – η μία στο θέατρο Badminton από την Ακαδημία Μπαλσόι της Μόσχας με τη σύμπραξη πρωταγωνιστών του ιστορικού συγκροτήματος και η άλλη στο «Ολύμπια» της οδού Ακαδημίας από το μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε χορογραφία Ρενάτο Τζανέλλα – έρχονται να επιβεβαιώσουν το σταθερό δεδομένο των τελευταίων δεκαετιών: για τους φίλους του θεάματος – και ίσως όχι μόνο για αυτούς – το θρυλικό μπαλέτο του Τσαϊκόφσκι είναι ταυτισμένο με τη χριστουγεννιάτικη, οικογενειακή κατά κανόνα, έξοδο.
Η ατμόσφαιρα των ημερών προσφέρει το κατάλληλο ρεαλιστικό σκηνικό για τη φανταστική υπόθεση του έργου. Τα δυσδιάκριτα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο όνειρο σε συνδυασμό με τη θεατρικότητα της ίδιας της μουσικής κεντρίζουν ακατάπαυστα τη δημιουργικότητα των σημαντικότερων χορογράφων στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και τα τελευταία χρόνια έχουν τροφοδοτήσει ακόμη και τηλεοπτικούς διαγωνισμούς για την καλύτερη εκδοχή στο πλαίσιο του χαρούμενου ευρύτερα εορταστικού κλίματος.
Χλιαρή πρεμιέρα


Η διαδρομή του μπαλέτου από τη χλιαρή πρεμιέρα της πρωτότυπης χορογραφίας του Πετιπά το 1892 στην Αγία Πετρούπολη ως την τεράστια επιτυχία των τελευταίων δεκαετιών, όπου όχι μόνο θεωρείται συνώνυμο των εορτών των Χριστουγέννων αλλά ταυτόχρονα διεκδικεί και τον τίτλο του δημοφιλέστερου έργου του ρεπερτορίου, έχει αναμφίβολα ενδιαφέρον. Και αυτό γιατί εν πολλοίς αποτυπώνει τις αναζητήσεις μερικών από τους σημαντικότερους χορογράφους του 20ού και 21ου πλέον αιώνα αποκαλύπτοντας έναν πολύχρωμο καμβά οι πτυχές του οποίου εκτείνονται πέραν της κίνησης.
Στη Ρωσία η εκδοχή που παρουσίασε ο Αλεξάντερ Γκόρσκι το 1919 αντιμετώπισε επίσης κάποια κριτική αντίστοιχη με αυτήν της πρωτότυπης χορογραφίας, αφού επέλεξε ενηλίκους αντί παιδιών για τους ρόλους της Κλάρας και του Πρίγκιπα και εισήγαγε με τον τρόπο αυτόν ένα ερωτικό ενδιαφέρον στην ιστορία. Ιδιαίτερα επιδραστική για τις επόμενες απόπειρες ωστόσο ήταν η εκδοχή του Βασίλι Βαϊνόνεν, ανανεωτή σοβιετικού χορογράφου, το 1934, την οποία παρουσιάζει ως τις 27 Δεκεμβρίου στην Αθήνα η Ακαδημία Μπαλσόι. Ο Βαϊνόνεν ακολούθησε τον Γκόρσκι στην επιλογή ενηλίκων για τους δύο πρωταγωνιστικούς ήρωες (με την Κλάρα να μετονομάζεται σε Μαρία), ενώ κάποιες από τις καινοτομίες του διατήρησαν αργότερα στις δικές τους προτάσεις χορογράφοι όπως ο Νουρέγεφ και ο Μπαρίσνικοφ.
Παραστάσεις εκτός Ρωσίας


Σημαντικός σταθμός για τον «Καρυοθραύστη» ήταν η πρώτη εκτός Ρωσίας πλήρης παρουσίασή του το 1934 στην Αγγλία από τον Νίκολας Σεργκέγεφ, ο οποίος «επέστρεψε» στη χορογραφία του Πετιπά. Στην ίδια εκδοχή βασίστηκε και η συντετμημένη παρουσίαση το 1940 στη Νέα Υόρκη από την Αλεξάντρα Φεντόροβα με τα Ρωσικά Μπαλέτα του Μόντε Κάρλο. Η πρώτη πλήρης παρουσίαση του έργου στις ΗΠΑ έκανε πρεμιέρα παραμονή Χριστουγέννων του 1944 και δόθηκε από τα Μπαλέτα του Σαν Φρανσίσκο, σε χορογραφία του τότε καλλιτεχνικού διευθυντή του συγκροτήματος Γουίλιαμ Κρίστενσεν, με τη βοήθεια του Ζορζ Μπαλανσίν, ο οποίος έμελλε να παρουσιάσει τον δικό του «Καρυοθραύστη» δέκα χρόνια αργότερα με το New York City Ballet. Αμφότεροι γνώριζαν την πρωτότυπη εκδοχή. «Τα Ρωσικά Μπαλέτα πέρασαν κάποτε από το Σαν Φρανσίσκο και προσκάλεσα στο σπίτι μου την Αλεξάντρα Ντανίλοβα, χορεύτρια του συγκροτήματος, και τον Μπαλανσίν» θυμόταν χαρακτηριστικά ο Κρίστενσεν. «Φάγαμε και ήπιαμε κάτι» συνέχισε «και αργότερα πήγαμε κάτω να συνεργαστούμε με τον μαέστρο. Ο Μπαλανσίν περιέγραψε την παραγωγή του Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης δίνοντας όλες τις λεπτομέρειες. Κάποια στιγμή η Ντανίλοβα άρχισε να χορεύει τον ρόλο της Κλάρα. Ο Μπαλανσίν παρενέβη: «Οχι, Αλεξάνδρα, μην του δείχνεις τα πρωτότυπα βήματα, άφησέ τον να δημιουργήσει τη δική του εκδοχή». Δουλέψαμε όλη τη νύχτα και έτσι φτιάχτηκε ο πρώτος μου «Καρυοθραύστης»». Το συγκρότημα ήταν το πρώτο στις ΗΠΑ που μετέτρεψε την παραγωγή σε ετήσια παράδοση και για μία δεκαετία το μοναδικό στη χώρα που παρουσίαζε μια ολοκληρωμένη εκδοχή.
Το διάσημο σήμερα ανέβασμα του New York City Ballet διά χειρός Μπαλανσίν το 1954 βασίστηκε στην πρωτότυπη εκδοχή, με τον χορογράφο να αντλεί μνήμες από τη συμμετοχή του σε παραστάσεις του «Καρυοθραύστη» την περίοδο που ο ίδιος ήταν ένα νεαρό αγόρι στη Ρωσία. Η πρεμιέρα δόθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1954 και γνώρισε τεράστια επιτυχία στη Νέα Υόρκη, με αποτέλεσμα να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο έκτοτε.
Οι μεγάλες παραγωγές


Στις αξιοσημείωτες παραγωγές συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων το ανέβασμα του Νουρέγεφ για το Βασιλικό Μπαλέτο της Αγγλίας (1963), του Γιούρι Γκριγκορόβιτς για το Μπαλσόι (1966), του Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ για το American Ballet Theatre (1976) αλλά και του Πίτερ Ράιτ για το Βασιλικό Μπαλέτο του Μπέρμιγχαμ (1990). Στα πιο πρόσφατα χρόνια είδαμε ανατρεπτικότερες παραγωγές που αφίστανται εντυπωσιακά τόσο από την πρωτότυπη εκδοχή όσο και από την αναβίωση του Γκόρσκι: ανάμεσά τους αυτές του Μαρκ Μόρις (1991), του Μάθιου Μπερν (1992) αλλά και του Μιχαήλ Τσεμιάκιν (2001).
Πέρα όμως από τα «ζωντανά» ανεβάσματα του έργου, κάμποσες είναι οι παραγωγές που παίχτηκαν στην τηλεόραση και γυρίστηκαν σε βίντεο. Παράλληλα το μπαλέτο ανανέωσε το ενδιαφέρον για την ιστορία του Ε.Τ.Α. Χόφμαν, η οποία με τη σειρά της ενέπνευσε ταινίες κινουμένων σχεδίων και όχι μόνο. Η μουσική του Τσαϊκόφσκι και ειδικά η Σουίτα του Καρυοθραύστη απέκτησε τεράστια δημοτικότητα και μέρος της ακούστηκε στη δημοφιλή ταινία του Ντίσνεϊ «Φαντασία».

πότε & πού:

Ο «Καρυοθραύστης» του Τσαϊκόφσκι από την Ακαδημία Μπαλέτου Μπαλσόι παρουσιάζεται στο Badminton ως τις 27/12. Ο «Καρυοθραύστης» από την Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζεται στο θέατρο Ολύμπια ως τις 3.1.2016.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
  • Πάσχα στο χωριό; Κατά την τακτική ενημέρωση για την πανδημία, η κυρία Κοτανίδου εξέφρασε την ελπίδα ότι φέτος το Πάσχα ίσως να... ΒΗΜΑτοδότης |
Σίβυλλα
  • Ταπεινά τσιπς αντί για χαβιάρι… Οι προμήθειες στη βίλα καταστράφηκαν από τις διακοπές ρεύματος και η snob, κακομαθημένη οικοδέσποινα αναγκάστηκε, για να χορτάσει την...
Helios Kiosk