Πώς φτάσαμε στο πακέτο Γιούνκερ

Το διάστημα από την πενταμερή συνάντηση στο Βερολίνο ως τη συνάντηση Τσίπρα – Γιούνκερ – Ντάισελμπλουμ η διαπραγμάτευση έλαβε δραματική τροπή και έφερε ξαφνικά τον έλληνα πρωθυπουργό αντιμέτωπο με μεγάλα διλήμματα. Για να επιτευχθεί συμφωνία ή λύση, όπως επιθυμεί ο Αλέξης Τσίπρας, δεν απαιτείται μόνο κοινός τόπος στις απαιτήσεις των δύο πλευρών αλλά και κοινή γλώσσα, η οποία ακόμη δεν έχει κατακτηθεί.

Η αδυναμία εξεύρεσης κοινού τόπου ίσως να εξηγείται από την αδυναμία αντίληψης της σημασίας συγκεκριμένων κινήσεων. Πριν από περίπου έναν μήνα, στο πλαίσιο του Eurogroup στη Ρίγα της Λετονίας, ο Πόουλ Τόμσεν προειδοποίησε τους υπουργούς Οικονομικών της ευρωζώνης ότι κινδυνεύουν να χάσουν την υποστήριξη του ΔΝΤ αν δεν διαγράψουν σημαντικό μέρος του χρέους της Ελλάδας. Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Τμήματος του Ταμείου είχε υπογραμμίσει ότι ο προϋπολογισμός βρισκόταν σε πορεία ελλείμματος ως και 1,5% του ΑΕΠ, κάτι που επηρέαζε τη βιωσιμότητα του χρέους –στοιχείο κρίσιμο ώστε το ΔΝΤ να συνεχίσει να συμμετέχει στο πρόγραμμα.

Υψηλόβαθμος κοινοτικός αξιωματούχος με τον οποίο συνομίλησε «Το Βήμα» τονίζει ότι δεν γνωρίζει αν «τα όσα είπε ο Τόμσεν ήταν μπλόφα ή όχι. Αυτό που ξέρω όμως είναι ότι οι Γερμανοί τα έλαβαν πολύ σοβαρά υπόψη». Οπως όμως προκύπτει από τις εκμυστηρεύσεις ανθρώπων με γνώση στοιχείων της διαπραγμάτευσης, το Βερολίνο δεν ήταν διατεθειμένο να διακινδυνεύσει την αποχώρηση του Ταμείου από το ελληνικό πρόγραμμα.

Η Ανγκελα Μέρκελ θέλει να βρεθεί λύση για την Ελλάδα και κατανοεί απόλυτα τις γεωπολιτικές επιπτώσεις ενός «Grexit» –λογικά θα τις συζητήσει και με τον Μπαράκ Ομπάμα στο περιθώριο της Συνόδου του G7. Ο αμερικανός πρόεδρος είναι προσωπικότητα με πλήρη αντίληψη του γεωπολιτικού περιβάλλοντος και σίγουρα δεν θα ήθελε να δει την Ελλάδα να προσδένεται στο ρωσικό άρμα επιρροής. Ωστόσο, η παρουσία του ΔΝΤ (όπως και του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, που έχει μεγάλη απήχηση στους συντηρητικούς Γερμανούς) είναι απαραίτητη στην κυρία Μέρκελ αν επιθυμεί να πείσει την Μπούντεσταγκ να στηρίξει τη βοήθεια προς την Ελλάδα.

Αυτό ήταν το πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξήχθη η συζήτηση το βράδυ της περασμένης Δευτέρας στην Καγκελαρία με οικοδέσποινα την κυρία Μέρκελ. Παρόντες ήταν ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι και η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ. Οι δύο γραμμές που έπρεπε να συμβιβαστούν είχαν καταστεί σαφείς και αποτυπώθηκαν στο κείμενο των θεσμών που παρουσιάστηκε στον κ. Τσίπρα δύο ημέρες αργότερα και φέρει τη «σφραγίδα» του Ταμείου.

Το Βερολίνο «κέρδισε» τη μη αναφορά στο κείμενο των λέξεων «ελάφρυνση χρέους». Την ίδια στιγμή όμως απεδέχθη τις σκληρές προτάσεις του ΔΝΤ για σοβαρές περικοπές στις συντάξεις ύψους 0,25%-0,50% του ΑΕΠ το 2015 και 1% του ΑΕΠ από το 2016 και μετά. Αυτές οι περικοπές ήταν το αντάλλαγμα ώστε το Ταμείο να αποδεχθεί χαμηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι στο συνταξιοδοτικό υπήρχε ταύτιση απόψεων μεταξύ ΔΝΤ και Κομισιόν, κάτι που είχε επικοινωνηθεί στην ελληνική πλευρά.

Ωστόσο κυβερνητικά στελέχη στην Αθήνα υπογράμμιζαν ότι η συνάντηση του Βερολίνου απετέλεσε επιτυχία της ελληνικής πλευράς που ανέβασε την υπόθεση στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι στη συνάντηση τέθηκε το ζήτημα της αναδιάρθρωσης του χρέους, ενώ η απόφαση των εταίρων να παρουσιάσουν εγγράφως τις θέσεις τους συνιστά ένδειξη ότι δεν μπορούν πλέον να κρύβονται πίσω από διαρροές. Η απόσταση του τρόπου αντίληψης των γεγονότων μεταξύ των δύο πλευρών είναι πραγματικά εκπληκτική.

«Χαλασμένο τηλέφωνο»

Το ζήτημα είναι τι γίνεται από εδώ και στο εξής καθώς το κλίμα έχει επιβαρυνθεί πολύ. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι το Brussels Group έχει από τις αρχές της εβδομάδας αδρανοποιηθεί, ενώ ήταν σαφές ότι η λειτουργία του δεν ήταν εύρυθμη. Μπορεί ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, που έχει την πολιτική εποπτεία της διαπραγμάτευσης, να δήλωνε στον γνωστό δημοσιογράφο Πολ Μέισον «σοκαρισμένος» από την πρόταση και ότι «κάναμε το καλύτερο που μπορούσαμε για να περιορίσουμε την αβεβαιότητα», αλλά η πραγματικότητα είναι μάλλον διαφορετική. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει για την επισήμανση του Πρωθυπουργού ότι τα θέματα που περιλαμβάνει η πρόταση των θεσμών δεν είχαν τεθεί στις διαπραγματεύσεις.

Πηγές από τις Βρυξέλλες τόνιζαν στο «Βήμα» ότι «οι δανειστές είχαν ανοίξει όλα τα θέματα». Αυτός ήταν ο λόγος που ανέκυπταν πολύ συχνά θέματα τα οποία τα στελέχη της διαπραγματευτικής ομάδας στις Βρυξέλλες δεν μπορούσαν να διαχειριστούν και υποχρεώνονταν να ζητούν τη συνδρομή ανθρώπων από την Αθήνα. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της αποστολής στις Βρυξέλλες ομάδας από το υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Τα μέλη της, όταν έφθασαν στη βελγική πρωτεύουσα, είπαν στους εκπροσώπους των δανειστών ότι η πολιτική ηγεσία του υπουργείου (ο Γιώργος Κατρούγκαλος) τους είχε δώσει εντολή να μη δώσουν στοιχεία.

Στις συζητήσεις για ζητήματα του υπουργείου Εργασίας υπήρξε μεγάλη ένταση λόγω της επιμονής της ελληνικής πλευράς να προωθήσει μονομερώς το νομοσχέδιο για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ακόμη και την προώθηση για συζήτηση στη Βουλή από τη Ζωή Κωνσταντοπούλου της πρότασης νόμου του ΚΚΕ για επαναφορά της 13ης-14ης σύνταξης και του κατώτατου μισθού έβαλαν στο τραπέζι οι δανειστές… «Είναι αρμοδιότητα της Βουλής» τους απάντησαν οι έλληνες διαπραγματευτές.

Ανώτερος κοινοτικός αξιωματούχος υπογράμμιζε στο «Βήμα» ότι η κατάσταση έχει δυσκολέψει πολύ. Σε αυτό, όπως προσέθετε, συνέβαλε και η απόφαση της κυβέρνησης να μην καταβάλει τη δόση των περίπου 300 εκατ. ευρώ προς το ΔΝΤ, παρά το γεγονός ότι, όπως ο ίδιος εξηγούσε, είχαν δοθεί σχετικές διαβεβαιώσεις από τον κ. Τσίπρα στην πεντάωρη συνάντηση που είχε με τον κ. Γιούνκερ και τον Γερούν Ντάισελμπλουμ.

Η οριστική απόφαση για τη μη καταβολή της δόσης και τη συγκέντρωση όλων των δόσεων του Ιουνίου σε μία που θα καταβληθεί στο τέλος του μήνα ελήφθη το μεσημέρι της Πέμπτης σε σύσκεψη στην οποία συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο αντιπρόεδρος και ο γενικός γραμματέας της κυβέρνησης Γιάννης Δραγασάκης και Σπύρος Σαγιάς αντιστοίχως. Κυβερνητικό στέλεχος σημείωνε μάλιστα ότι η απόφαση της μη πληρωμής συνιστά ένδειξη ότι η Αθήνα σκληραίνει τη στάση της ως μήνυμα προς το τελεσίγραφο της άλλης πλευράς.

Σενάρια και μνημόνια

Η κλεψύδρα της υπομονής έχει αρχίσει να αδειάζει. Αν η κυβέρνηση μπορέσει να καταθέσει σύντομα αξιόπιστες αντιπροτάσεις ως την προσεχή Παρασκευή 12 Ιουνίου, τότε ίσως υπάρξει μια νέα παράταση του τρέχοντος προγράμματος. Από εκεί και πέρα όμως αναφύονται διάφορα σενάρια με αβέβαιη έκβαση και νομικές περιπλοκές στα γρανάζια των κοινοτικών μηχανισμών που καθιστούν απαγορευτική οποιαδήποτε πρόβλεψη.

Αν η κυβέρνηση νομοθετήσει κάποια δύσκολα μέτρα, τότε ίσως υπάρξει αποδέσμευση μέρους των 7,2 δισ. ευρώ, κυρίως του «ευρωπαϊκού πακέτου» που αποτελείται από τα 1,8 δισ. ευρώ του EFSF, τα 1,9 δισ. ευρώ από το πρόγραμμα SMP της ΕΚΤ για το 2014, ίσως και της πρόωρης εκταμίευσης 1,4-1,5 δισ. ευρώ από το ίδιο πρόγραμμα για το 2015. Σε αυτά ίσως να μπορούσε να προστεθεί και το 1,2 δισ. ευρώ που θα επιστρεφόταν από τον EFSF στο πλαίσιο των χρημάτων για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Με όλα αυτά θα καλύπτονταν σχεδόν οι υποχρεώσεις Ιουλίου – Αυγούστου προς την ΕΚΤ ύψους 6,7 δισ. ευρώ.

Το ερώτημα φυσικά είναι τι θα γίνει με το επόμενο Μνημόνιο που αχνοφαίνεται στον ορίζοντα. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, όπως του Χόλγκερ Σμίντινγκ της γερμανικής τράπεζας Berenberg, το ύψους αυτού του πακέτου θα ανέρχεται σε τουλάχιστον 30 δισ. ευρώ –κατ’ άλλους θα είναι μεγαλύτερο. Ισως εκεί να φανούν χρήσιμα τα 10,9 δισ. ευρώ που επέστρεψαν στον ESM από το πακέτο της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Αυτό που πλέον μοιάζει δεδομένο είναι ότι το ΔΝΤ θα παραμείνει παρόν και στο επόμενο ελληνικό πρόγραμμα. Απλώς θα πρέπει να βρεθεί μια διευθέτηση για τον ακριβή ρόλο του και για το πώς θα «παντρευτεί» το τρέχον πρόγραμμά του, που λήγει τον Μάρτιο του 2016, με ένα νέο σχήμα. Ολα αυτά βέβαια είναι κενό γράμμα αν δεν κλείσει με κάποιον τρόπο η τρέχουσα αξιολόγηση.