Πολιτικά και γεωπολιτικά παιχνίδια με όπλο το πετρέλαιο

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ και πλέον το τελευταίο εξάμηνο στις διεθνείς αγορές

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ και πλέον το τελευταίο εξάμηνο στις διεθνείς αγορές. Και οι ειδικοί περί τα πετρελαϊκά αναλυτές προβλέπουν είτε ότι θα μειωθούν κι άλλο είτε ότι δεν πρόκειται να ανακάμψουν πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2015. Δεν είναι η πρώτη φορά που παρατηρούνται τεράστιες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Βεβαίως μια μεταβολή των τιμών κατά 50% μέσα σε ένα εξάμηνο δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. Αλλά οι στατιστικολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι κάθε ημέρα από το έτος 2000 και εντεύθεν η τιμή είναι κατά 18% (κατά μέσον όρο) υψηλότερα ή χαμηλότερα από το επίπεδο όπου βρισκόταν έξι μήνες πριν. Είναι τεράστιο το ποσοστό αν αναλογιστεί κανείς ότι από το 1990 και εντεύθεν οι ετήσιες μεταβολές της πετρελαϊκής ζήτησης ουδέποτε ξεπέρασαν το 3%.
Είναι προφανές ότι ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης μικρή επιρροή έχει στα τεκταινόμενα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου. Ως προθεσμιακές αγορές άλλωστε προσφέρονται για τζόγο.
Τα μηνιαία ή διμηνιαία συμβόλαια εκπλήρωσης των παραγγελιών πετρελαίου αποτελούν προνομιακό πεδίο δράσης για τους περίφημους «κερδοσκόπους». Δηλαδή, τις επενδυτικές τράπεζες, τα funds, ακόμη και μεγάλες παραγωγικές επιχειρήσεις που διαπιστώνουν ότι τα κεφαλαιακά κέρδη είναι αμεσότερα και πιο εκτιμητέα από τους μετόχους συγκριτικά με τις επενδύσεις στην παραγωγή.

Κερδοσκόποι a la carte


Τους κερδοσκόπους επικαλέστηκε τις τελευταίες ημέρες ακόμη και ο υπουργός Οικονομικών της Σαουδικής Αραβίας Αλί αλ Ναΐμι για να εξηγήσει την κάθετη πτώση των τιμών – όταν βεβαίως οι τιμές εξακολουθούσαν να καλπάζουν και να φθάνουν στα 150 δολάρια το βαρέλι, παρά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και την ύφεση που ακολούθησε, οι κερδοσκόποι δεν απασχολούσαν τον ex officio ισχυρότερο άνδρα του OPEC. Τότε λειτουργούσαν οι… δυνάμεις της αγοράς.
Εν πάση περιπτώσει, την εβδομάδα που πέρασε οι τιμές του πετρελαίου έδειξαν να πασχίζουν να κρατηθούν στο επίπεδο των 50 δολαρίων το βαρέλι – ανάλογες προσπάθειες είχαν καταβάλει προσφάτως και στο επίπεδο των 60 δολαρίων, αλλά εις μάτην. Το 2014 η μέση τιμή του Brent διαμορφώθηκε στα 100,57 δολάρια το βαρέλι. Εφέτος πολλοί εκτιμούν ότι η μέση τιμή θα πέσει κάτω από τα 75 δολάρια το βαρέλι.
Πρόκειται για διαφορά που φέρνει κατακλυσμιαίες αλλαγές στις παραγωγούς και καταναλώτριες χώρες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Και δεν χρειάζεται να έχει υποστεί κανείς εκτεταμένη επιμόλυνση από το μικρόβιο της συνωμοσιολογίας για να υποστηρίξει ότι η διαφορά αυτή είναι υπαγορευόμενη από ισχυρά συμφέροντα.
Εκτός παιχνιδιού…


Η γενικότερα διαδεδομένη ερμηνευτική εκδοχή για την καταβαράθρωση της πετρελαϊκής αγοράς είναι το ότι αυτή εξυπηρετεί τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα της Δύσης και, συμπτωματικά, τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας και των άλλων πετρελαιοπαραγωγών της Μέσης Ανατολής. Των χωρών, δηλαδή, στις οποίες το κόστος εξόρυξης είναι πολύ χαμηλό.
Οι χώρες αυτές ανέχονται την πτώση των τιμών για δύο λόγους: πρώτον, επειδή έτσι βγάζουν από το παιχνίδι νέες ανταγωνίστριες χώρες (με πρώτες τις ΗΠΑ, που χάρη στο σχιστολιθικό πετρέλαιο έχουν καταστεί οιονεί αυτάρκεις ενεργειακά) και, δεύτερον, επειδή καθιστούν εξαιρετικά ασύμφορες τις επενδύσεις σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Σε όσους υποστηρίζουν ότι η χώρα του επιδιώκει την πτώση των πετρελαϊκών τιμών για πολιτικούς λόγους ο Σαουδάραβας Αλ Ναΐμι υπενθύμισε τον «αρνητικό ρόλο των κερδοσκόπων».
Από την άλλη πλευρά, βεβαίως, υπάρχει η Δύση. Οι ΗΠΑ, φέρ’ ειπείν, οι οποίες εξακολουθούν να παράγουν «στο φουλ» πετρέλαιο (όπως και η Σαουδική Αραβία, που δεν θέλει να χάσει το μερίδιο που κατέχει κυρίως ως μέλος του OPEC).
Και δεν είναι μόνο το σχιστολιθικό πετρέλαιο, η εξόρυξη του οποίου καθίσταται ασύμφορη με τις τιμές κάτω των 74 (κατ’ άλλους κάτω των 65) δολαρίων το βαρέλι, αλλά και η εκμετάλλευση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων στον Κόλπο του Μεξικού, που επίσης καθίσταται ασύμφορη αν οι διεθνείς τιμές πέσουν κάτω από τα 70 δολάρια. Αλλά και στον Καναδά η πετρελαϊκή άμμος είναι ασύμφορη κάτω από τα 80 δολάρια. Ενώ τα υποθαλάσσια πετρελαϊκά κοιτάσματα σε βαθιά ύδατα της Βραζιλίας είναι ασύμφορα με την τιμή του αργού κάτω των 75 δολαρίων το βαρέλι…
Πετρέλαιο ως το 2050…
Περιορισμός της εξάρτησης
Η πολιτική του Ριάντ κατατείνει στη διατήρηση του μεριδίου της μεγαλύτερης πετρελαιοπαραγωγού χώρας στο πλαίσιο των χωρών-μελών του OPEC διότι αποτελούν παράδοση οι παραβιάσεις των πλαφόν παραγωγής στον Οργανισμό. Κατατείνει επίσης στην αποδυνάμωση των εκτός OPEC μεγάλων ανταγωνιστών της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΠΑ και της Ρωσίας κατά κύριο λόγο. Γι’ αυτό οι Σαουδάραβες ανέχονται την απώλεια τεράστιων κερδών από την πτώση των τιμών. Αλλωστε, όπως αποκάλυψαν τον περασμένο Δεκέμβριο στη σύνοδο για την κλιματική αλλαγή που πραγματοποιήθηκε στη Λίμα του Περού, η ενεργειακή πολιτική των Σαουδαράβων είναι πολύ πιο μακροπρόθεσμη από όσο φαντάζεται κανείς! Ο εκπρόσωπος της Σαουδικής Αραβίας στη διάσκεψη (ένας σύμβουλος του Αλί αλ Ναΐμι) αποκάλυψε ότι η χώρα του βρίσκεται σε έναν «αγώνα με αντίπαλο τον χρόνο» προκειμένου να περιορίσει την εξάρτησή της από το πετρέλαιο! «Είναι αναπόφευκτος ο περιορισμός της χρήσης υδρογονανθράκων τα χρόνια που έρχονται. Η χρήση του πετρελαίου μετά το 2050 είναι μια μη ρεαλιστική προοπτική» τόνισε ο σαουδάραβας εκπρόσωπος! Φαίνεται πως το Ριάντ υποψιάζεται ότι η Εποχή του Πετρελαίου θα τερματιστεί προτού στερέψουν οι πετρελαιοπηγές. Και η Εποχή του Λίθου άλλωστε τερματίστηκε προτού εκλείψουν οι πέτρες…


Η Ουάσιγκτον, η Μόσχα και ο αγώνας κατά των τζιχαντιστών
Ποιες χώρες υφίστανται τα δεινά από την κάθετη πτώση των τιμών και ποιες τρίβουν τα χέρια τους – Ο ρόλος της Κίνας

Είναι σαφές ότι το φθηνό πετρέλαιο «γονατίζει» τις παραγωγούς χώρες. Η Ρωσία βρίσκεται ήδη με το ένα πόδι στην ύφεση – και επιχαίρουν γι’ αυτό η Ουάσιγκτον και η Δύση που έχουν επιβάλει άλλωστε και εμπορικές κυρώσεις εξαιτίας της ρωσικής επέμβασης στην Ουκρανία.
Το 2015 η Μόσχα θα δαπανήσει μεγάλο μερίδιο από τα 400 δισ. δολάρια που είχε τη φρόνηση να δημιουργήσει ως αποθεματικό ταμείο για να αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις σαν κι αυτήν – για να αντιμετωπίσει, δηλαδή, το ενδεχόμενο πτώσης των πετρελαϊκών τιμών και κατά συνέπεια των εξαγωγών και εσόδων. Εν προκειμένω η πτώση του πετρελαίου προκαλεί και την καταβαράθρωση του ρουβλίου, εξέλιξη που ίσως το 2015 φέρει τη ρωσική οικονομία σε δραματική κατάσταση.
Ανταλλάγματα

Και άλλες πετρελαιοπαραγωγοί χώρες με κυβερνήσεις «μη αρεστές» στην Ουάσιγκτον υφίστανται τα δεινά από την κάθετη πτώση των τιμών του πετρελαίου. Η Βενεζουέλα, φέρ’ ειπείν, έχει αναγκαστεί να ζητήσει τη βοήθεια των Κινέζων για να αντιμετωπίσει την κάθετη πτώση των εσόδων της από τις εξαγωγές πετρελαίου.
Το Πεκίνο ανταποκρίνεται, αλλά με αντάλλαγμα δικαιώματα στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας – επενδύσεις με ανάλογα ανταλλάγματα κάνουν οι Κινέζοι εδώ και χρόνια σε χώρες της Αφρικής που διαθέτουν ενεργειακό πλούτο και διεφθαρμένες κυβερνήσεις κατά προτίμηση…
Σημειωτέον ότι η Κίνα έχει στήσει έναν τεράστιο μηχανισμό χρηματοδοτήσεων με «προίκα», βεβαίως, τα τεράστια συναλλαγματικά της διαθέσιμα, που υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τα 3,8 τρισ. δολάρια (είναι τα μεγαλύτερα στον κόσμο).
Πρόκειται για ένα παράλληλο ΔΝΤ κατά μίαν έννοια, που δανείζει κυβερνήσεις δίχως να επιβάλλει μέτρα λιτότητας. Απλώς με τα δάνεια αυτά το Πεκίνο «βάζει πόδι» στον πλούτο των χωρών – τον ορυκτό κατά προτίμηση. Επιπλέον, το Πεκίνο την περίοδο αυτή εκμεταλλεύεται την κατάρρευση της αγοράς για να αυξήσει εντυπωσιακά τις εισαγωγές και τα πετρελαϊκά αποθέματά του.
Ανησυχία

Οι Σαουδάραβες, αν και παραγωγοί, τρίβουν τα χέρια τους με την κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου καθώς φέρνουν σε δύσκολη θέση όχι μόνο τους εκτός OPEC πετρελαιοπαραγωγούς ανταγωνιστές τους αλλά και ορισμένους εταίρους τους στον ΟPEC, όπως είναι το Ιράν. Η εξομάλυνση των σχέσεων της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης ανησυχεί το Ριάντ, το οποίο θεωρεί ότι η επιστροφή του Ιράν στη διεθνή πολιτική σκηνή απειλεί τη δική του επιρροή στη Μέση Ανατολή. «Η πολιτική και οικονομική επιρροή του Ιράν στην ευρύτερη περιοχή ανησυχεί περισσότερο τη Σαουδική Αραβία από όσο την ανησυχεί το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης» γράφει το BBC.
Το Ιράν είναι όμως ο μεγάλος σύμμαχος της Συρίας και των ΗΠΑ στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Θα αντέτεινε κανείς ότι σύμμαχος στον αγώνα κατά των τζιχαντιστών είναι και η Ρωσία. Και ότι με τις ασφυκτικές πιέσεις της προς τη Μόσχα η Ουάσιγκτον διακινδυνεύει αφενός την αποδυνάμωση ενός εκ των σημαντικότερων υποστηρικτών του καθεστώτος Ασαντ και αφετέρου την αναζωπύρωση ενός νέου πολέμου στην Τσετσενία.
Εν προκειμένω φαίνεται ότι ο νέος Ψυχρός Πόλεμος μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας με αφορμή το Ουκρανικό δικαιολογεί τα ρίσκα αυτά. Σπάνια άλλωστε μια θετική εξέλιξη στη διεθνή οικονομική και πολιτική σκακιέρα δεν κρύβει αρνητικές πλευρές.
Παράδειγμα, η εξόχως θετική για τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς πτώση των τιμών του πετρελαίου, που όμως έριξε την ευρωζώνη στον αποπληθωρισμό: την περασμένη Τετάρτη ανακοινώθηκε ότι τον Δεκέμβριο οι τιμές υποχώρησαν κατά 0,2% σε 12μηνη βάση για πρώτη φορά από τον Οκτώβριο του 2009.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk