55ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: Ο Αμερικανοϊρανός που κριτικάρει το αμερικανικό όνειρο

Στα «99 σπιτικά» («99 homes», 2014), μία από τις ταινίες που συζητήθηκαν ιδιαίτερα μετά την προβολή τους στο εφετινό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ο Αντριου Γκάρφιλντ (γνωστός από τα blockbusters των ταινιών «Spiderman») υποδύεται έναν νεαρό οικοδόμο ο οποίος για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τα οικονομικά βάρη που τον έχουν γονατίσει θα προδώσει κάθε ιδανικό του. Κάνοντας μια συμφωνία με τον Διάβολο, θα συνεργαστεί με τον ίδιο τον διεφθαρμένο μεσίτη που του έκανε έξωση.

Σκηνοθέτης της ταινίας είναι ο Ραμίν Μπαχρανί, αμερικανός υπήκοος μεν αλλά γιος ιρανών μεταναστών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τριάντα εννέα χρονών σήμερα, ο Μπαχρανί, ο οποίος γεννήθηκε στο Γουίνστον Σέιλεμ της Βόρειας Καρολίνας, ανήκει στους πιο ιδιαίτερους και βαθιά πολιτικοποιημένους εκπροσώπους του σύγχρονου ανεξάρτητου αμερικανικού κινηματογράφου. Η θεματολογία του περιστρέφεται γύρω από την απομυθοποίηση του αμερικανικού ονείρου αλλά και τη γενικευμένη κρίση αξιών.

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης παρουσιάζει το σύνολο της δουλειάς του Μπαχρανί (πέντε μεγάλου μήκους και αρκετές μικρού), ο οποίος την Τρίτη 4 Νοεμβρίου θα παραχωρήσει masterclass.

Η βαθιά κοινωνική ματιά του Μπαχρανί είναι σήμα κατατεθέν σε όλες τις ταινίες του. Στην ταινία «Με κάθε κόστος» («Αt Any Price», 2012) η κάμερά του στρέφεται προς τον ανταγωνιστικό κόσμο της αμερικανικής γεωργίας όπου μέσα από την ιστορία ενός πατέρα (Ντένις Κουέιντ) και του γιου του (Ζακ Εφρον) στηλιτεύεται η ηθική παρακμή (δείτε σχετικό βίντεο).

Δέσμιοι μιας εύθραυστης ευημερίας είναι οι ήρωες του συγκινητικού «Αντίο Σόλο» («Goodbye Solo», 2008), το οποίο, με φόντο τη Νότια Καρολίνα –γενέτειρα του Μπαχρανί -, διερευνά τα ήθη και τις νοοτροπίες διαφορετικών γενεών σε μια Αμερική που αλλάζει. Κεντρικοί ήρωες της ταινίας είναι ένας Σενεγαλέζος και ένας ηλικιωμένος αμερικανός λευκός. Δύο άντρες που παρότι διαφέρουν σαν τη μέρα με τη νύχτα αντιλαμβάνονται ότι για να προχωρήσουν ένα βήμα παρακάτω θα πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους.

Με ντοκιμαντερίστικο στυλ η ταινία «Chop Shop» (2007) αναδεικνύει τη σκληρή καθημερινότητα δύο ανήλικων μεταναστών στο Κουίνς της Νέας Υόρκης που εργάζονται αποσυναρμολογώντας κλεμμένα αυτοκίνητα προκειμένου να πουληθούν τα ανταλλακτικά τους.

Μετανάστης είναι και ο σισύφειος ήρωας του «Αντρας σπρώχνει καρότσι» («Man Push Cart», 2005), της ιστορίας του Αχμάντ, πρώην τραγουδιστή στο Αφγανιστάν ο οποίος ζει πλέον στη Νέα Υόρκη και πουλώντας ντόνατ με το καρότσι του προσπαθεί να κερδίσει τα απαραίτητα χρήματα για να εξασφαλίσει το μέλλον του γιου του.

Και αν όλα αυτά φαίνονται μουντά και γκρίζα, η επιτυχία του Μπαχρανί είναι ότι καταφέρνει να βρίσκει πάντοτε μια νότα αισιοδοξίας στις δημιουργίες του χωρίς ποτέ να καταφεύγει στην ηθικοπλαστική διέξοδο εύκολων μηνυμάτων. Είναι ένας προσγειωμένος δημιουργός της κλασικής αφηγηματικής φόρμας αλλά και του μέτρου, ο οποίος υποστηρίζει τα τρωτά της ανθρώπινης φύσης και συγχρόνως αναζητεί την έννοια της ειλικρινούς μετάνοιας, της επανόρθωσης και της ανεύρεσης βατών και πειστικών λύσεων.

Δεν είναι τυχαίο που πριν από μερικά χρόνια ο αμερικανός κριτικός κινηματογράφου Ρότζερ Ιμπερτ τον αποκάλεσε «σκηνοθέτη της δεκαετίας».