«Υποτίθεται ότι ο κινηματογράφος είναι ένα μέσον που έχει να κάνει με τον ρεαλισμό, όμως, στην πραγματικότητα, έχει να κάνει με την επίλυση όλων των τεχνικών… προβλημάτων». Ο Ιαν Μακ Κέλεν μορφάζει
– κάτι ανάμεσα σε σαρκασμό, δυσαρέσκεια και απορία. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις το γιατί. Μπροστά σου βρίσκεται ο απόλυτος σαιξπηρικός ηθοποιός. Αμέτρητες οι διακρίσεις και απύθμενος ο σεβασμός για τον ψηλό κύριο με το γκρι πουλόβερ και το ροζ κασκόλ που κάθεται μπροστά μου στο ballroom του ξενοδοχείου Claridge’s στο Λονδίνο για να μιλήσει για την εμπειρία του στην ταινία «Χόμπιτ: Eνα αναπάντεχο ταξίδι» του Πίτερ Τζάκσον.
Να όμως που σήμερα, στα 73 του, ο Ιαν Μακ Κέλεν, που έχει οργώσει το θεατρικό σανίδι, είναι αναγκασμένος να γυρίζει κινηματογραφικές σκηνές πλάι σε χάρτινα πόστερ που απεικονίζουν τους συμπρωταγωνιστές του, αντί να τους κοιτάζει στα μάτια… «Βλέπετε, σήμερα είναι η εποχή του blue screen ή του green screen ή όπως διάολο τη λένε» συνεχίζει ο Μακ Κέλεν αναφερόμενος στην κινηματογραφική τεχνική σύμφωνα με την οποία ο ηθοποιός παίζει μόνος του μπροστά από ένα μπλε ή πράσινο φόντο και στη συνέχεια το τεχνικό επιτελείο της ταινίας «ντύνει» το πλάνο με όλα τα υπόλοιπα.
Ο Ιαν Μακ Κέλεν έζησε από πολύ κοντά όλα αυτά που περιγράφει με το «Χόμπιτ», το πρώτο μέρος της τριλογίας του Τζάκσον, ο οποίος μετέφερε στον κινηματογράφο το ομότιτλο μυθιστόρημα του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, γραμμένο το 1937 (πολλά χρόνια πριν από τον «Αρχοντα των δαχτυλιδιών», που εκδόθηκε το 1954). Στο «Χόμπιτ», που, όπως και ο «Αρχοντας των δαχτυλιδιών», γυρίστηκε σε αυθεντικές τοποθεσίες, αλλά και σε στούντιο της Νέας Ζηλανδίας, ο βρετανός ηθοποιός υποδύεται και πάλι τον μάγο Γκάνταλφ, τον ίδιο, δηλαδή, ήρωα που πρωτόπαιξε στον «Αρχοντα των δαχτυλιδιών».
Ή, μάλλον, σχεδόν τον ίδιο. Καθ’ ότι το «Χόμπιτ» τοποθετείται στη Μέση Γη 60 χρόνια πριν από την εποχή του «Αρχοντα των δαχτυλιδιών», ο Γκάνταλφ είναι σχετικά διαφορετικός, θα μπορούσες να πεις ότι δεν είναι ακριβώς το ίδιο πρόσωπο. Ως κάτι νέο, άλλωστε, τον αντιμετώπισε ο ίδιος ο Μακ Κέλεν. «Στον “Αρχοντα των δαχτυλιδιών”, ο Γκάνταλφ λέγεται ο Λευκός Μάγος, στο “Χόμπιτ” λέγεται Γκρίζος» είπε ο ηθοποιός. «Στον “Αρχοντα” ήταν σοφότερος και με το κοντό περιποιημένο γενάκι και τον λευκό μανδύα έδειχνε σοβαρότερος. Δεν επέτρεπε χωρατά γιατί έπρεπε να οργανώσει το σχέδιο για τη σωτηρία του κόσμου. Αντιθέτως στο “Χόμπιτ”, με την γκρίζα στολή και τη μακριά, ατημέλητη γενειάδα, ο Γκάνταλφ είναι πιο παιχνιδιάρης, του αρέσει πού και πού να τα τσούζει και να διασκεδάζει, δεν τον ενοχλούν οι πλάκες, ρίχνει και κανένα πυροτέχνημα για το κέφι του…».
Ο Μακ Κέλεν γουστάρει μεν τον Γκάνταλφ, που μαζί με τον Μαγκνέτο των ταινιών «X Men» είναι ο πιο διάσημος ήρωας στην καριέρα του, αλλά έχει θέμα με τα οπτικά εφέ και την όλη τεχνική που κρύβεται πίσω από αυτές τις τεράστιες παραγωγές. Δεν το κρύβει. Αντιθέτως, επανέρχεται στη διαδικασία των γυρισμάτων λέγοντας πως το γεγονός ότι έπρεπε να παίζει με ηθοποιούς που δεν βρίσκονταν καν στο ίδιο δωμάτιο με εκείνον δεν ήταν καθόλου ευχάριστο για έναν κλασικό ηθοποιό του θεάτρου ο οποίος έχει συνηθίσει να δουλεύει νιώθοντας τις ανάσες των ηθοποιών να τον αγγίζουν. Ακόμη χειρότερα, στην προκειμένη περίπτωση επρόκειτο για ηθοποιούς που, παρά το κανονικό ύψος τους, υποδύονταν νάνους.
Αλλο τεχνολογία, άλλο τέχνη
«Δεν θέλω να παρεξηγηθώ, λατρεύω όλους τους νάνους της ταινίας και το ξέρουν» είπε ο Μακ Κέλεν, συμπληρώνοντας με το φλεγματικό γκέι χιούμορ του ότι «ένας από αυτούς τους νάνους έχει ιδιαίτερη θέση στην καρδιά μου και ξέρει πολύ καλά ποιος είναι» (σε αυτό το σημείο οι παρευρισκόμενοι στην αίθουσα του Claridge’s έπεσαν κάτω από τα γέλια). «Το πρόβλημα, όμως, με τους νάνους είναι ότι έπρεπε να φαίνονται πιο κοντοί από μένα και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη βοήθεια περίπλοκων, ακατανόητων για το φτωχό μυαλό μου, μηχανημάτων. Κανένα, όμως, από αυτά δεν έχει σχέση με την υποκριτική, η οποία έχει να κάνει με τον αυθορμητισμό και με το να κοιτάζεις τον άλλον ηθοποιό στα μάτια».
Από την πρώτη κιόλας ημέρα των γυρισμάτων του «Χόμπιτ», ο Μακ Κέλεν ένιωσε πολύ ενοχλημένος. «Μουρμούρισα ότι όλη αυτή η μυστηριώδης, ανεξήγητη κατάσταση δεν είναι ο λόγος για τον οποίο έγινα ηθοποιός. Το πρόβλημα είναι ότι φορούσα μικρόφωνο και ο Πίτερ Τζάκσον με άκουσε. Βρήκαμε, όμως, άλλους τρόπους να γυρίσουμε αυτές τις δύσκολες σκηνές…». Και ο Τζάκσον, βγαίνοντας στην αντεπίθεση, συμπλήρωσε: «Σε πολλές περιπτώσεις ο Ιαν στεκόταν επάνω σε ένα μεγάλο κουτί και εμείς τον κινηματογραφούσαμε από ψηλά για να δείχνει ψηλότερος από τους υπόλοιπους. Η αγαπημένη τεχνική του Ιαν, πάντως, ήταν οι νάνοι στα… γόνατα». Και πάλι η αίθουσα λύθηκε στα γέλια.
Ακόμη ένα γκέι υπονοούμενο για έναν ηθοποιό ο οποίος, στα 50 του, πριν από περίπου 23 χρόνια, βρήκε το κουράγιο να «βγει από την ντουλάπα» δηλώνοντας δημοσίως την ομοφυλοφιλία του. Ο ίδιος δεν θεωρεί ότι ήταν μια δύσκολη απόφαση και, φυσικά, κάθε άλλο παρά το έχει μετανιώσει. Αντιθέτως, ο Μακ Κέλεν έχει χρησιμοποιήσει τη δημοτικότητα κινηματογραφικών ηρώων του όπως ο Γκάντλαφ και ο Μαγκνέτο για την καμπάνια υπέρ των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων που προωθεί μέσω του ιδρύματός του, Stonewall.
Ακτιβισμός και ομοφυλοφιλία
Η απόφασή του να δηλώσει δημοσίως την ομοφυλοφιλία του ήταν αποτέλεσμα μιας ανάγκης. Ηθελε να διαμαρτυρηθεί κατά της εφαρμογής ενός νόμου της κυβέρνησης Θάτσερ που ψηφίστηκε το 1988, αποτρέποντας στις τοπικές αρχές της Μεγάλης Βρετανίας να προμοτάρουν κάθε μορφή ομοφυλοφιλίας (ο νόμος ήταν γνωστός ως Section 28). Ο Μακ Κέλεν ήταν κατηγορηματικά αντίθετος απέναντι σε αυτόν τον νόμο, αλλά θα ήταν παράλογο να δηλώσει «κατά» χωρίς να πει το γιατί.
Βέβαια, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, ο μόνος χώρος στον οποίο ο Ιαν Μακ Κέλεν δεν παραδεχόταν ως τότε την ομοφυλοφιλία του ήταν ο δυσκολότερος: ο χώρος των media. Γιατί τόσο η οικογένεια όσο και οι θεατρικοί κύκλοι με τους οποίους συναναστρεφόταν γνώριζαν τις σεξουαλικές προτιμήσεις του. Ωστόσο, η ζωή μέσα στη μυστικότητα είχε αρχίσει να γίνεται ανυπόφορη. Προσφάτως δήλωσε το εξής: «Οταν η κοινωνία επαναλαμβάνει διαρκώς ότι οι ομοφυλόφιλοι είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας, τότε αρχίζεις να το πιστεύεις. Και τότε, ή απολογείσαι για τον εαυτό σου ή το κρατάς μυστικό». Μέχρι τα 50, ο Μακ Κέλεν ακολουθούσε τη δεύτερη διέξοδο, επειδή νόμιζε ότι δεν είχε κανέναν στο πλευρό του. Αργότερα, όμως, άρχισε να αλλάζει γνώμη όταν έμαθε ότι δύο πολύ καλοί φίλοι του από το σχολείο ήταν επίσης ομοφυλόφιλοι και το έκρυβαν. Ηταν η εποχή που το γκέι στοιχείο θεωρούνταν απαγορευμένο και ο νόμος έλεγε ότι οι ομοφυλόφιλοι είναι εγκληματίες.
Η ομοφοβία του Χόλιγουντ
Επαγγελματικά μιλώντας, από τη στιγμή που ο Μακ Κέλεν παραδέχθηκε ανοιχτά την ομοφυλοφιλία του, τα πράγματα άρχισαν να οδεύουν προς το καλύτερο και δη στον κινηματογράφο. Δέκα χρόνια μετά τη δημόσια παραδοχή του, το 1998, ο Μακ Κέλεν κέρδισε την πρώτη υποψηφιότητά του στα Οσκαρ, για τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Θεοί και δαίμονες» (συμπτωματικά ή μη, στην εν λόγω ταινία υποδύθηκε τον ομοφυλόφιλο σκηνοθέτη Τζέιμς Γουέιλ, δημιουργό του πρώτου κινηματογραφικού Φρανκενστάιν).
Οπως αργότερα ο ίδιος δήλωσε, αν όντως κέρδιζε το βραβείο, στον ευχαριστήριο λόγο που είχε προετοιμάσει για την απονομή θα έλεγε ότι νιώθει περήφανος που είναι ο πρώτος δηλωμένος ομοφυλόφιλος που κερδίζει το Οσκαρ. «Το Χόλιγουντ βρίσκεται πάντα πίσω από τις εξελίξεις σε ό,τι αφορά τα κοινωνικά θέματα, είτε αυτά είναι ο φυλετικός ρατσισμός, είτε τα δικαιώματα των γυναικών, είτε οι ομοφυλόφιλοι» δήλωσε προσφάτως στο περιοδικό «Time Out». «Θα ήταν, λοιπόν, πολύ όμορφο και πολύ ελπιδοφόρο αν ένας ανοιχτά ομοφυλόφιλος ηθοποιός κερδίσει κάποια στιγμή Οσκαρ, γιατί αυτό θα ενθάρρυνε νέους συναδέλφους να μη φοβούνται ότι θα καταστραφεί η καριέρα τους αν επίσης το παραδέχονταν».
Το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα η ομοφοβία υπάρχει στα σχολεία, όπου και εκδηλώνεται ποικιλοτρόπως, είναι λόγος αρκετός για την ύπαρξη του ιδρύματος Stonewall, έστω και αν ο νόμος Section 28 έχει προ πολλού πάψει να ισχύει. Για τον Μακ Κέλεν δεν χρειάζεται να είναι κάποιος βάναυσος απέναντι στον άλλον για να φανεί ομοφοβικός. Ακόμη και ένα πείραγμα σχετικά με το «γκέι» ρολόι που κάποιος φοράει είναι το ίδιο απαράδεκτο όσο η ταύτιση της λέξης «ομοφυλοφιλία» με την αχρηστία.
* Η ταινία «Χόμπιτ: Ενα αναπάντεχο ταξίδι» προβάλλεται στις αίθουσες σε διανομή Village Films.
