Το Σάββατο στις 13 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα μετά την ψήφιση του φορολογικού νομοσχεδίου, στην πρωινή πτήση για Φραγκφούρτη από το «Ελευθέριος Βενιζέλος» μεταξύ των επιβατών ήταν και τρία πρόσωπα τα οποία θα συνέχιζαν το ταξίδι τους για την πρωτεύουσα των Ηνωμένων Πολιτειών, την Ουάσιγκτον. Ο στόχος τους να ενημερωθούν για θέματα φορολογίας, σύγχρονες μεθόδους περιστολής της διαφθοράς και πάταξης της φοροδιαφυγής από κορυφαίους δημόσιους λειτουργούς, τους γνωστούς «αδιάφθορους» του IRS (Internal Revenue Service), το οποίο ουσιαστικά είναι το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ. Στην ατζέντα τους είχαν σημειώσει επίσης ραντεβού με εκπροσώπους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για θέματα φορολογικής πολιτικής.


Τα πρόσωπα αυτά δεν ήταν άλλα από τον θεσπρωτό υφυπουργό Οικονομικών αρμόδιο για θέματα Φορολογίας κ. Αντ. Μπέζα και δύο στενούς συνεργάτες του οι οποίοι μέσα σε μία εβδομάδα θα ενημερώνονταν από τους πλέον ειδικούς των φοροελεγκτικών υπηρεσιών των ΗΠΑ προκειμένου να μελετήσουν τη δυνατότητα εφαρμογής στην ελληνική οικονομία ορισμένων μεθόδων που χρησιμοποιούν οι αμερικανοί εφοριακοί για να ελέγχουν καλύτερα τόσο τους πολίτες και τις επιχειρήσεις όσο και τις δικές τους δραστηριότητες.


Τα «σεμινάρια» που παρακολούθησε ο κ. Μπέζας και οι συνεργάτες του αφορούσαν κυρίως μεθόδους καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, διαδικασίες διασφάλισης της ακεραιότητας του φοροελεγκτικού μηχανισμού, συστήματα διασταυρώσεων για εντοπισμό επιχειρήσεων με παραβατική συμπεριφορά. Βέβαια πόσα από αυτά μπορούν να ισχύσουν στην Ελλάδα, όπου κάθε τρεις και λίγο αλλάζουν νόμοι, καταργούνται ελεγκτικές υπηρεσίες, συστήνονται καινούριες κ.ο.κ.; Είναι ένα σοβαρό ζήτημα το οποίο αν δεν λυθεί άμεσα τότε είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν και νέα φοροεισπρακτικά μέτρα για να κλείσει η «μαύρη» τρύπα του προϋπολογισμού.


Μάλιστα, ούτε οι ευχές του Αρχιεπισκόπου Βορείου Αμερικής κ. Δημήτριου στον υφυπουργό Οικονομικών κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους στη Νέα Υόρκη δείχνουν ικανές να αλλάξουν το δυσμενές κλίμα που επικρατεί αυτή την περίοδο στη διεθνή οικονομία και κατ’ επέκταση στην ελληνική.


* Μαθήματα στις ΗΠΑ


Ποιους είδε ο κ. Μπέζας και οι συνεργάτες του στις ΗΠΑ, τι εκπροσωπούν και τι από αυτά που «έμαθαν» θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην Ελλάδα;


Το όνομα Ντάγκλας Σούλμαν στη χώρα μας μπορεί να μη λέει τίποτε σε κανέναν, ωστόσο στην Αμερική όποιος το ακούει καταλαβαίνει ότι πρόκειται για τον επικεφαλής του πιο ιστορικού σώματος «αδιάφθορων», του γνωστού IRS. Είναι το σώμα εκείνο που πριν από περίπου 70 χρόνια συνέλαβε τον αρχιμαφιόζο Αλ Καπόνε για φορολογικές παραβάσεις. Ο κ. Σούλμαν δεν είναι πολιτικό πρόσωπο. Προέρχεται από την αγορά με πλούσιες περγαμηνές και μεγάλη εμπειρία και είναι απόφοιτος του Χάρβαρντ. Το IRS είναι στελεχωμένο από περίπου 120.000 άτομα προσωπικό και θα μπορούσε κανείς να το παραλληλίσει με το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών, το οποίο όμως για 10.000.000 πληθυσμό απασχολεί περίπου 22.000 εργαζομένους σε εφορίες, τελωνεία, Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, ελεγκτικές υπηρεσίες κ.λπ. Και μόνο το γεγονός ότι στην Αμερική αντιστοιχεί ένας υπάλληλος του IRS για 2.500 άτομα και στην Ελλάδα ένας για 500 άτομα καταλαβαίνει κανείς την αθλιότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Ο κ. Σούλμαν με τους υφισταμένους του είναι «υπεύθυνοι» για την παρακολούθηση των εσόδων που ανέρχονται σε 2,4 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως!


Αξίζει να τονιστεί ότι στις ΗΠΑ αν συλληφθεί κάποιος για φοροδιαφυγή ή εμπλέκεται σε οικονομικό έγκλημα διαπομπεύεται και το όνομά του αναγράφεται σε ειδική λίστα την οποία μπορεί ο καθένας να διαβάσει. Μάλιστα, αν πρόκειται για επιχειρηματία, η εμπλοκή του σε υπόθεση φοροδιαφυγής στις περισσότερες περιπτώσεις φέρνει και το τέλος της επαγγελματικής του δραστηριότητας καθώς όλο το «σύστημα» στρέφεται εναντίον του.


Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση που συλληφθεί στέλεχος του IRS ή άλλης ελεγκτικής υπηρεσίας να δωροδοκείται για να μην ασκήσει σωστά το έργο του. Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν γίνονται γνωστά ονόματα επιχειρήσεων που φοροδιαφεύγουν, ούτε δίνονται στη δημοσιότητα ονόματα επίορκων υπαλλήλων.


* Θέληση και μηχανοργάνωση


Από τις συναντήσεις που είχε η ελληνική αποστολή με τα ανώτερα στελέχη του IRS προέκυψε ότι για να πατάξεις τη φοροδιαφυγή χρειάζεται πέρα από τη θέληση και μια υψηλού επιπέδου μηχανοργάνωση όπου τα αποτελέσματα των διασταυρώσεων δεν αμφισβητούνται από κανέναν. Μέσω του συστήματος που εφαρμόζεται στις ΗΠΑ καταγράφονται όλες οι συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και επαγγελματιών, ενώ λόγω του γεγονότος ότι περίπου το 80% των πληρωμών γίνονται μέσω πιστωτικών καρτών είναι πολύ πιο εύκολο να ελεγχθεί φορολογικά το σύστημα.


Επίσης, έχουν ένα αναπτυγμένο σύστημα ελέγχων το οποίο βασίζεται κυρίως σε κλαδικές μελέτες. Τι σημαίνει αυτό; Πολύ απλά έχουν στοιχεία για όλες τις επιχειρήσεις ανά δραστηριότητα, δηλαδή τα μέσα εισοδήματα, τις δαπάνες, τα κέρδη, ακόμη και τα δάνεια που λαμβάνουν π.χ. οι κατασκευαστικές εταιρείες, τα δικηγορικά γραφεία, οι γιατροί κ.λπ. Ετσι, αν για παράδειγμα ένας ιδιοκτήτης ταξί δηλώνει τον χρόνο 50.000 δολάρια και το μέσο εισόδημα του κλάδου των αυτοκινητιστών είναι 70.000 δολάρια, αυτόματα το σύστημα θα εντάξει τον συγκεκριμένο επαγγελματία σε δείγμα ελέγχου, αφού έχει προκύψει σημαντική απόκλιση από τον μέσο όρο των επιχειρήσεων του κλάδου όπου ανήκει. Είναι πολύ πιθανόν η συγκεκριμένη τεχνογνωσία να εφαρμοστεί στην πλήρη μορφή της από το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών ώστε να ελέγχονται αποτελεσματικότερα οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες. Οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι θα προκύπτουν μέσα από τη στατιστική επεξεργασία φορολογικών δεδομένων ανά κλάδο της οικονομίας.


* Ο εσωτερικός έλεγχος


Ο υφυπουργός Οικονομικών συναντήθηκε επίσης με τον γενικό επιθεωρητή Φορολογικών Αρχών (Treasury Inspector General For Tax Administration – TIGTA) κ. Τζ. Ράσελ Τζορτζ. Η θέση του επικεφαλής της TIGTA αποτελεί μία εκ των σημαντικότερων θέσεων στη δημόσια διοίκηση της χώρας καθώς η επιλογή γίνεται από τον ίδιο τον πρόεδρο των ΗΠΑ και η έγκριση από την αμερικανική γερουσία και είναι εφάμιλλη με τη θέση του υπουργού Οικονομικών. Ο κ. Τζ. Ράσελ Τζορτζ ασκεί εσωτερικό έλεγχο σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες που έχουν σχέση με οικονομικά θέματα, ελέγχει την εντιμότητα και ακεραιότητα των στελεχών των ελεγκτικών υπηρεσιών, διασφαλίζει το φορολογικό απόρρητο των πολιτών και το κυριότερο, ασχολείται με τη βελτίωση και τη λειτουργία του αμερικανικού φορολογικού συστήματος.


Τα στελέχη της συγκεκριμένης υπηρεσίας μπορούν με συνοπτικές διαδικασίες να ανοίξουν τραπεζικούς λογαριασμούς, να παρακολουθήσουν με ηλεκτρονικό τρόπο όλες τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται για την αγορά σπιτιών, σκαφών αναψυχής, αυτοκινήτων και άλλων πολυτελών αγαθών, να πραγματοποιήσουν έλεγχο στο «πόθεν έσχες», να καταγράψουν συνομιλίες, να δημοσιοποιήσουν ονόματα επίορκων ελεγκτών και να τους επιβάλουν ακόμη και ποινές φυλάκισης. Τονίζεται ότι κάθε έξι μήνες ο επικεφαλής της TIGTA αναφέρεται και ελέγχεται από το Κογκρέσο. Είναι πολύ πιθανόν ορισμένες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στις ΗΠΑ για τον εσωτερικό έλεγχο των υπηρεσιών να μελετηθούν και στη συνέχεια να εφαρμοσθούν και στη χώρα μας καθώς τα μηνύματα που καταφθάνουν από την αγορά δεν είναι καθόλου κολακευτικά όσον αφορά την «ποιότητα» των φορολογικών ελέγχων.


Η αμερικανική υπηρεσία έρευνας οικονομικού εγκλήματος


Η επόμενη στάση του κ. Μπέζα και των συνεργατών του ήταν η υπηρεσία έρευνας οικονομικού εγκλήματος (Criminal Investigation), η οποία υπάγεται στο IRS και θα μπορούσε κανείς να την παραλληλίσει με την ελληνική ΥΠΕΕ (πρώην ΣΔΟΕ). Η συγκεκριμένη υπηρεσία ιδρύθηκε το 1919 και μέσω αυτής συνελήφθη ο περιβόητος Αλ Καπόνε. Σήμερα απασχολούνται στη CI περίπου 6.000 άτομα και επικεφαλής είναι η κυρία Εϊλιν Μάγερ (στην ελληνική ΥΠΕΕ εργάζονται περίπου 1.000 εφοριακοί και τελωνειακοί υπάλληλοι). Για την αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης υπηρεσίας φθάνει να αναφέρει κανείς ότι τα ποσοστά καταδικαστικών αποφάσεων για περιπτώσεις φοροδιαφυγής και οικονομικού εγκλήματος από το 1919 ως σήμερα δεν έχουν πέσει κάτω από το 90%!


Μολονότι δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη φιλοσοφία που διέπει τη συγκεκριμένη υπηρεσία σε σύγκριση με την ελληνική ΥΠΕΕ, η διαφορά έγκειται στην ποιότητα του προσωπικού. Οι προσλήψεις γίνονται από έμπειρους και εξειδικευμένους υπαλλήλους οι οποίοι επισκέπτονται τα καλύτερα πανεπιστήμια της χώρας και επιλέγουν την «αφρόκρεμα» των φοιτητών. Μάλιστα, προτού τους εντάξουν στην αμερικανική ΥΠΕΕ τους εκπαιδεύουν πρώτα για δύο χρόνια σε ειδική σχολή που λειτουργεί στο πλαίσιο του C.Ι. και μόλις αποφοιτήσουν εργάζονται ως δόκιμοι για τα επόμενα δύο χρόνια. Με αυτή τη διαδικασία εντάσσονται σε μια υπηρεσία η οποία όπως λένε χαρακτηριστικά «ποτέ δεν αστοχεί όταν θέτει κάποιον στο ελεγκτικό στόχαστρό της» και η οποία «κυνηγάει» υποθέσεις με ουσιαστικό εισπρακτικό για τα δημόσια ταμεία όφελος.