Η έλλειψη υποδομών βουλιάζει τον θαλάσσιο τουρισμό

«Φρενάρει» την πορεία του θαλάσσιου τουρισμού η έλλειψη υποδομών, αφού ο ανταγωνισμός από την Τουρκία και την Κροατία γίνεται ολοένα πιο έντονος, ενώ οι διεθνείς συγκυρίες με τη συναλλαγματική διαφορά ευρώ – δολαρίου φαίνεται να επηρεάζουν και αυτόν τον τομέα. Στα ίδια επίπεδα με πέρυσι έως λίγο χαμηλότερα εκτιμά ότι θα κυμανθούν οι ναυλώσεις σκαφών στη χώρα ο πρόεδρος του Σωματείου Ιδιοκτητών Τουριστικών Επαγγελματικών Σκαφών άνευ Πληρώματος (ΣΙΤΕΣΑΠ) κ. Ν. Σταμάτης. Αν και η τουριστική περίοδος έχει ξεκινήσει από το Πάσχα των καθολικών και λήγει τον Οκτώβριο, ενώ η τιμή είναι προσιτή αφού κατά μέσον όρο η ναύλωση του σκάφους για μία εβδομάδα κυμαίνεται στα 1.500 ευρώ για έξι άτομα, εφέτος «τα πράγματα είναι ακόμα υποτονικά».

Οι ναυλώσεις προέρχονται κυρίως από τις παραδοσιακές αγορές της Ευρώπης, με τη Γερμανία να κρατά την πρώτη θέση με διαφορά και τη Νορβηγία και τη Δανία να ακολουθούν, ενώ η Ρωσία κάνει αισθητή την παρουσία της τα τελευταία χρόνια. Γνωστό και κύριο ζήτημα που «ταλαιπωρεί» τον τομέα του θαλάσσιου τουρισμού είναι οι υποδομές, όπως σημειώνει ο πρόεδρος του ΣΙΤΕΣΑΠ μιλώντας για τις μαρίνες. Αναφέρεται μάλιστα χαρακτηριστικά στο πρόσφατο παράδειγμα της μαρίνας Αλίμου, η οποία παρουσιάζει μια εικόνα «τριτοκοσμική». Ωστόσο επισημαίνει τις ενέργειες του υπουργού Τουριστικής Ανάπτυξης κ. Αρ. Σπηλιωτόπουλου με τη διάθεση 1,2 εκατ. ευρώ για την αισθητική και λειτουργική ανάπλασή της, αν και θεωρεί ότι τα χρήματα αυτά δεν θα είναι επαρκή για τα έργα που χρειάζεται να γίνουν. Τονίζει άλλωστε ότι στη μαρίνα Αλίμου υπάρχουν 900 σκάφη, ενώ το καλοκαίρι διπλασιάζονται σε αριθμό και η κατάσταση δυσχεραίνει.

* Πρώτη στα σκάφη, αλλά…

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, αν και η Ελλάδα έχει τον μεγαλύτερο στόλο παγκοσμίως με 2.500 σκάφη εκ των οποίων τα 1.800 είναι ιστιοπλοϊκά (bare boats) και 700 ανήκουν στην κατηγορία των θαλαμηγών με πλήρωμα, «η χώρα υπολείπεται σε υποδομές, με αποτέλεσμα πολλοί ξένοι τουρίστες να πηγαίνουν στην Τουρκία και στην Κροατία». Ο συσχετισμός είναι «δυσανάλογος», όπως σημειώνει, αφού στην Τουρκία υπάρχουν 25 μαρίνες και στην Κροατία 104 μαρίνες κατά μήκος των Δαλματικών ακτών. Από την πλευρά της η χώρα μας διαθέτει 19 μαρίνες με 6.661 θέσεις ελλιμενισμού, 3.000 θέσεις σε αγκυροβόλια-λιμένες, ενώ 22 μαρίνες με 4.227 θέσεις βρίσκονται υπό κατασκευήν. «Δεν έχουμε αξιοποιήσει όπως θα έπρεπε τον θαλάσσιο τουρισμό» υπογραμμίζει ο κ. Σταμάτης, ο οποίος σημειώνει ότι ως τώρα ακόμη και η διαφημιστική προβολή γινόταν πολύ καθυστερημένα, με εξαίρεση την πρόσφατη προβολή που ξεκίνησε από τον περασμένο Νοέμβριο. «Το σημαντικότερο είναι πως με τον θαλάσσιο τουρισμό ενισχύονται και τα νησιά στην περιφέρεια» συμπληρώνει.

Πιο ικανοποιητική είναι η εικόνα στις ναυλώσεις των θαλαμηγών, αφού το γεγονός ότι παραμένουν «στα περσινά επίπεδα» είναι θετικό με βάση τις διεθνείς συνθήκες, όπως δηλώνει ο πρόεδρος της Ενωσης Πλοιοκτητών Ελληνικών Σκαφών Τουρισμού (ΕΠΕΣΤ) κ. Α. Στελλιάτος. Εξάλλου η πλειονότητα της πελατείας των μεγάλων σκαφών με πλήρωμα προέρχεται από τις ΗΠΑ, από όπου διαφαίνεται μια μικρή κάμψη, αν και η συναλλαγματική διαφορά ευρώ – δολαρίου «δεν επηρεάζει τόσο τους Αμερικανούς οι οποίοι διαθέτουν τα χρήματα για να ναυλώσουν μια θαλαμηγό» – το κόστος της ξεκινάει από τις 3.000 ευρώ την ημέρα. Αντισταθμιστικά λειτουργεί η αξιοσημείωτη άνοδος της ρωσικής πελατείας, αλλά και το ενδιαφέρον της λατινοαμερικανικής καθώς και της ευρωπαϊκής αγοράς, που έχει σταθερή παρουσία, συνολικά για τον θαλάσσιο τουρισμό στη χώρα. Αν και δεν υπάρχουν ακόμη ξεκάθαρα στοιχεία για να δηλώσουν την εθνικότητα των πληρωμάτων, μια και οι ναυλώσεις γίνονται από διάφορες χώρες ανεξαρτήτως των πελατών τους, το 2005 περίπου 234.000 (ποσοστό 1,56%) αγόρασαν υπηρεσίες yachting σε σύνολο 15 εκατ. τουριστών που επισκέφθηκαν την Ελλάδα, ενώ η συμμετοχή του θαλάσσιου τουρισμού το 2004 στο ΑΕΠ ήταν περίπου 0,50%, στοιχείο που αποτελεί το 9% του συνόλου των εθνικών τουριστικών εσόδων.

* Χωρίς ανταγωνισμό στις θαλαμηγούς

Στην κατηγορία των θαλαμηγών «δεν υπάρχει ανταγωνισμός με την Τουρκία» σημειώνει ο κ. Στελλιάτος, αφού η γειτονική χώρα δεν διαθέτει στόλο πολυτελών σκαφών. Ενώ διαθέτει υπερσύγχρονες μαρίνες, η πλειονότητα των σκαφών αποτελείται από «γκουλέτες», έναν φθηνό τύπο ξύλινου σκάφους ο οποίος δεν καλύπτει τις ανάγκες της απαιτητικής πελατείας. Ωστόσο «είναι αντίστοιχο φαινόμενο» σκάφη που έχουν ναυλωθεί στην Ελλάδα να κινούνται στα παράλια της Τουρκίας. Από την άλλη πλευρά όμως ανησυχία εκφράζεται από τους φορείς του τουρισμού για το ότι «δεν υπάρχει καμία εξέλιξη» στο μεγάλο πρόβλημα των υποδομών με τις μαρίνες, όπως σημειώνει ο κ. Στελλιάτος, ενώ υπογραμμίζει ότι η μαρίνα του Αγίου Κοσμά, που φιλοξένησε την εκκίνηση των ιστιοπλοϊκών αγωνισμάτων κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, «είναι ακόμα ανενεργή». Σε σχέση με τις μαρίνες στις γειτονικές χώρες «η εικόνα της Ελλάδας είναι υπανάπτυκτη» τονίζει, λέγοντας ότι μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος από την ανάπτυξη της Κροατίας, η οποία έχει δημιουργήσει 104 υπερσύγχρονες μαρίνες σε μόλις 5.835 χιλιόμετρα ακτογραμμής, σε σύγκριση με τις 16.000 χιλιόμετρα των ελληνικών ακτών. Τα τελευταία τέσσερα – πέντε χρόνια ο ανταγωνισμός από τη γειτονική χώρα είναι ιδιαίτερα αισθητός, μια και στόχος της είναι τα ιταλικά σκάφη, ενώ είναι «μεγαλύτερος ανταγωνιστής σε ποιότητα απ’ ό,τι η Τουρκία».

* «Υστέρηση σε κρατήσεις»

Ανησυχία για τη «δεδομένη υστέρηση σε κρατήσεις» που σημειώνεται εφέτος στη χώρα εκφράζει και ο πρόεδρος του Συνδέσμου των εν Ελλάδι Τουριστικών και Ταξιδιωτικών Γραφείων (ΗΑΤΤΑ) κ. Γ. Ευαγγέλου, αφού «οι Ευρωπαίοι είναι πιο συντηρητικοί σε περιόδους ύφεσης». Στόχος για τον εγχώριο τουρισμό είναι «η στροφή σε πιο ποιοτικά πακέτα», μια και «είναι σημαντικό να ανακτήσουμε την πελατεία, γιατί δύσκολα αναστρέφεις την εικόνα του “φθηνού τουρισμού”». Ο κ. Ευαγγέλου τονίζει ωστόσο ότι πολύ θετικές είναι οι ενδείξεις από τον τομέα της κρουαζιέρας, από τον οποίο περιμένει αύξηση ως και 15% με 2.350.000 επισκέπτες, που ενδεχομένως θα ισοσκελίσουν τους άλλους επί μέρους δείκτες. Μεγάλο ρόλο σε αυτό έχει η αγορά της Ρωσίας, η οποία εφέτος κινείται ανοδικά κατά 60%. Υστερα από συναντήσεις που είχε πρόσφατα στη Μόσχα με τον αντίστοιχο φορέα ταξιδιωτικών γραφείων καθώς και tour operators, ο πρόεδρος του ΗΑΤΤΑ υπογραμμίζει τη «δίψα της ρωσικής αγοράς, που πρέπει να την εκμεταλλευτούμε με ενδιαφέροντα και ειδικά προϊόντα». Σήμερα η Ελλάδα είναι τρίτη στις προτιμήσεις των ρώσων τουριστών, με την Τουρκία και την Ισπανία στις πρώτες δύο θέσεις, ωστόσο διαγράφεται έντονα η προοπτική να ανεβεί στη δεύτερη θέση αφού προσελκύει συγκριτικά ποιοτικότερους επισκέπτες. Εξάλλου η χώρα θα συμμετάσχει για πρώτη φορά με τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ) και την ΕΠΕΣΤ σε τουριστικό φόρουμ για τον ναυτικό τουρισμό που θα γίνει στη ρωσική πρωτεύουσα στα τέλη του μήνα. Παράλληλα ο ΗΑΤΤΑ διοργανώνει συνέδριο για την ενίσχυση της κρουαζιέρας στις 26 και 27 Ιουνίου σε συνεργασία με τον διεθνή οργανισμό Seatrade, ύστερα από πρωτοβουλία του πρώτου, αφού ως τώρα σε όλες τις διεθνείς συναντήσεις για αυτή τη μορφή τουρισμού εκφραζόταν παγίως ένα ερώτημα για την απουσία της Ελλάδας. Τα τελευταία χρόνια εξάλλου παρατηρείται στροφή μεγάλου μέρους της κρουαζιέρας από την Καραϊβική προς τη Μεσόγειο, ενώ με βάση τα στοιχεία του European Cruise Council το 2004 υπήρχαν 205 κρουαζιερόπλοια με δρομολόγια στην Ευρώπη, τα οποία αντιπροσώπευαν το 87% του συνόλου.

* Προτεραιότητα 70 λιμάνια

Οι προοπτικές ανάπτυξης του κλάδου της κρουαζιέρας σε 70 λιμάνια της χώρας τον καθιστούν μία από τις προτεραιότητες και της τουριστικής ηγεσίας για τον ναυτικό τουρισμό, ενώ προσφέρει τη δυνατότητα σχεδιασμού δρομολογίων ακόμη και τον χειμώνα. Από την άλλη πλευρά, η ενίσχυσή του «υποκαθιστά μέρος της ξενοδοχίας», όπως λέει ο κ. Ευαγγέλου, ενώ τα οικονομικά οφέλη ευνοούν σημαντικά και τις τοπικές οικονομίες. Παρ’ όλα αυτά η Ελλάδα χάνει σημαντικά σε μερίδιο αγοράς από τη βιομηχανία της κρουαζιέρας όσο και σε έσοδα αφού δεν αξιοποιεί το όφελος που προκύπτει όταν οι ταξιδιώτες επιβιβάζονται και αποβιβάζονται σε εγχώρια κομβικά λιμάνια (homeporting), το οποίο αυξάνεται ως και 40%. Σε αυτή την κατηγορία η χώρα βρέθηκε το 2005 στην τέταρτη θέση με μερίδιο 6,6% και 187.120 επιβάτες, με μεγάλη διαφορά από την Ιταλία, που είναι πρώτη και έχει ποσοστό 34,7% με 986.347 επιβάτες. Αξίζει να σημειωθεί ότι και η Ισπανία αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο, που βρίσκονται στη δεύτερη και στην τρίτη θέση, έχουν σημαντικά μερίδια (20,7% και 17,7% αντίστοιχα), με τη Βαρκελώνη, τη Ρώμη (Τσιβιταβέκια) και τη Μαγιόρκα να είναι τα πιο κομβικά λιμάνια.


Πολύ χαμηλά η επιλογή και τα έσοδα

Ενδεικτική είναι η τρίτη θέση της Ελλάδας (με μερίδιο 15,7%) ως προορισμού επιλογής αλλά με επιβίβαση από άλλες χώρες (Ιταλία και Ισπανία στις πρώτες δύο θέσεις, με ποσοστά 23% και 20% αντίστοιχα). Πολύ χαμηλότερα όμως, τόσο σε απόλυτα νούμερα όσο και σε σχέση με τον ανταγωνισμό, είναι και τα έσοδα που προκύπτουν από τις δαπάνες του τομέα της κρουαζιέρας, τα οποία αγγίζουν συνολικά τα 19 δισ. ευρώ, αφού στη χώρα αναλογούν μόλις 200 εκατ. ευρώ με μερίδιο 2,4% και την κατατάσσουν στην όγδοη θέση. Η Ιταλία, που πρωταγωνιστεί και πάλι, κατέχει το 30% των δαπανών με 2,5 δισ. ευρώ. Παρόμοια είναι η εικόνα του δείκτη απασχόλησης του κλάδου, αφού οι εργαζόμενοι στην Ιταλία φθάνουν τις 61.445 (με ποσοστό 32,8%), ενώ στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 1/12 με μόλις 4.845 (ποσοστό 2,6%).