Το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο βρίσκεται σε μια μεταβατική περίοδο που κατά πολλούς χαρακτηρίζεται ως καθοδική. Η κρίση στο ελληνικό ποδόσφαιρο αποτυπώνεται στη μείωση των συμβολαίων πώλησης των τηλεοπτικών δικαιωμάτων, στη μείωση των εσόδων από τις χορηγίες και τις πωλήσεις των διαφημιστικών πινακίδων και, τέλος, στη μείωση στις πωλήσεις των εισιτηρίων στους αγώνες ποδοσφαίρου . Και ενώ πρόσφατα το ελληνικό ποδόσφαιρο κατατάχθηκε από την Παγκόσμια Στατιστική Υπηρεσία Ποδοσφαίρου έβδομο στην παγκόσμια κατάταξη, είναι παράδοξο και ταυτόχρονα αποκαρδιωτικό να κόβονται κατά μέσο όρο ανά αγώνα Πρωταθλήματος 3.590 εισιτήρια (ως τις 29.12.2002). Σύμφωνα με αυτόν τον μέσο όρο εισιτηρίων, η χώρα μας κατατάσσεται 32η πίσω από την Κύπρο, το Καζακστάν, το Βέλγιο, την Ελβετία και τη Σλοβακία. Βέβαια η κρίση δεν περιορίζεται στο ελληνικό ποδόσφαιρο αλλά είναι ευρωπαϊκό φαινόμενο. Τα καινούργια (κυρίως οικονομικά) δεδομένα και η αναποτελεσματική αντιμετώπιση παλαιότερων προβλημάτων έχουν οδηγήσει στη σημερινή κρίσιμη κατάσταση. Συγκεκριμένα, για το ελληνικό ποδόσφαιρο υπάρχουν κάποιοι παράγοντες (εξωτερικοί και εσωτερικοί) που επιδρούν αρνητικά στη βελτίωση και περαιτέρω ανάπτυξή του στη χώρα μας.
Οι εξωτερικοί παράγοντες αναφέρονται, πρώτον, στην παγκόσμια οικονομική κρίση, δεύτερον, στην ανάπτυξη άλλων θεαμάτων όπως το θέατρο και ο κινηματογράφος, τρίτον, στην ανάπτυξη άλλων δραστηριοτήτων, αθλητικών και αναψυχής, και, τέταρτον, στη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα μας. Ουσιαστικά οι εξωτερικοί παράγοντες αναφέρονται στα ανταγωνιστικά στο ποδόσφαιρο προϊόντα τα οποία έχουν αρχίσει και κερδίζουν μεγαλύτερο κοινό.
* Εξωτερικοί παράγοντες
Η παγκόσμια οικονομική κρίση: Μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η παγκόσμια οικονομία φαίνεται ότι διέρχεται κρίση. Αποτέλεσμα αυτής της κρίσης είναι η οικονομική κατάρρευση επιχειρήσεων και τηλεοπτικών σταθμών (όμιλοι Kirsch, Alpha Digital) καθώς και οι μειωμένοι προϋπολογισμοί διαφήμισης που έχουν καταρτίσει οι επιχειρήσεις. Ετσι οι ποδοσφαιρικοί αγώνες συγκεντρώνουν λιγότερη διαφήμιση ή ακόμη και αν έχουν διαφήμιση έχουν «πέσει» οι τιμές στα τιμολόγιά τους με αποτέλεσμα τα έσοδα των ομάδων από τις διαφημιστικές πινακίδες στα γήπεδα ποδοσφαίρου να έχουν μειωθεί σημαντικά. Ανάλογα μειωμένα είναι και τα έσοδα των τηλεοπτικών σταθμών από τη μετάδοση διαφημιστικών μηνυμάτων κατά τη διάρκεια μετάδοσης αγώνων ποδοσφαίρου με αποτέλεσμα να προσφέρονται στις ομάδες μικρότερα συμβόλαια για την αγορά των τηλεοπτικών δικαιωμάτων.
Η ανάπτυξη άλλων θεαμάτων: Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια άνοδος των πολιτιστικών/καλλιτεχνικών θεαμάτων, όπως το θέατρο και ο κινηματογράφος, που ανταγωνίζονται το ποδόσφαιρο και τα άλλα αθλήματα. Ιδιαίτερα ο κινηματογράφος έχει κερδίσει ένα μεγάλο κοινό, αν λάβουμε υπόψη ότι περισσότεροι από 750.000 Ελληνες φέτος πήγαν και είδαν την ταινία «Γάμος α λα ελληνικά», ενώ αντίθετα τις 13 πρώτες αγωνιστικές του Πρωταθλήματος ποδοσφαίρου παρακολούθησαν μόλις 380.280 φίλαθλοι.
Η ανάπτυξη άλλων δραστηριοτήτων, αθλητικών και αναψυχής: Οσον αφορά τον τρίτο εξωτερικό παράγοντα, έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια ότι όλο και περισσότεροι Ελληνες ξοδεύουν τον ελεύθερό τους χρόνο σε δραστηριότητες αθλητικές ή αναψυχής και ιδιαίτερα μάλιστα τα Σαββατοκύριακα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αύξηση του αριθμού των χιονοδρομικών κέντρων, η αύξηση του αριθμού των εταιρειών αναψυχής και η αύξηση του αριθμού των χρηστών των γυμναστηρίων.
Η διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004: Το επιτυχημένο χορηγικό πρόγραμμα της Αθήνα 2004 έχει συγκεντρώσει τις μεγαλύτερες ελληνικές εταιρείες οι οποίες έχουν προσφέρει υψηλά ποσά για την ανάληψη της χορηγίας των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Ετσι είναι λίγες οι επιχειρήσεις που απομένουν και οι οποίες έχουν την οικονομική δύναμη για να επενδύσουν στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο.
* Εσωτερικοί παράγοντες
Οι εσωτερικοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά το επαγγελματικό ποδόσφαιρο είναι, πρώτον, η οργανωτική δομή των ΠΑΕ, δεύτερον, η έλλειψη εξειδικευμένων ατόμων σε σημαντικούς τομείς, τρίτον, η έλλειψη σύγχρονων αθλητικών εγκαταστάσεων και, τέταρτον, τα αυξημένα περιστατικά βίας.
Η οργανωτική δομή των ΠΑΕ: Παρά το γεγονός ότι από οικονομικής και αγωνιστικής άποψης το ποδόσφαιρο λειτουργεί σε επαγγελματικά πλαίσια στην Ελλάδα, οι ΠΑΕ είναι οργανωμένες σε ερασιτεχνικές βάσεις και αδυνατούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις προκλήσεις του σύγχρονου επαγγελματικού αθλητισμού. Δυστυχώς, στην πλειονότητά τους οι ΠΑΕ λειτουργούν με ερασιτεχνικά δεδομένα και πλαισιώνονται από άτομα, τους λεγόμενους παράγοντες, που ουδεμία σχέση έχουν με το αντικείμενο στο οποίο είναι αρμόδιοι. Σύγχρονες αρχές διοίκησης και μάρκετινγκ αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική λειτουργία των Ποδοσφαιρικών Ανωνύμων Εταιρειών.
Η έλλειψη εξειδικευμένων ατόμων: Στη σύγχρονη καταναλωτική και ανταγωνιστική κοινωνία, οι ειδικότητες του μάνατζμεντ, του μάρκετινγκ, των δημοσίων σχέσεων και επικοινωνίας είναι οι κορμοί και οι βάσεις όλων των επιχειρήσεων και οργανισμών. Η βιομηχανία του θεάματος στην οποία ανήκει και ο επαγγελματικός αθλητισμός στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στους παραπάνω τομείς για την αποτελεσματική της διοίκηση, τη δημιουργία εσόδων, την προβολή, προώθηση και εμπορική εκμετάλλευση των προϊόντων της. Ετσι και στο ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο θα πρέπει να δοθεί έμφαση στους παραπάνω τομείς. Ελάχιστες ΠΑΕ ως σήμερα έχουν δημιουργήσει τμήματα μάρκετινγκ και δημοσίων σχέσεων, ενώ η πρόσληψη έμπειρων και τεχνοκρατών μάνατζερ για τη διοίκησή τους είναι σχεδόν ανύπαρκτη πρακτική.
Η έλλειψη σύγχρονων αθλητικών εγκαταστάσεων: Είναι ένας άλλος τομέας στον οποίο νοσεί το ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο. Δημοσιογράφος έγραψε πρόσφατα σε αθλητική στήλη πολιτικής εφημερίδας: «Οι απαράδεκτες συνθήκες των ελληνικών γηπέδων είναι η καλύτερη δυσφήμιση για την προσέλευση του κόσμου». Τα γήπεδα ποδοσφαίρου βρίσκονται σε άθλια κατάσταση, τόσο αισθητική όσο και λειτουργική. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του γηπέδου της Ριζούπολης το οποίο πρόσφατα μετατράπηκε σε βάλτο μετά τις πρόσφατες βροχοπτώσεις που έπληξαν το λεκανοπέδιο της Αττικής και οδήγησαν σε παράπονα τους ποδοσφαιριστές των ομάδων που αγωνίζονται σε αυτό και στη συνέχεια στην προσωρινή διακοπή της λειτουργίας του. Στις προηγμένες αθλητικά χώρες, οι σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις είναι ασφαλείς και ευχάριστοι χώροι αναψυχής και ψυχαγωγίας οι οποίοι δίνουν τη δυνατότητα πολλαπλής εμπορικής εκμετάλλευσης. Η βελτίωση και η δημιουργία σύγχρονων εμπορικά εκμεταλλεύσιμων αθλητικών εγκαταστάσεων αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση του προϊόντος που λέγεται ποδόσφαιρο.
Τα αυξημένα κρούσματα βίας: Ο προπηλακισμός διαιτητών από παράγοντες (περίπτωση Ευθυμιάδη στον αγώνα ΠΑΟ – ΟΣΦΠ) και φιλάθλους (περίπτωση επόπτη Δανιγγέλη στον αγώνα ΠΑΟΚ – ΟΣΦΠ), ο τραυματισμός αθλητών κατά τη διάρκεια ποδοσφαιρικού αγώνα (περίπτωση Μαυρογενίδη στον αγώνα ΠΑΟ – ΟΣΦΠ), οι αψιμαχίες μεταξύ των φιλάθλων ομάδων πριν, κατά και ύστερα από αγώνες ποδοσφαίρου είναι δυστυχώς κάποια από τα συχνά φαινόμενα βίας που διαδραματίζονται στο ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο. Αρκετά βίαια περιστατικά έχουν λάβει χώρα στα γήπεδα, γεγονός που έχει δυσανασχετήσει μια μεγάλη μερίδα φιλάθλων και έτσι αποφεύγουν να πάνε στα γήπεδα γιατί φοβούνται για τη ζωή τους. Επίσης, η βία που εκδηλώνεται στα γήπεδα απομακρύνει πιθανούς καινούργιους φιλάθλους με αποτέλεσμα να μειώνεται σημαντικά ο αριθμός του κοινού που παρακολουθεί αγώνες ποδοσφαίρου από τις κερκίδες των γηπέδων.
* Προτάσεις για το μέλλον
Το επιτυχημένο μάνατζμεντ συνήθως χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα που έχει να προβλέπει και να ελέγχει τους παράγοντες που μπορούν να το επηρεάσουν. Στην περίπτωση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου επειδή είναι σχεδόν αδύνατο να ελέγξει τους εξωτερικούς παράγοντες (θα πρέπει βέβαια να τους λαμβάνει υπόψη), είναι απαραίτητο να ελέγξει τους εσωτερικούς.
Ετσι μια σημαντική ενέργεια είναι η κατασκευή σύγχρονων γηπέδων ποδοσφαίρου που θα δίνουν στις ΠΑΕ τη δυνατότητα πολύπλευρης εμπορικής εκμετάλλευσης, θα είναι ασφαλή και ευχάριστα για τους φιλάθλους. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ανάπτυξη του θεάτρου και του κινηματογράφου συνοδεύονται από τη βελτίωση των χώρων τους ή την κατασκευή καινούργιων πολυτελών εγκαταστάσεων. «Δεκάδες εκατομμύρια ευρώ ρίχνονται στον πόλεμο της κινηματογραφικής διασκέδασης από ελληνικές εταιρείες και ξένους κολοσσούς» («Τα Νέα», 27.2.2002) και παρουσιάζουν το ύψος των νέων επενδύσεων που γίνονται στον τομέα αυτό με τα λεγόμενα ψυχαγωγικά πάρκα (Multiplex) οι οποίες στο σύνολό τους φτάνουν τα 22,2 εκατ. ευρώ. Ανάλογες επενδύσεις θα πρέπει να γίνουν και στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο για να προσφέρουν καλύτερες και περισσότερες υπηρεσίες στο κοινό, να δώσουν τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων πηγών εσόδων, να αυξήσουν τα έσοδά τους από τις υπάρχουσες πηγές και να συμβάλουν στη μείωση των περιστατικών βίας.
Το επαγγελματικό ποδόσφαιρο ανήκει στην κατηγορία του θεάματος και ο ρόλος του είναι ψυχαγωγικός και εμπορικός. Οφείλει να δημιουργήσει υγιείς δομές οι οποίες θα είναι ανάλογες του υπολοίπου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Οι επαγγελματικές ομάδες ποδοσφαίρου θα πρέπει να πλαισιωθούν από επαγγελματίες, εξειδικευμένους ο καθένας στον τομέα του, οι οποίοι θα θέσουν στόχους και θα οργανώσουν τις ΠΑΕ σε κερδοφόρους οργανισμούς.
Η βία στα γήπεδα θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά το κράτος, την ΕΠΟ και τον ΕΣΑΠΕ (ΕΠΑΕ) με τη λήψη δραστικών μέτρων. Μια τολμηρή πρόταση θα ήταν η διάλυση των οργανωμένων συνδέσμων των φιλάθλων ή η διακοπή της οικονομικής τους ενίσχυσης ή, σε τελευταία ανάλυση, ο έλεγχός τους. Για το καλό και το μέλλον του ποδοσφαίρου θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν τους αγώνες ποδοσφαίρου γονείς και παιδιά (οι αυριανοί φίλαθλοι-καταναλωτές του αθλήματος). Κάτι τέτοιο θα γίνει μόνο όταν πάψει η βία στο ποδόσφαιρο και είναι ασφαλής η παρακολούθηση των αγώνων στα γήπεδα. Στα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το επαγγελματικό ποδόσφαιρο αναμένεται να προστεθούν σύντομα σημαντικές αλλαγές. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το επαγγελματικό ποδόσφαιρο μπορεί να αντιμετωπίσει τις διάφορες κρίσεις που παρουσιάζονται με τη συνεργασία όλων των φορέων πολιτείας, ΕΠΟ, ΕΣΑΠΕ, ΠΑΕ ενώ η προστασία και η βελτίωσή του είναι προς το συμφέρον όλων.
Ο κ. Τάκης Δ. Αλεξόπουλος είναι επιχειρηματικός σύμβουλος της ΟΠΑΠ ΑΕ για θέματα ποδοσφαίρου, πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής της ΕΠΟ.
