«Ο ναός του χρήματος άνοιξε για όλους και χωθήκαμε και μεις μέσα για να ανάψουμε κερί στην τύχη μας…» έλεγε και ξανάλεγε ένας 45άρης βιοτέχνης που δουλεύει σε ένα υπόγειο στο Περιστέρι ράβοντας φασόν ρούχα. Δεν χρησιμοποιεί χρηματιστηριακούς όρους ­ εδώ καλά καλά δεν ξέρει τι θα πει αποθετήριο έγγραφο ­ αλλά θέλει, κάπου μεταξύ 11 παρά τέταρτο και 1.30 το μεσημέρι, να είναι κοντά στο αόρατο χρήμα του που είναι μέσα σε «χαρτιά». Βιαστικός, χώθηκε στο λαδί σακάκι του και πέρασε τη στοά της Σοφοκλέους που οδηγούσε στη χρηματιστηριακή εταιρεία για να σπρώξει την καινούργια πληροφορία για το καλό «χαρτί». «Εχω ψιλοαφήσει τη βιοτεχνία. Εριξα το βάρος μου στις μετοχές. Πρέπει να κερδίσω οπωσδήποτε» λέει. «Εχω βάλει αρκετά εκατομμύρια μέσα. Φοβάμαι τη σπέκουλα. Ξέρεις, τις κερδοσκοπικές κινήσεις…».


Το Χρηματιστήριο έχει πλέον «κλειδώσει» για τα καλά τους ρυθμούς της ζωής μας, που έχει γίνει σχεδόν… παράλληλη αγορά. «Η κάθοδος των Μυρίων» μικροεπενδυτών είναι ένα «έπος» που γράφεται στην οδό Σοφοκλέους αλλά το χρηματιστηριακό μπουμ έχει οδηγήσει σε παροξυσμό που σαν πάκμαν κατατρώει και αλλάζει συνήθειες, ήθη και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα είδαμε αδαείς περί τα χρηματιστηριακά μέχρι πρότινος να μετατρέπονται σε μουτζαχεντίν του γενικού δείκτη τιμών. Παρακινημένοι από τη φρενίτιδα του εύκολου κέρδους, παραδομένοι στη γλυκιά ευδαιμονία του άμεσου διπλασιασμού του κεφαλαίου, επιδεικνύουν μια δαιμονική προσήλωση σε τελικές τιμές αόρατων προϊόντων. Μέσα σε αυτό το τσίρκο της υπεραξίας, σε αυτή την αυλή των αλλεπάλληλων limit up, οι άνθρωποι αυτοί κινούνται σαν υπνοβάτες με τον πυρετό της χρυσοθηρίας να γυαλίζει στο βλέμμα τους.


Σε βλέπουν σαν «εξωγήινο» στις παρέες, αν πεις ότι δεν ξέρεις τι είναι «προνομιούχος μετοχή» ή «χρηματιστηριακή πράξη», αν τολμήσεις να βαρεθείς αυτές τις συζητήσεις ή αν παρακούσεις και αναρωτηθείς πώς ενεπλάκη στην κουβέντα το σύνδρομο Down τη στιγμή που οι άλλοι μιλούν για τον δείκτη Dow Jones. Είναι πια παράλογο να μην περιμένεις υπομονετικά τον δημόσιο υπάλληλο με το ραδιόφωνο στο αφτί που σε καθηλώνει πετώντας σου: «Ενα λεπτό, παρακαλώ, να ακούσω πόσο έχει πάει η εταιρεία μου(!)» ­ εννοούσε τη μετοχή του αλλά «το ίδιο κάνει», όπως πλέον πιστεύει σε μια περίεργη ταύτιση με τα συμφέροντα του επιχειρηματία – ιδιοκτήτη. «Λείπει για λίγο ο υπάλληλος της Νομαρχίας που ζητήσατε. Επιστρέφει τάχιστα» είναι πλέον κλασική απάντηση κατά την ώρα της συνεδρίασης του Χρηματιστηρίου.


Μεταξύ 11.00 και 14.30 η ζωή στην πρωτεύουσα παραλύει. Η παραγωγικότητα πέφτει στο ναδίρ και όλοι είναι απασχολημένοι με την καταμέτρηση των κερδών ή των απωλειών της ημέρας. Ακόμη και στην κυκλοφορία των ταξί παρουσιάζεται μια κάμψη, αφού πολλοί οδηγοί παρακολουθούν το Χρηματιστήριο.


Τα μπόνους των δισεκατομμυρίων


«Είναι μεγάλη αρρώστια το Χρηματιστήριο. Πολλοί συνάδελφοι την έχουν κολλήσει. Ακόμη και οι άδειες των ταξί έχουν πέσει. Ποιος να επενδύσει σε αγορά ταξί αυτόν τον καιρό, όταν βγάζουν περισσότερα από το Χρηματιστήριο; Από 35 εκατομμύρια που έκαναν πριν από λίγο καιρό, οι άδειες έχουν φτάσει στα 25» λέει ο κ. Σ. Ιωάννου, οδηγός ταξί. Ο ασύρματος ανάβει και οι διάλογοι που ακούγονται είναι μέσα στο κλίμα της εποχής. «Χθες η κούρσα των τιμών στις μετοχές ήταν σαν την κούρσα Σύνταγμα – Ομόνοια». Ο 50χρονος Γιάννης έχει γίνει φανατικός του Χρηματιστηρίου τους τελευταίους 6 μήνες. Μιλάει για «παιδιά» και εννοεί τις μετοχές «που προέρχονται από άλλες, ύστερα από σπάσιμο ή σύμπτυξη», όπως λέει. Μαλώνει μέσω ασυρμάτου με έναν άλλο οδηγό που ούτε να ακούσει για μετοχές. Του λέει: «Καλά, βρε κακόμοιρε. Εσύ θα πεθάνεις φτωχός».


Μια βόλτα στους διαδρόμους της Βουλής πείθει ότι οι πατέρες του έθνους μπαινοβγαίνουν στο καφενείο και παρακολουθούν με προσήλωση τις τιμές των μετοχών τους κατά την ώρα της συνεδρίασης του Χρηματιστηρίου. Αστυνομικοί «εξαφανίζονται» από τον δρόμο και τρέχουν να δουν πώς έκλεισε ο γενικός δείκτης τιμών. Πριν από λίγες ημέρες εκτυλίχθηκαν απερίγραπτες σκηνές στα δικαστήρια της Ευελπίδων. Ηταν περίπου 12.00 η ώρα, όταν έγινε διάλειμμα σε αυτόφωρα και ποινικά στο κτίριο 9. Οι δικηγόροι ξεχύθηκαν λες και τους κρατούσαν δεμένους, αρχίζοντας να πληκτρολογούν μανιωδώς τους αριθμούς στα κινητά τους. Το τι «καντήλι» ακούστηκε δεν λέγεται. Σχεδόν ομαδικά έβριζαν θεούς και δαίμονες για την πτώση των μετοχών μετά τις δηλώσεις για «προσοχή στις φούσκες». Βούιξε η Ευελπίδων.


«Πώς να μην έχει αλλάξει τη ζωή μας το Χρηματιστήριο, όταν στην τελευταία καταμέτρηση είχαμε 1,5 εκατ. κωδικούς; Αν αναλογιστεί κανείς ότι στην Ελλάδα έχουμε 3,5 εκατομμύρια νοικοκυριά, γίνεται εμφανές ότι σχεδόν οι μισοί Ελληνες επενδύουν στο Χρηματιστήριο. Αυτή τη στιγμή η αξία του Χρηματιστηρίου ανέρχεται στο 164% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος. Με λίγα λόγια, ό,τι βγάζουμε όλοι όλο τον χρόνο, συν 64%» αναφέρει χαρακτηριστικά στέλεχος χρηματιστηριακής εταιρείας. «Πολλοί άνθρωποι βρέθηκαν με παρανοϊκά ποσά στα χέρια τους. Να φανταστείτε ότι πέρυσι ακούστηκε ότι δόθηκε σε στέλεχος χρηματιστηριακής εταιρείας bonus 2,5 δισεκατομμυρίων. Οσοι μπήκαν στο Χρηματιστήριο όταν ο δείκτης ήταν στις 1.500 μονάδες, βρίσκονται σήμερα να έχουν τετραπλασιάσει τα χρήματά τους».


* Βιβλιοφάγοι επενδυτές


Εντυπωσιακή είναι η αύξηση πωλήσεων σε βιβλία που έχουν σχέση με το Χρηματιστήριο. Η βιτρίνα του βιβλιοπωλείου του κ. Τάσου Πιτσιλού αποτελεί ένα απίστευτο «κολάζ» για επίδοξους εκατομμυριούχους. Εγχειρίδια ευρείας κατανάλωσης με εκλαϊκευμένο περιεχόμενο και τίτλους, όπως «Μπορείς και συ να γίνεις Κροίσος», «Πώς να κερδίσετε από τις μετοχές», «Χρηματιστήριο, ναός του Χρήματος για όλους». Τα βιβλία του Nick Sky έχουν γίνει το «Αρλεκιν» των μικροεπενδυτών. «Ανθρωποι από την Κω, την Κερατέα, την Κεφαλλονιά φτάνουν και ζητούν από απλά εγχειρίδια για υποψήφιους επενδυτές ή βιβλία για πιο μυημένους σχετικά με λεπτομέρειες για τα παράγωγα, την τεχνική των χρηματιστηριακών συναλλαγών και τη νομική θέση» διευκρινίζει ο κ. Πιτσιλός. Οταν ένας γνωστός του μπήκε στο βιβλιοπωλείο κατάφερε μέσα σε ένα δευτερόλεπτο να τον κάνει στήλη άλατος. Του είπε: «Σκέφτομαι να παρατήσω τη δουλειά. Εχω μάθει να ζω από το Χρηματιστήριο». Ηταν ένας 60χρονος δημόσιος υπάλληλος που ήθελε μόλις 4 χρόνια για βγει στη σύνταξη!









«Μου κάνει εντύπωση το κυνήγι του εύκολου κέρδους. Τώρα όλοι θέλουν να γίνουν πλούσιοι εν μια νυκτί. Γίνονται λοιπόν “χρυσοθήρες”. Εμείς οι παλιότεροι δεν το έχουμε αυτό το μικρόβιο» επισημαίνει ο πρόεδρος των μικροεπενδυτών κ. Δημήτρης Καραγκούνης. «Στρέφονται στην πολυτέλεια, σαν τον τζίτζικα στον μύθο του Αισώπου…». Η μεγάλη ευκολία του κέρδους είχε ως αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση της κατανάλωσης ειδών πολυτελείας. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται και σε ξένες εφημερίδες, οι πωλήσεις αυτοκινήτων στην Ελλάδα παρουσιάζουν μια αύξηση της τάξης του 40%. Αυτή η νέα τάξη ευπόρων δείχνει μια σαφή προτίμηση για τα πολυτελή αυτοκίνητα. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι ως πριν από μερικά χρόνια οι πωλήσεις τής Πόρσε στην Ελλάδα δεν ξεπερνούσαν τα 5 αυτοκίνητα τον χρόνο ενώ σήμερα έχουν τετραπλασιαστεί.


«Ημουν στην Τήνο για το ετήσιο προσκύνημά μου στην Παναγία. Μπήκα σε ένα γραφείο μιας υποτυπώδους ΕΛΔΕ και σε λίγο κατέφθασε ένας τύπος με σακούλες στο χέρι. Είπε στην υπάλληλο: “Πάρε τις σακούλες. Εχουν 20 εκατομμύρια δραχμές μέσα. Ρίξ’ τα σε όποιες μετοχές θέλεις”. Ούτε τα “μα…, μου… ” της υπαλλήλου τον έπεισαν να προσδιορίσει συγκεκριμένες μετοχές. Επέμενε. “Αγόρασε ό,τι μετοχές να είναι!”» περιγράφει ο κ. Καραγκούνης. Ηταν ένας μικροεπαγγελματίας που είχε αποφασίσει να γίνει επενδυτής, όπως και «ο οδοκαθαριστής της περιφέρειάς μου, στη Βούλα όπου μένω» λέει ο πρόεδρος των μικροεπενδυτών. «Πέταγε στα ουράνια ένα πρωινό της προηγούμενης εβδομάδας. Είχε πενταπλασιάσει τα λεφτά του από ένα χαρτί που έκανε πολλά λίμιτ απ». Στην ανάποδη όμως, στο limit down, τα συναισθήματα των μικροεπενδυτών εκφράζονται με ακραία απογοήτευση. Αυτό που γίνεται σήμερα στο Χρηματιστήριο δεν εμπίπτει ως φαινόμενο σε μια αποταμίευση πλουσίων στρωμάτων που η χασούρα ή το κέρδος είναι μέσα στο παιχνίδι. Ενας μισθωτός όμως ή μια νέα κοπέλα, που πήρε καταναλωτικό δάνειο 1,5 εκατομμυρίου δραχμών για να παίξει, ή άνθρωποι από πιο ευκατάστατα στρώματα, που πούλησαν ένα διαμέρισμα και έβαλαν 40 εκατομμύρια δραχμές στο Χρηματιστήριο, λειτουργούν με τη λογική του νικητή ή τη λογική του ηττημένου μιας και έχουν μεγάλη σημασία τα πάνω και τα κάτω…


Είναι χαρακτηριστική η σκηνή που είδαμε να εκτυλίσσεται σε ένα μπαλκόνι πρώτου ορόφου πολυκατοικίας στο Παγκράτι. Μια γυναίκα ωρυόταν φωνάζοντας: «Ψυχραιμία, δεν πρέπει να πουλήσεις τις μετοχές σου τώρα». Την πλησιάσαμε όταν έκλεισε το τηλέφωνο και ιδού τι μας είπε: «Ο αδελφός του άντρα μου είναι ναυτικός και έχει βάλει πολλά εκατομμύρια στο Χρηματιστήριο. Μιλούσαμε επί πόση ώρα στο δορυφορικό τηλέφωνο, εγώ από εδώ, εκείνος από τον Ινδικό και η γυναίκα του από το νησί, για να τον πείσουμε να διατηρήσει το χαρτοφυλάκιό του. Προσπαθούσε να μεταβιβάσει εντολές τώρα που είδε να πέφτει το Χρηματιστήριο και φοβήθηκε».


Οι άνθρωποι πάντως που συχνά είναι κυματοθραύστης του καημού των παικτών είναι βέβαια οι καφετζήδες, ορισμένοι εκ των οποίων παίζουν κιόλας. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει βγει και σχετικό ανέκδοτο: Σε ένα καφενείο πελάτης ζητά καφέ. Ο καφετζής του τον φέρνει αλλά δεν είναι γλυκός, όπως του τον ζήτησε. Του λέει λοιπόν: «Πού πήγε η ζάχαρη;». Και ο καφετζής απαντά: «Η ζάχαρη ανέβηκε…». Στη Στοά Νικολούδη, στην οδό Σταδίου, όπου συγκεντρώνονται πολλοί επενδυτές, σερβίρει καφέδες ο κ Μ. Αγγελάκης, ο οποίος έχει καταλήξει στην εξής άποψη: «Το Χρηματιστήριο είναι σκέτη ηρωίνη. Ξέρεις τι είναι να κάθονται εδώ από τις 9 το πρωί ως τις 9.00 το βράδυ; Κοιτάζουν το αμερικάνικο Χρηματιστήριο που ανοίγει στις 5 μ.μ. Πολλοί από αυτούς είναι άσχετοι, πολλοί έχουν κλάψει, τα έχουν ξεπουλήσει όλα. Οι νέοι παίκτες ξεχωρίζουν. Εχουν άγχος επειδή δεν ξέρουν τι γίνεται αύριο. Πολλοί παίζουν “αέρα”, δηλαδή το πρωί αγοράζουν και το μεσημέρι πουλάνε. Σήμερα αρκετοί δεν έχουν μία. Είναι σαν τον Ιππόδρομο».