1 Τι είναι και πώς παίζεται ο «αέρας»;
«Αέρας» είναι στην καθομιλουμένη της Σοφοκλέους οι μετοχές που αποτελούν αντικείμενο αγοροπωλησίας χωρίς να βρίσκονται στην κατοχή εκείνου που δίνει την εντολή πώλησης στον χρηματιστή του. Ο πληθυσμός των «αεριτζήδων», λόγω του ελλείμματος εποπτείας αλλά και των αδυναμιών του συστήματος εκκαθάρισης των συναλλαγών, έχει αυξηθεί σε επικίνδυνο βαθμό τα τελευταία χρόνια. Οι «αεριτζήδες» είναι κυρίως πρωτοξάδελφα και αρκετές φορές ομοαίματοι αδελφοί των «σορτάκηδων».
2 Ποιους λένε «σορτάκηδες»;
Ο «σορτάκιας» χαρακτηρισμός που παραπέμπει στον αγγλικό όρο short selling (βραχυπρόθεσμη πώληση) είναι ένα «εξηρτημένο άτομο». Η δόση του είναι ο «αέρας». Δίχως αυτόν δεν μπορεί να πάρει τα πόδια του. Από τη στιγμή, λοιπόν, όπου έχει παίξει «αέρα» ψάχνει τρόπους για να καλυφθεί. Η μόνη οδός σωτηρίας είναι το «σορτάρισμα», δηλαδή να επιτύχει την πτώση της τιμής της μετοχής που έχει πωλήσει και δεν κατέχει προκειμένου να έρθει στη συνέχεια να αγοράσει φθηνά τα «χαρτιά» και να κλείσει τη θέση του. Αν ο «σορτάκιας» έχει πωλήσει, χωρίς να τις διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του, 100 μετοχές της εταιρείας «ΧΨΩ» στις 100 δρχ., θα βγάλει από τη φαρέτρα του όλα τα αιχμηρά του βέλη προκειμένου να ρίξει την τιμή της συγκεκριμένης μετοχής από τις 100 δρχ. τουλάχιστον στις 80 δρχ. Οταν η τιμή πάει στις 80 δρχ. ο «σορτάκιας» θα βγει καμαρωτός καμαρωτός και θα αγοράσει τα κομμάτια που δεν κατείχε όταν έδωσε την εντολή πώλησης. Ετσι, ούτε γάτα ούτε ζημιά. Ο «σορτάκιας» θα δώσει στον χρηματιστή του τις 100 μετοχές της εταιρείας «ΧΨΩ» ενώ από τη διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης και αγοράς θα βγάλει ένα καθαρό εικοσάρικο.
3 Ποια είναι η συνεισφορά των «λόμπι» στη Σοφοκλέους;
Τα «λόμπι» κλειστές ομάδες συμφερόντων αποτελούμενες από μεγάλους παίκτες, χρηματιστές καθώς και λογής λογής ανεξάρτητους «παραγωγούς» και «συμβούλους» πάντα συγκροτούνται στη βάση ενός κοινού στόχου, που δεν είναι άλλος από την άνοδο της τιμής μιας μετοχής. Τα βασικά χαρακτηριστικά της μετοχής που βάζουν στο στόχαστρό τους είναι δύο: χαμηλή τιμή και μικρή διασπορά. Διαφορετικά, δεν βγαίνει σε πέρας το παιχνίδι. Η απόκτηση της «κρίσιμης μάζας» των μετοχών γίνεται σχεδόν πάντοτε με τη συγκατάθεση του επιχειρηματία – μεγαλομετόχου, ο οποίος δέχεται να πωλήσει «χαρτιά» με έκπτωση. Αλλωστε, τον συμφέρει αφού η μετοχή του θα «ακουστεί» και η τιμή της θα «πάει» στα ύψη. Με αυτόν τον τρόπο φτιάχνεται η πρώτη «μαγιά» και αρχίζει το παιχνίδι.
4 Ποιοι βοηθούν τους «λομπίστες» στο έργο τους;
Κατ’ αρχήν ορισμένοι διαχειριστές αμοιβαίων κεφαλαίων οι «αμοιβαίοι» που θα δεχθούν να πάρουν ένα «πακετάκι» για το χαρτοφυλάκιό τους έτσι ώστε να φαίνεται ότι «το χαρτί το προτιμούν και οι θεσμικοί». Οι «αμοιβαίοι», κατά κανόνα, δεν βάζουν το χέρι στην τσέπη. Αντιθέτως, δέχονται να συμμετάσχουν στο παιχνίδι που στήνεται ανταλλάσσοντας μετοχές με μερίδια του αμοιβαίου κεφαλαίου. Η συμφωνία, αν τα πράγματα δεν χαλάσουν στην πορεία από εξωγενείς παράγοντες, είναι επωφελής και για τα δύο μέρη. Αλλά δεν φθάνουν οι «αμοιβαίοι», χρειάζεται να ενδιαφερθεί και η «μαρίδα» της Σοφοκλέους. Ετσι, τη στιγμή όπου η τιμή αρχίζει να τσιμπάει προς τα πάνω εξαπολύονται τα «παπαγαλάκια», δηλαδή εκείνοι που αναλαμβάνουν να εκλαϊκεύσουν σε όλους τους χώρους όπου συχνάζει ο άμαχος πληθυσμός της Σοφοκλέους από τα «αλπικά» σουβλατζίδικα και τα μεταμοντέρνα καφέ της Πλατείας Αγίων Θεοδώρων ως την αίθουσα των συνδρομητών στο πατάρι του Χρηματιστηρίου το «στόρι» (απλοελληνικά παραμύθι) που έχει σκαρφιστεί το «λόμπι». Αλλά πέρα από τα απλά υπάρχουν και τα εξειδικευμένα «παπαγαλάκια» των μίντια.
5 Πότε οι «λομπίστες» παραδίδουν τη σκυτάλη και η Σοφοκλέους μετρά νεκρούς;
Οταν η τιμή της μετοχής πάρει σταθερά τον ανήφορο και τα λογής λογής «παπαγαλάκια» έχουν εξάψει τις προσδοκίες του άμαχου πληθυσμού της Σοφοκλέους, που συρρέει στα «εξουσιοδοτημένα» χρηματιστηριακά γραφεία εκλιπαρώντας για «λίγο χαρτί», η ιεραρχία του «λόμπι» αποφασίζει να… εκδράμει. Αλλά τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά. Το ζήτημα είναι ποιος θα εγκαταλείψει πρώτος το καράβι και κανείς από τους μεγαλοσχήμονες δεν κάνει υποχώρηση. Οσοι προλάβουν και πέσουν στη θάλασσα θα πάρουν τα «χοντρά λεφτά», οι υπόλοιποι θα κλαίνε τη μοίρα τους.
6 Πώς λειτουργεί ο δανεισμός «χαρτιών» και ποιες είναι οι συνέπειές του;
Ο δανεισμός «χαρτιών» φαίνεται ότι αποτελεί καθημερινή συνήθεια για αρκετές χρηματιστηριακές εταιρείες αλλά και για ιδιώτες. Για να γίνει όμως δανεισμός χρειάζεται να υπάρχει και διαθέσιμο «χαρτί». Τα πάντα γίνονται ακόμη και λαθροχειρίες από τα χαρτοφυλάκια πελατών που κατοικούν σε επαρχιακές πόλεις και δεν κατεβαίνουν και τόσο συχνά στη Σοφοκλέους , αρκεί να συμφωνηθεί μεταξύ δανειστή και δανειζομένου ένα επιτόκιο το ύψος του οποίου αγγίζει τα όρια της τοκογλυφίας.
Οι συνέπειες του δανεισμού δεν κρύβονται και δεν μπορούν να αποκρυβούν καθώς ο δανειζόμενος είναι αποφασισμένος, προκειμένου να επιστρέψει τίτλους και να καθαρίσει από τους τόκους, να χοντρύνει το παιχνίδι του και να πάρει μεγαλύτερα ρίσκα. Συνήθως η οδός που επέλεξε δεν έχει γυρισμό. Το ένα δάνειο φέρνει το άλλο και ο τόκος σκαρφαλώνει στα ύψη. Ενα πλήρες αδιέξοδο που μεταφέρεται στην καθημερινή ζωή της Σοφοκλέους.
7 Τι είναι και τι κάνει το Αποθετήριο;
Η βασική δραστηριότητα του Αποθετηρίου ιδρύθηκε στις 18 Ιανουαρίου 1991 με την επωνυμία ΑΕ Αποθετηρίων Τίτλων είναι η εκκαθάριση των χρηματιστηριακών συναλλαγών. Η σύσταση αυτής της εταιρείας έγινε για τη σωστή και έγκαιρη, πάνω από όλα, εκκαθάριση των συναλλαγών που γίνονται μεταξύ των χρηματιστηριακών εταιρειών, οι οποίες συμμετέχοντας καθημερινά στις συνεδριάσεις του Χρηματιστηρίου αγοράζουν και πωλούν μετοχές, είτε εκτελώντας εντολές πελατών τους είτε για ίδιον όφελος.
8 Ποιος ελέγχει το Αποθετήριο;
Ο μεγαλύτερος μέτοχος της εταιρείας είναι από την ίδρυσή της το Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών ΑΕ με 38,5%. Το υπόλοιπο ποσοστό κατανέμεται σε τράπεζες, σε αμοιβαία κεφάλαια, σε εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου καθώς και σε χρηματιστηριακές εταιρείες. Η εταιρεία λειτουργεί όπως όλες οι ανώνυμες εταιρείες με διοικητικό συμβούλιο που εκλέγεται από τους μετόχους, το οποίο φέρει και την πλήρη ευθύνη για τη λειτουργία της.
9 Ποιοι διοικούν το Αποθετήριο;
Πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΑΕ Αποθετηρίων Τίτλων είναι ο πρόεδρος του ΔΣ του Χρηματιστηρίου κ. Μανώλης Ξανθάκης. Αντιπρόεδρος της εταιρείας είναι ο χρηματιστής κ. Παναγιώτης Βοϊλής και μέλη η κυρία Μαρία Σαρρή (στέλεχος της Εμπορικής Τράπεζας), ο κ. Δημήτρης Ματσαγγάνης (επικεφαλής της Εθνικής Χρηματιστηριακής, θυγατρικής εταιρείας της Εθνικής Τράπεζας), ο κ. Μιχάλης Παπαθανασίου (αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Alpha Τράπεζα Πίστεως), ο κ. Παναγιώτης Αθανασιάδης (επικεφαλής της Ασπίς Χρηματιστηριακή και πρώην στέλεχος της ΕΤΒΑ), ο κ. Κωνσταντίνος Βασιλακόπουλος (γενικός διευθυντής της Τράπεζας Εργασίας), ο κ. Νικόλαος Ζωγράφος (πρώην διοικητής της ΕΤΒΑ) και ο κ. Ισαάκ Μορδεχάι (στέλεχος της ΑΒΝ – AMRO Χρηματιστηριακή Αξίας). Την ευθύνη της καθημερινής λειτουργίας της εταιρείας έχουν ο γενικός διευθυντής κ. Λουκάς Ζάγκας και ο διευθυντής κ. Νικόλαος Κωνσταντόπουλος.
10 Πώς γίνεται η εκκαθάριση;
Στο τέλος κάθε συνεδρίασης οι χρηματιστηριακές εταιρείες είναι υποχρεωμένες να συντάσσουν και να παραδίδουν στο Χρηματιστήριο καταστάσεις που περιλαμβάνουν τον αριθμό των πράξεων που έκαναν για καθεμία μετοχή ξεχωριστά, την τιμή στην οποία έγινε η συναλλαγή και τον κωδικό του αντισυμβαλλόμενου χρηματιστή. Με αυτόν τον τρόπο γνωστοποιούνται οι υποχρεώσεις των χρηματιστηριακών εταιρειών.
Η εκκαθάριση έχει δύο σκέλη. Το ένα αφορά την εκκαθάριση των μετρητών και το άλλο την εκκαθάριση των «χαρτιών». Και εδώ υπάρχει ένα μεγάλο παράδοξο. Η μία διαδικασία, δηλαδή η εκκαθάριση των μετρητών, με την άλλη διαδικασία, δηλαδή την εκκαθάριση των «χαρτιών», ακολουθούν ασύμπτωτες πορείες. Ποτέ η μία δεν διασταυρώνεται με την άλλη διαδικασία. Με αυτόν τον τρόπο κανένας δεν γνωρίζει, για παράδειγμα, ποια «χαρτιά» αφορούν ποια συναλλαγή. Και αυτό γιατί η εκκαθάριση γίνεται ανά χρηματιστηριακό γραφείο και όχι για καθεμία συναλλαγή ξεχωριστά.
11 Υπάρχουν μυστικά στην εκκαθάριση;
Η εκκαθάριση των συναλλαγών με μετρητά γίνεται από την Εθνική Τράπεζα, η οποία λαμβάνει σχετική ενημέρωση για τη συναλλαγή δύο ημέρες μετά την εκτέλεσή της. Στη συνέχεια, την τρίτη εργάσιμη ημέρα από τη συναλλαγή την αγοραπωλησία των μετοχών η καθεμία χρηματιστηριακή εταιρεία είναι υποχρεωμένη να πάει ως τις 11 π.μ. στην Εθνική προκειμένου να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις της. Αν η εταιρεία είχε αρκετό υπόλοιπο στον λογαριασμό της λογαριασμός ειδικού τύπου που διατηρούν όλες οι χρηματιστηριακές εταιρείες στην τράπεζα , τότε κάλυπτε την υποχρέωσή της «τραβώντας» χρήματα από αυτόν τον λογαριασμό.
Η εταιρεία, όμως, ως τώρα είχε και μία άλλη δυνατότητα. Συγκεκριμένα, μπορούσε να προσκομίσει επιταγή οποιασδήποτε άλλης τράπεζας σε διαταγή της ΑΕ Αποθετηρίων Τίτλων. Προηγουμένως η μετοχή είχε «πάει» στην Αποθετηρίων και είχε οπισθογραφηθεί από τον διευθυντή της. Στη συνέχεια, «πήγαινε» στην Εθνική Τράπεζα συνοδευόμενη από μια άλλη επιταγή της Εθνικής Τράπεζας ισόποσης αξίας. Η μία έμπαινε στον λογαριασμό και εξοφλούσε την υποχρέωση, ενώ η άλλη έπαιρνε τον δρόμο για το γραφείο συμψηφισμού προκειμένου να διαπιστωθεί αν είχε κάλυψη από την τράπεζα από την οποία είχε εκδοθεί.
12 Πώς διαρκούσε ο έλεγχος των καλυμμάτων;
Για το «οκέι» χρειαζόταν να περάσουν άλλες δύο ημέρες. Σύνολο, πέντε ημέρες από τη συναλλαγή της χρηματιστηριακής εταιρείας. Παράδειγμα, η ακάλυπτη επιταγή της χρηματιστηριακής εταιρείας Δέλτα επέστρεψε άνευ καλύμματος στην Εθνική Τράπεζα στις 7 Νοεμβρίου, όταν η πράξη έγινε στις 31 Οκτωβρίου.
Μετά το «κανόνι» οι χρηματιστηριακές εταιρείες μπορούν να εξοφλούν την Εθνική Τράπεζα μόνο με τραπεζικές επιταγές, δηλαδή επιταγή την πληρωμή της οποίας εγγυάται η τράπεζα που την εκδίδει. Με βάση αυτή τη νέα ρύθμιση ο χρόνος μεταξύ της συναλλαγής και της εκκαθάρισης θα συντομευτεί τουλάχιστον κατά δύο ημέρες.
13 Τι γίνεται με την παράδοση των μετοχών;
Ο νόμος προβλέπει ότι η παράδοση των τίτλων πρέπει να γίνεται μέσα σε δύο ημέρες, αλλά η επίσημη αυτή προθεσμία ουδέποτε τηρήθηκε και η συνήθης πρακτική είχε ορίσει χρόνο παράδοσης τις πέντε ημέρες από τη συναλλαγή. Ποιοι έχουν την ευθύνη
14 Από ποιους φορείς μπορούν να ζητούν ευθύνες οι επενδυτές;
Κατ’ αρχήν από όλους τους φορείς και τα πρόσωπα που έχουν αναλάβει την ευθύνη της διοίκησης και της εποπτείας, δηλαδή τον πρόεδρο και τη διοίκηση του Χρηματιστηρίου, την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και τον κυβερνητικό επόπτη που προέρχεται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Το καθημερινό βάρος πέφτει κατά κύριο λόγο στον πρόεδρο του Χρηματιστηρίου και στον κυβερνητικό επόπτη. Και αυτό γιατί και οι δύο πρέπει να παρακολουθούν, εκτός από τις συναλλαγές, και τις υπηρεσίες που ασχολούνται με τη διενέργεια και τη διεκπεραίωση των συναλλαγών.
15 Ποια είναι τα πρόσωπα των αποφάσεων και των ευθυνών;
Πρόεδρος του Χρηματιστηρίου από τις αρχές του 1994 είναι ο καθηγητής κ. Μανώλης Ξανθάκης, που συγκεντρώνει αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπό του, όπως ορίζει ο νόμος, αρκετές ξεχωριστές αρμοδιότητες. Παράδειγμα, ο πρόεδρος με απόφασή του μπορεί να διακόψει τη διαπραγμάτευση της τιμής μιας μετοχής σε περίπτωση όπου διαπιστώσει ότι ζημιώνονται τα συμφέροντα των επενδυτών. Από την άλλη πλευρά, ενισχυμένες είναι και οι αρμοδιότητες του επόπτη κ. Γιώργου Μαλάκη, παρά το γεγονός ότι η υπηρεσία που διευθύνει δεν μπορεί να «ρίξει» στην αγορά των δισεκατομμυρίων δραχμών παραπάνω από οκτώ άτομα για έλεγχο. «Στρατηγός χωρίς στρατό» είναι και ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς καθηγητής κ. Σταύρος Θωμαδάκης. Πέντε χρόνια μετά τη νομοθετική ρύθμιση για τη σύσταση ανεξάρτητης εποπτικής αρχής η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, αν και συγκάτοικος του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου τίποτα δεν έχει προχωρήσει στον τομέα της οργάνωσης και της στελέχωσής της με εξειδικευμένο προσωπικό. Ο ρόλος της Επιτροπής σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να είναι διεκπεραιωτικός στα χρηματιστηριακά πράγματα καθώς απουσιάζει οποιοσδήποτε έλεγχος στις δραστηριότητες των φορέων της αγοράς, όπως οι χρηματιστηριακές εταιρείες, οι διαχειριστές των αμοιβαίων κεφαλαίων κλπ.
16 Γιατί γίνεται λόγος για έλλειμμα εποπτείας στη χρηματιστηριακή αγορά;
Επτά, το πολύ οκτώ, «κακοπληρωμένοι» δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει λογικά να ελέγχουν τη νομιμότητα και την αυθεντικότητα συναλλαγών που ξεπερνούν σε καθημερινή βάση τα 6 δισ. δραχμές. Επιπλέον, οι υπάλληλοι της Εποπτείας έχουν την υποχρέωση να κάνουν «κόσκινο» και τις 65 χρηματιστηριακές εταιρείες που λειτουργούν στη Σοφοκλέους. Η αριθμητική σχέση μεταξύ διαθέσιμων ελεγκτών από τη μια πλευρά και χρηματιστηριακών εταιρειών και του τζίρου που πραγματοποιούν στη Σοφοκλέους βγάζει από μόνη της μάτια. Επιπλέον, ούτε λόγος να γίνεται για ελέγχους από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η οποία δεν διαθέτει κανέναν υποστηρικτικό μηχανισμόΩ καλά καλά ούτε γραμματείς για να περνούν τις αποφάσεις στους κομπιούτερ. Τα πάντα γίνονται εκ των ενόντων. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, μετά το «κανόνι», αποφάσισε να ενισχύσει με άλλους 15 περίπου ελεγκτές τη Διεύθυνση Εποπτείας και να αναθέσει σε διεθνείς φίρμες τον έλεγχο των χρηματιστηριακών εταιρειών. Και όλα αυτά ώσπου να αποκτήσει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς επιτέλους «σάρκα και οστά».
