Ο εκφωνητής του καναλιού ανακοίνωνε με απορία τα κατορθώματα του γιατρού που θεράπευε πάλι τον καρκίνο του παχέος εντέρου με μια μυστήρια συνταγή. Η φήμη του δικού μας γιατρού είχε φθάσει ώς και την πρωτοπόρα στην έρευνα Αμερική και πολλοί αμερικανοί καρκινοπαθείς συνέρρεαν στη χώρα μας για θεραπεία!
«Πάλι τα ίδια; Τι ντροπή είναι αυτή; Πριν από μερικά χρόνια είχαν ξεφυτρώσει διάφοροι “μάγοι” που θεράπευαν τον καρκίνο. Το νερό του Καματερού, τα σάπια καβούρια μιας γριάς από την Κόρινθο, οι “άσχετες” συνταγές ονειροπαρμένων γιατρών και μη, μας έκαναν διεθνώς γνωστούς για την επιπολαιότητά μας, θεραπευτών και θεραπευομένων. Οχι άλλο ρεζιλίκι πια», φώναξε δυνατά ο Σπύρος, τελειόφοιτος φοιτητής της Βιολογίας.
Γιατί αντέδρασες έτσι, Σπύρε;
«Γιάννα, ξέρω λίγα πράγματα για τα ογκογονίδια και την καρκινογένεση και δεν μπόρεσα να συγκρατηθώ».
Δηλαδή τι ξέρεις;
«Κοίτα, πριν από μερικές εβδομάδες έδινα Γενετική και διάβασα καλά. Ο καρκίνος είναι μια γενετική αρρώστια και η εκδήλωσή της οφείλεται σε αλλαγές της δομής ή της ρύθμισης του DNA. Ετσι τα καρκινικά κύτταρα μεταβιβάζουν τις καρκινικές ιδιότητές τους στην επόμενη γενιά τους, όπου δηλαδή συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται. Οι μηχανισμοί που ελέγχουν την κυτταρική αύξηση είναι πάμπολλοι και σίγουρα πρέπει να υπάρχει σχέση ανάμεσα σε αυτούς που ρυθμίζουν και σε αυτούς που απορρυθμίζουν την αύξηση του κυττάρου. Και είναι εύκολο να υποθέσει κανείς ότι τα γονίδια εκείνα που κωδικοποιούν πρωτεΐνες, οι οποίες εμπλέκονται στην αναπτυξιακή πορεία, είναι πιθανόν σε ορισμένες περιπτώσεις να εμπλέκονται και στην πρόκληση ή στην προοδευτική ανάπτυξη του καρκίνου.
Θα πρέπει, Γιάννα, να σου πω ακόμη ότι σε κάθε φυσιολογικό κύτταρο υπάρχει μια άριστη ποσότητα για κάθε πρωτεΐνη. Οταν λοιπόν διαταραχθεί η γονιδική ρύθμιση και έκφραση, αλλάζει η άριστη ποσότητα και το κύτταρο παύει να είναι φυσιολογικό. Είναι μετασχηματισμένο. Ο μετασχηματισμός ενός κυττάρου συνήθως είναι το αποτέλεσμα μεταγραφής (όταν το DNA μετατρέπεται σε αγγελιοφόρο RNA) ενός ή λίγων γονιδίων. Τα γονίδια αυτά μπορεί να είναι μέρος κάποιου ιού ή μπορεί να είναι μεταλλαγμένα κυτταρικά γονίδια».
Είναι γνωστοί οι παράγοντες που προκαλούν κυτταρικό μετασχηματισμό;
«Βεβαίως είναι γνωστοί αρκετοί, όπως μερικοί ιοί, μερικές χημικές ενώσεις και ακτινοβολίες. Οι χημικές ενώσεις και οι ακτινοβολίες αποτελούν περιβαλλοντικούς παράγοντες και δρουν προκαλώντας καρκίνο μέσα από τη δημιουργία σωματικών μεταλλάξεων. Η άποψη αυτή στηρίζεται στην παρατήρηση ότι ο βαθμός εμφάνισης του καρκίνου στον ανθρώπινο πληθυσμό αυξάνεται κάπου 1.000 φορές από τα 30 ώς τα 80 μας χρόνια. Το γεγονός αυτό εξηγείται με τη συσσώρευση, καθώς περνάει η ηλικία, πολλαπλών σωματικών μεταλλάξεων, οι οποίες από ένα όριο και πάνω οδηγούν στην εμφάνιση καρκίνου».
Για τα γονίδια όμως που προκαλούν καρκίνο δεν μας είπες τίποτε ακόμη.
«Ναι, η γενετική προσέγγιση της καρκινογένεσης βασίστηκε αρχικά στη μελέτη ορισμένων ιών που μπορούν να προκαλούν καρκίνο σε πειραματόζωα και να μετασχηματίζουν κύτταρα σε καλλιέργειες, στο εργαστήριο. Τέτοιοι ιοί έχουν γονίδια που προκαλούν καρκίνο. Τα γονίδια αυτά τα λέμε ογκογονίδια και η ανακάλυψή τους χάρισε το Νομπέλ Ιατρικής το 1989».
Υπάρχουν πολλά τέτοια ογκογονίδια στον άνθρωπο;
«Πάνω από 100 είναι γνωστά σήμερα».
Και αυτά τα ογκογονίδια είναι μοναδικά ή έχουν τα αντίστοιχά τους στα φυσιολογικά κύτταρα;
«Ακριβώς αυτά τα αντίστοιχα γονίδια, που πιο συγκεκριμένα τα ονομάζουμε ομόλογα γιατί έχουν τις ίδιες σχεδόν νουκλεοτιδικές αλληλουχίες, υπάρχουν στα φυσιολογικά κύτταρα και βρίσκονται σε αρμονία με το κύτταρο χωρίς να προκαλούν καρκίνο. Τα φυσιολογικά αυτά κυτταρικά γονίδια τα ονομάζουμε πρωτοογκογονίδια».
Και τι σχέση έχουν οι ιοί με τα ογκογονίδια;
«Η πρώτη ανακάλυψη των ογκογονιδίων οφείλεται στη μελέτη ρετροϊών, εκείνων δηλαδή των ιών που έχουν γενετικό υλικό RNA και όχι DNA. Οι ρετροϊοί λοιπόν είτε έχουν ογκογονίδια είτε δεν έχουν δρουν έτσι ώστε να ενεργοποιούν ένα πρωτοογκογονίδιο το οποίο μετατρέπουν σε ογκογονίδιο».
Ο μονόλογος του Σπύρου φαίνεται ότι είχε κουράσει τη Γιάννα, η οποία με μεγάλη ευγένεια συγκρατούσε τη θέλησή της να σταματήσουν τη συζήτηση. Η Γιάννα είχε αρχίσει να ταράσσεται καθώς για πρώτη φορά ανακάλυπτε την αδυσώπητη τυραννία των γονιδίων και μάλιστα στην αρνητική εκδοχή τους. Ηθελε να σκεφθεί και να αφομοιώσει αυτή την απλή γνώση που πήρε από τον Σπύρο και ήταν τόσο επεισοδιακή για τον ψυχισμό της.
Σπύρο, σε παρακαλώ, να συνεχίσουμε μιαν άλλη φορά, προτιμώ μια βόλτα στο κέντρο της Πάτρας.
Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών και καθηγητής Γενετικής.
