Το κόμμα και οι «καπιταλιστικές μύγες»

Η Κίνα μετά τον Ντενγκ Ποιο θα είναι το μέλλον του «κόκκινου καπιταλισμού»

ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ «ήρεμης αστάθειας» εισέρχεται η Κίνα, σύμφωνα με τους περισσότερους σινολόγους. Δεν αμφισβητούν ότι η «πυγμή» του Ζιανγκ Ζεμίν είναι αρκετά ισχυρή και πάντοτε έτοιμη να πέσει σε «ταραξίες» ή σε κομματικά στελέχη που θα είχαν την πρόθεση να αμφισβητήσουν την εξουσία του. Ούτε και αμφιβάλλουν ότι ο νέος ηγέτης της Κίνας θα συνεχίσει την οικονομική πολιτική του Ντενγκ. Σημειώνουν όμως ότι υπάρχουν αντικειμενικές καταστάσεις που θα δημιουργήσουν αστάθεια.

Δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που ενδέχεται να προκαλέσουν ακόμη και κρίση στη χώρα. Το πολιτικό και το κομματικό σύστημα της Κίνας είναι πολύπλοκο, συντηρείται χάρη σε συστήματα απολύτως προσωπικών σχέσεων μεταξύ διαφόρων κέντρων εξουσίας και ο ηγέτης δεν είναι άλλος από εκείνον που συντονίζει και κρατά υπό διαρκή έλεγχο όλο αυτό το «κουβάρι». Ο Ντενγκ είχε κατορθώσει να διατηρεί τέτοιες ισορροπίες ανάμεσα σε αυτές τις βάσεις ώστε κανένας δεν του αμφισβήτησε την ηγεσία στα 18 χρόνια που ήταν πρόεδρος της Κίνας. Θα είναι σε θέση να πετύχει το ίδιο και ο Ζιανγκ; Εδώ οι απόψεις των ειδικών διαφέρουν. Λίγοι είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι ο πρωθυπουργός Λι Πενγκ, που εξακολουθεί να «εμπνέεται» από το σοβιετικό σύστημα της οικονομίας, ή ο τεχνοκράτης πρόεδρος του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου Κιάο Σι θα εξακολουθήσουν να μένουν στο περιθώριο, μακριά από τη χάραξη και τη διαχείριση της πολιτικής, όπως επί Ντενγκ. Τότε θα υπάρξει ρήξη που μπορεί να οδηγήσει σε κρίση.

Ο δεύτερος λόγος είναι ουσιαστικότερος και πιο πιθανός. Η οικονομική πολιτική που εφήρμοσε ο Ντενγκ έφερε μεγάλη κοινωνικο-ιδεολογική αλλαγή στην Κίνα. Ηταν μια επανάσταση οι συνέπειες της οποίας δεν περιορίστηκαν στον οικονομικό χώρο. Η παντοκρατορία του κόμματος άρχισε να αμφισβητείται, και μάλιστα όχι από τους γνωστούς «αντικαθεστωτικούς» ή τους «αντιρρησίες» που τόσο πρόθυμα προβάλλουν συνεχώς τα αμερικανικά μέσα ενημερώσεως. Κατά την έκφραση του ίδιου του Ντενγκ, άρχισαν «να μπαίνουν οι μύγες» του καπιταλισμού στη χώρα και αυτές δεν είναι άλλες από κομματικά στελέχη που ζητούν βαθύτερες τομές και ριζικότερες μεταρρυθμίσεις. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που είχαν έρθει σε διάσταση με τον Ντενγκ και με τον Ζιανγκ αργότερα ακριβώς γιατί έβλεπαν ότι «ποντικοί ροκανίζουν την πανοπλία του κόμματος». Γιατί αυτοί θα πρέπει να μείνουν αδρανείς τώρα που δεν υπάρχει ούτε η «εικόνα» του Ντενγκ; Αλλά και αυτοί αν δεν εκδηλωθούν, το ρήγμα είναι πολύ πιθανόν να εμφανισθεί καθώς η οικονομική πολιτική της ανοιχτής αγοράς που θα συνεχίσει ο νέος πρόεδρος θα επιτρέπει, κατ’ ανάγκην, να εισβάλλουν στην κομμουνιστική Κίνα και άλλες «καπιταλιστικές μύγες». Εκτός αν ο Ζιανγκ κάνει πίσω, αναιρέσει την οικονομική πολιτική του Ντενγκ, πράγμα σχεδόν απίθανο.

Αλλά υπάρχει και ο στρατός. Ο νέος πρόεδρος ασφαλώς θα θελήσει να τον κρατήσει «μακράν της πολιτικής» αυξάνοντας τις στρατιωτικές δαπάνες, επιτρέποντας την κατασκευή είτε και την αγορά νέων όπλων και μη εμποδίζοντας κάποιες «αθώες» επιδείξεις ισχύος ­ όπως εκείνες τις περυσινές με τα πυραυλικά γυμνάσια στα ανοιχτά της Ταϊβάν ή τις «καταδιώξεις» μέσα στο έδαφος του Βιετνάμ των δήθεν «αγνώστων ατόμων προερχομένων εξ ανατολών». Και ασφαλώς θα φανεί επιεικής στις εκπληκτικού ύψους κλοπές και απάτες που μαστίζουν τα τελευταία χρόνια τις ένοπλες δυνάμεις της Κίνας. (Οπως κατέθεσε ο κινέζος αεροπόρος που αυτομόλησε προ μηνών στην Ταϊβάν, θα μοιραζόταν τα 100.000 δολάρια που του έδωσαν για την πράξη του κάποιοι «φιλάνθρωποι» με τον διοικητή και άλλους αξιωματικούς του σμήνους του οι οποίοι τον άφησαν να αυτομολήσει). Τίποτε δεν εγγυάται ότι οι στρατηγοί και οι διοικητές μονάδων θα μείνουν αφοσιωμένοι στο καθήκον τους, όπως επί του χαρισματικού Ντενγκ ή του αυταρχικού Μάο, ακόμη και αν δεν υπάρξουν κομματικά και πολιτικά στελέχη που θα τους παρακινούσαν «να σώσουν το κόμμα». Ακόμη και μεταξύ των ανωτάτων στρατιωτικών υπάρχουν προβλήματα, καθώς οι νεότερες «κλάσεις» αμφισβητούν την ικανότητα των παλαιοτέρων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης πολεμικής τέχνης. (Από τους 4.140 εν ενεργεία στρατηγούς, ναυάρχους και πτεράρχους οι μισοί και πλέον έχουν τον βαθμό λόγω κομματικής θέσεως και οι 130 δεν έχουν την παραμικρή ιδέα λ.χ. για σύγχρονη επικοινωνία, σύμφωνα με τα στοιχεία αμερικανικών υπηρεσιών). Ο Ντενγκ, ο οποίος είχε αποφύγει συγκρούσεις και εκκαθαρίσεις στον στρατό, έλεγε ότι δεν πρέπει να είναι ποτέ κανείς ήσυχος όταν έχει «να μοιράσει γαλόνια είτε χρηματικά ποσά στους στρατιωτικούς». Δεν μπορεί να μην το θυμάται αυτό ο Ζιανγκ.

Αλλά ο Ζιανγκ θα θυμάται και κάτι άλλο: ότι κανένας διάδοχος προέδρου δεν έμεινε στην εξουσία για μεγάλο διάστημα. Ο Μάο είχε ορίσει ως διάδοχό του τον Χουά Γκουοφένγκ, αλλά εκείνος που τελικώς έγινε πρόεδρος ήταν ο Ντενγκ Χσιαοπίνγκ. Και ο Ντενγκ είχε ορίσει αρχικώς ως διάδοχο άλλον, για να γίνει τελικώς ο Ζιανγκ Ζεμίν. Στην Κίνα κάτι τέτοια «προηγούμενα» δημιουργούν ιστορία. Ισως γι’ αυτό οι περισσότεροι Κινέζοι ελάχιστα ενδιαφέρθηκαν για το ότι τώρα πλέον ο Ζιανγκ «δεν έχει τη σκιά του Ντενγκ». Ισως, μοιρολάτρες καθώς είναι, τον θεωρούν μεταβατικό πρόεδρο ώσπου να εμφανισθεί κάποιος άλλος μετά από μερικούς μήνες ­ κάτι που πιστεύεται ευρύτερα στη Δύση. Η εποχή του «υπέρτατου ηγέτη»: το χρονολόγιο των κυριότερων γεγονότων

22 Ιουλίου 1977: ο Ντενγκ επιστρέφει από την εξορία όπου τον είχε στείλει η Συμμορία των Τεσσάρων στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης του Μάο, στο διάστημα 1966-1976, και προωθείται στη θέση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης.

12 Αυγούστου 1978: το Πεκίνο και το Τόκιο συνάπτουν διπλωματικές σχέσεις.

Δεκέμβριος 1978: το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας υιοθετεί τις προτάσεις του Ντενγκ για οικονομικές μεταρρυθμίσεις και άνοιγμα της αγοράς στους ξένους επενδυτές.

1η Ιανουαρίου 1979: η Κίνα συνάπτει διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ.

29 Ιανουαρίου 1979: ο Ντενγκ επισκέπτεται τις ΗΠΑ.

17 Φεβρουαρίου 1979: η Κίνα εισβάλλει στο Βιετνάμ σε αντίποινα για την εισβολή του Βιετνάμ στην Καμπότζη αλλά αποσύρει τα στρατεύματά της τρεις εβδομάδες αργότερα, μετά την ήττα της από τις δυνάμεις του Βιετνάμ.

Νοέμβριος 1980: δίκη της Συμμορίας των Τεσσάρων. Η σύζυγος του Μάο, Ζιανγκ Κιν, καταδικάζεται σε θάνατο αλλά αργότερα η ποινή της θα μετατραπεί σε ισόβια κάθειρξη.

19 Δεκεμβρίου 1984: η Κίνα και η Βρετανία υπογράφουν συμφωνία για την επιστροφή του Χονγκ Κονγκ στην Κίνα, στις 30 Ιουνίου 1997.

Δεκέμβριος 1986: φοιτητές διαμαρτύρονται εναντίον της διαφθοράς του καθεστώτος και της αύξησης του πληθωρισμού που προκάλεσαν οι μεταρρυθμίσεις του Ντενγκ.

16 Ιανουαρίου 1987: ο Ζιάο Ζιγιάνγκ αναλαμβάνει την ηγεσία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

25 Οκτωβρίου 1987: το 13ο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας αποφασίζει να συνεχίσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις· ο Ντενγκ αποσύρεται από το Πολιτικό Γραφείο και την Κεντρική Επιτροπή του κόμματος.

15 Απριλίου 1989: πρώτες διαδηλώσεις των φοιτητών στο Πεκίνο ­ στην πλατεία Τιανανμέν ­ και στη Σαγκάη υπέρ της δημοκρατίας.

15-18 Μαΐου 1989: ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ επισκέπτεται την Κίνα.

3-4 Ιουνίου 1989: στο Πεκίνο οι άνδρες του κινεζικού στρατού ανοίγουν πυρ εναντίον των φοιτητών που αγωνίζονται για τη δημοκρατία. Η χώρα οδηγείται σε διπλωματική απομόνωση.

24 Ιουνίου 1989: ο Ζιάο Ζιγιάνγκ εκτοπίζεται από την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος επειδή ετάχθη υπέρ των φοιτητών. Διάδοχος του Ντενγκ ορίζεται ο Ζιαν Ζεμίν.

Ιανουάριος 1992: ο Ντενγκ αρχίζει περιοδεία στη Νότια Κίνα με σκοπό να προωθήσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που είχαν ανασταλεί εξαιτίας της εξέγερσης του 1989.

Φεβρουάριος 1994: ο Ντενγκ κάνει την τελευταία δημόσια εμφάνισή του ­ εμφανώς καταβεβλημένος ­ στη διάρκεια μιας περιοδείας στη Σαγκάη.

19 Φεβρουαρίου 1997: ο Ντενγκ πεθαίνει σε ηλικία 92 ετών στο Πεκίνο από επιπλοκές της νόσου του Πάρκινσον. Ο πρώην δήμαρχος της Σαγκάης που συνεχίζει τις «επαναστατικές» οικονομικές μεταρρυθμίσεις του Ντενγκ Ζιανγκ Ζεμίν ο προφανής διάδοχος

ΕΝΑ πολυσήμαντο μήνυμα περιείχε η ανακοίνωση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚ της Κίνας που ανήγγειλε στον κινεζικό λαό τον θάνατο του «υπέρτατου ηγέτη» Ντενγκ Χσιαοπίνγκ την περασμένη Τετάρτη. Ηταν εκείνος, τόνιζε η ανακοίνωση, που στις 4 Ιουνίου 1989 διέταξε τον Λαϊκό Στρατό να κτυπήσει τις μυριάδες των νέων και αιματοκύλισε την πλατεία Τιανανμέν. Για όσους δεν είχαν αντιληφθεί την προειδοποίηση του προέδρου Ζιανγκ Ζεμίν, που υπέγραφε την ανακοίνωση ως γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής, δύο αποφάσεις του που είχαν προηγηθεί πρέπει να τους έπεισαν για το ποιος έχει την εξουσία τώρα στα χέρια του και ποιες είναι οι αντιλήψεις του για «τον νόμο και την τάξη». Η πρώτη αφορούσε την «αναβολή για άλλη ημέρα» της επιστολής που είχε στείλει από τις 15 Φεβρουαρίου στον «γενικό γραμματέα Ζιανγκ και στην Κεντρική Επιτροπή του κόμματος» η οικογένεια του Ντενγκ ­ ανεπισήμως έγινε γνωστό ότι δεν θεωρήθηκε απαραίτητο να κοινολογηθεί παρ’ όλο που μεταδόθηκε στο εξωτερικό από υπεύθυνες πηγές. Με τη δεύτερη απόφασή του ο Ζιανγκ έθεσε σε «ύψιστο βαθμό επιφυλακής και ασφαλείας» τις ένοπλες δυνάμεις της Κίνας που έχει υπό τις διαταγές του.

Ηρεμη και ομαλή ήταν η κατάσταση στην απέραντη Κίνα «την επόμενη ημέρα» του θανάτου του υπέργηρου Ντενγκ. Τα διεθνή χρηματιστήρια, ακόμη και του Χονγκ Κονγκ και της Ταϊβαν ­ ευαίσθητοι δείκτες για το τι αναμένεται τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ­, συνέχιζαν το παιχνίδι τους (business as usual), εκφράζοντας έτσι την εμπιστοσύνη τους ότι δεν θα υπάρξουν εκπλήξεις στην Κίνα. Και δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά. Ο Ντενγκ είχε αποχωρήσει από την εξουσία εδώ και τρία χρόνια και ο Ζιανγκ είναι εκείνος τον οποίο είχε υποδείξει για διάδοχό του. Η αλήθεια είναι ότι ο Ζιανγκ υπήρξε η τρίτη επιλογή του Ντενγκ, όταν δύο άλλοι που είχε προετοιμάσει να τον διαδεχθούν απομακρύνθηκαν ο ένας μετά τον άλλο, θύματα της κοινωνικής αναταραχής της περασμένης δεκαετίας.

Τα τρία χρόνια του Ζιανγκ στην εξουσία ήταν αρκετό διάστημα για να εδραιώσει τη θέση του στο κόμμα, στην κυβέρνηση και στον λαό. Αλλωστε είχε τη συμβολική έστω κάλυψη του Ντενγκ ­ παρ’ όλο που ο «αθάνατος ηγέτης», όπως τον χαρακτήρισε προχθές ο ραδιοσταθμός του Πεκίνου, από το 1994 δεν κατείχε καμία επίσημη θέση, δεν μπορούσε να περπατήσει. Αλλά στην Κίνα ισχύουν ακόμη και με το κομμουνιστικό καθεστώς αρκετές παλιές παραδόσεις της αυτοκρατορικής Κίνας ­ το «πνεύμα» του ηγέτη είναι παρόν στην πολιτική ως την τελευταία στιγμή της ζωής του.

Ο Ζιανγκ κατέχει τις τρεις ύψιστες θέσεις του κράτους: του γενικού γραμματέα του κόμματος, του προέδρου της Λαϊκής Δημοκρατίας και του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, κάτι που ουδέποτε ως σήμερα είχε συμβεί στην Κίνα. Κανονικά, οι αποφάσεις του, η θέλησή του θα πρέπει να είναι αποδεκτές και σεβαστές από όλους τους τομείς ζωής και δραστηριότητας της Κίνας. Η εμπιστοσύνη που δείχνουν κυβερνήσεις και οικονομικοί παράγοντες για την «μετά τον Ντενγκ εποχή» σε αυτό ακριβώς το στοιχείο στηρίζεται. Αλλωστε η νέα ηγεσία γνωρίζοντας ότι δεν είναι σπάνιο να εκδηλώνεται κάποια αναταραχή με τον θάνατο ενός χαρισματικού ηγέτη – συμβόλου ούτε και να λείπουν οι πολιτικές επιπτώσεις που ακολουθούν, φρόντισε να μην υπάρξουν ευκαιρίες για τέτοιες (έστω και απίθανες) εκδηλώσεις. Ετσι, αυτοί που «θα επιτραπεί» να παραστούν μεθαύριο Τρίτη στην κηδεία του «πολυλατρεμένου» Ντενγκ θα είναι, με απόφαση του γενικού γραμματέα Ζιανγκ, μόνο 10.000 άτομα, όλα αξιωματούχοι του καθεστώτος και της εμπιστοσύνης των ανωτέρων οργάνων του κόμματος.

Το βιογραφικό σημείωμα του Ζιανγκ Ζεμίν δεν είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, εκτός από το ότι μιλά πολύ καλά αγγλικά, ρωσικά και ρουμανικά ­ κάτι σπάνιο για Κινέζο. Γνωστός στο εξωτερικό έγινε το 1985, όταν ως δήμαρχος Σαγκάης έθεσε σε εφαρμογή τις «επαναστατικές» οικονομικές μεταρρυθμίσεις του Ντενγκ ­ τον λεγόμενο «σοσιαλισμό της αγοράς» ­ και ήταν τέτοια η επιτυχία του ώστε δύο χρόνια αργότερα γίνεται μέλος του Πολιτικού Γραφείου και το 1989, μετά τα γεγονότα στην Τιανανμέν, όπου ήταν από τους «σκληρούς» που ζητούσαν «ριζικά εκκαθαριστικά μέτρα», προάγεται σε μέλος του εκτελεστικού Γραφείου του Πολίτμπιρο. Γεννημένος το 1926, έγινε μέλος του ΚΚΚ το 1947 και τον επόμενο χρόνο πήρε το δίπλωμά του ως ηλεκτρολόγος από το Πολυτεχνείο της Σαγκάης. ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΞΩ ΚΟΣΜΟ Η λυκοφιλία με τις ΗΠΑ και τη ΡωσίαΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ της Κίνας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία είναι τα δύο σημαντικότερα προβλήματα διεθνών σχέσεων που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο Ζιανγκ Ζεμίν. Γενικώς οι σχέσεις της χώρας με τις όμορες χώρες και η επανεξέταση του ρόλου της Κίνας στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική είναι στις άμεσες προτεραιότητες της νέας ηγεσίας, όπως ο ίδιος ο Ζιανγκ είχε αφήσει να εννοηθεί μιλώντας στη συγκέντρωση της 1ης Οκτωβρίου 1996.

Με τις ΗΠΑ η Κίνα έχει αναπτύξει θαυμάσιες εμπορικές σχέσεις αλλά η Ουάσιγκτον παρεμβαίνει στις αμερικανικές τράπεζες και τις εμποδίζει να χρηματοδοτήσουν μεγάλα αναπτυξιακά έργα. Ταυτόχρονα, ο Λευκός Οίκος υποκύπτει στις πιέσεις του Κογκρέσου, θορυβεί κατά διαστήματα για το όργιο καταναγκαστικής εργασίας που αποδεδειγμένα γίνεται στην Κίνα, για την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, παίζοντας ένα άνοστο παιχνίδι εκβιασμών, αναβαθμίζει συνεχώς τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ταϊβάν. Το Πεκίνο, που ενδιαφέρεται πάντοτε για την αμερικανική πολεμική τεχνολογία και την προηγμένη επικοινωνία, δεν αποκλείεται «να απαντήσει με το ίδιο νόμισμα» (των εκβιασμών), όπως επανειλημμένα προειδοποίησε το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας. Επί του παρόντος τροφοδοτεί με πυραύλους και πολεμικό υλικό προηγμένης τεχνολογίας χώρες όπως το Ιράν και το Ιράν, αγνοεί τις πιέσεις για έλεγχο του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου και ερωτοτροπεί με τον Κάστρο για μια «ακόμη στενότερη συνεργασία στη βάση του σοσιαλισμού και της συναγωνιστικής φιλίας» της Κίνας με την Κούβα, όπως έγραφε η «Λαϊκή Ημερησία» τον περασμένο Δεκέμβριο.

Η όψιμη λυκοφιλία που εκδηλώθηκε μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου από την εποχή του Γκορμπατσόφ δεν έχει προχωρήσει σε κάτι περισσότερο από (περιορισμένες) εμπορικές σχέσεις και αφθονία λόγων. Οι Κινέζοι πιστεύουν, και όχι άδικα, ότι «έχουν τους Ρώσους στο χέρι» και μάλιστα δίχως να κάνουν τίποτε. Η πίεση που υφίσταται η Μόσχα από την επικείμενη ΝΑΤΟποίηση της Πολωνίας και των άλλων πρώην συμμάχων της οδηγεί, κατά τις εκτιμήσεις του Πεκίνου, τη ρωσική ηγεσία σε υποχωρήσεις ­ αν θελήσει να έχει την υποστήριξη της Κίνας. Ετσι, ο Ζιανγκ δεν έχει λόγο να βιάζεται για να εξασφαλίσει «ανετότερη συνεργασία» με τις τοπικές διοικήσεις της ρωσικής Σιβηρίας, περισσότερα οικονομικά δικαιώματα στο λιμάνι του Βλαδιβοστόκ, ακόμη και ελευθερία στην αλιεία εγγύς των αρκτικών ρωσικών χωρικών υδάτων. Αλλωστε, όπως προχθές τόνιζε ο κρατικός ραδιοσταθμός του Πεκίνου, είναι ο Γέλτσιν ­ ή κάποιος άλλος ρώσος υψηλόβαθμος ­ που θα επισκεφθεί την κινεζική πρωτεύουσα για «συνομιλίες θετικής επανεκτίμησης των σχέσεων».

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 η Κίνα υποβάθμισε σταδιακά τον ρόλο της στις χώρες των Αδεσμεύτων και δεν φαίνεται ότι θα δραστηριοποιήσει την πολιτική της τώρα. Μόνο επιλεκτική αναβάθμιση των σχέσεών της με χώρες της Μέσης Ανατολής, την Ιαπωνία και τις αναπτυσσόμενες «ασφυκτικές δημοκρατίες» του Νότιου Ειρηνικού είναι πιθανή καθώς, ενώ η οικονομική επιρροή της σε αυτές έχει διογκωθεί τα πέντε τελευταία χρόνια, υστερεί η πολιτική «κάλυψή» της. Ιδια πορεία, λέει ο Ζεμίν

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ηγεσία της Κίνας σε μια επίδειξη ομοφωνίας και αλληλεγγύης διαβεβαίωσε χθες Σάββατο τον κινεζικό λαό και, εμμέσως, τους ξένους επενδυτές ότι θα συνεχίσει «αταλάντευτα» τις ριζικές «σοσιαλιστικές μεταρρυθμίσεις» που εγκαινίασε ο Ντενγκ. Ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚ Ζιανγκ Ζεμίν, στην πρώτη του δημόσια ομιλία μετά τον θάνατο του «υπέρτατου ηγέτη», κάλεσε τον κινεζικό λαό «να πάρει δύναμη από τη θλίψη του» και τόνισε ότι «θα συνεχιστεί η μεγάλη υπόθεση των σοσιαλιστικών μεταρρυθμίσεων και η πορεία για τον εκσυγχρονισμό χωρίς ταλαντεύσεις και με πλήρη εμπιστοσύνη». Στο ίδιο πνεύμα ο πρωθυπουργός Λι Πενγκ και ο πρόεδρος της βουλής Κιάο Σι ­ δύο πιθανοί ανταγωνιστές του Ζιανγκ ­ τόνισαν ότι η συλλογική ηγεσία «με κέντρο τον σύντροφο Ζιανγκ» θα συνεχίσει και θα προωθήσει «για 100 χρόνια» την πολιτική των μεταρρυθμίσεων του «αθάνατου Ντενγκ». Οι εφημερίδες του Σαββάτου δημοσιεύουν επίσης τη διαβεβαίωση του Τουνγκ Τσιχβούα, μελλοντικού διοικητή του Χογκ Κονγκ, ότι «θα πραγματοποιήσει το όνειρο του Ντενγκ για ομαλή μεταβίβαση της βρετανικής αποικίας στην πατρίδα». Οικονομία της αγοράς ­ και της διαφθοράς Η ανάπτυξη δεν είναι ούτε ισομερής ούτε ομοιογενής

Η ΜΕΓΑΛΗ πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει ο Ζιανγκ είναι το οικονομικό πρόβλημα της Κίνας. Και μάλιστα πρόκειται για πρόβλημα επείγον. Από το πώς θα αντιμετωπισθεί θα εξαρτηθεί όχι μόνο αν ο ίδιος θα παραμείνει στην εξουσία αλλά και αν η χώρα θα προχωρήσει ειρηνικά και χωρίς σοβαρούς κοινωνικούς τριγμούς στον 21ο αιώνα.

Το οικονομικό άλμα που πραγματοποιήθηκε στην Κίνα επί Ντενγκ στα 15 και πλέον τελευταία χρόνια είναι αληθινά εντυπωσιακό. Η πολιτική της λεγομένης «σοσιαλιστικής αγοράς» ασφαλώς θα συνεχισθεί και στη «μετά τον Ντενγκ εποχή». Υπάρχουν όμως τεράστια οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που υπονομεύουν το καθεστώς καθώς αυτά διογκώνονται συνεχώς. Η ανάπτυξη που συντελέστηκε δεν είναι ούτε ισομερής ούτε ομοιογενής ούτε και γεωγραφικά κατανεμημένη. Η μετανάστευση πληθυσμών από επαρχίες που «δεν έχουν» σε επαρχίες και περιοχές που «έχουν» δεν κατορθώθηκε να ανακοπεί ούτε με τα αυστηρότερα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση το 1995. Αν δεν ληφθούν μέτρα για τους «μη έχοντας», η μετανάστευση θα φουντώσει και τα αναπτυξιακά μεγέθη των «πλούσιων» επαρχιών θα εξαφανισθούν. Σημειώθηκε επίσης μια πραγματική εξάρθρωση της κινεζικής κοινωνίας που, μοιραία, αύξησε την τοπική εγκληματικότητα και τη βία σε σημείο ώστε η αστυνομία να εγκαταλείψει τα έκτακτα μέτρα που είχε εξαγγείλει τον Απρίλιο του 1995 επειδή σε 20 μόνο ημέρες συνέλαβε «μερικές δεκάδες χιλιάδες κλέφτες, εκβιαστές και μικροαπατεώνες».

Η διαφθορά είναι τόσο γενικευμένη, ιδιαίτερα ανάμεσα στα υψηλά κομματικά και κυβερνητικά στελέχη, ώστε τον περασμένο Ιούλιο η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚ αναγκάστηκε να εκδώσει «ειδική οδηγία» η οποία, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Οι αξιωματούχοι του κόμματος και της κυβέρνησης δεν επιτρέπεται να κτίζουν το σπίτι τους με χρήματα δημοσίων υπηρεσιών». Αλλη κομματική οδηγία απαγορεύει σε στρατιωτικούς να «μετέχουν σε δεξιώσεις και γεύματα τα οποία θα ήταν δυνατόν να επηρεάσουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων». Αποτελεί πλέον γενικευμένη τακτική να καταβάλλεται γενναία μίζα σε εκείνους που έστω και περιθωριακά βοήθησαν κάποιον να εξασφαλίσει εκείνο που ήθελε. Οι «New York Times» έγραφαν προ καιρού ότι μια μεγάλη αμερικανική εταιρεία κατασκευής εξαρτημάτων ραντάρ έχασε κάθε ενδιαφέρον να κάνει επένδυση 120 εκατ. δολαρίων στην περιοχή της Σαγκάης όταν διεπίστωσε ­ αφού είχε ήδη καταβάλει διάφορες μίζες «αξίας αρκετών δεκάδων χιλιάδων δολαρίων» ­ ότι θα έπρεπε να ξοδέψει όχι λιγότερα από 2,4 εκατ. δολάρια για να «λαδώσει» εκείνους που θα της εξασφάλιζαν τις απαραίτητες άδειες και ό,τι σχετικό.

Χωρίς αμφιβολία ο κινεζικός λαός ζει, ντύνεται και κατοικεί σήμερα ασύγκριτα καλύτερα από ό,τι 15 ή και 10 χρόνια πριν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχουν ευνοηθεί και τα 1.200 εκατομμύρια του πληθυσμού της Κίνας. Τα 800 εκατ. εξακολουθούν να ζουν σε συνθήκες «πολύ χειρότερες από εκείνες της Ευρώπης του 16ου αιώνα». Εβδομήντα εκατομμύρια αστικού πληθυσμού δεν έχουν εισόδημα μεγαλύτερο των 33 δολαρίων τον χρόνο ­ ποσόν που μόλις καλύπτει τα στοιχειώδη έξοδα μιας τριμελούς οικογενείας για δύο μήνες. Τα δύο τελευταία χρόνια πάνω από 20 εκατ. εργάτες απολύθηκαν από τη δουλειά τους και υποχρεώθηκαν να πάνε πίσω στα χωριά τους, οι περισσότεροι με μια στοιχειώδη αποζημίωση μόνο. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, πάνω από το ένα τρίτο των κρατικών επιχειρήσεων αφήνει τρομερό παθητικό. Περί τα 40 εκατ. εργάτες από τα 147 εκατ. που εργάζονται σε αστικά κέντρα είναι υπεράριθμοι και θα έπρεπε να απολυθούν, ενώ το υπουργείο Εργασίας σε μια πρόσφατη μελέτη του παραδέχεται ότι στο τέλος της δεκαετίας θα υπάρχουν στην Κίνα όχι λιγότεροι από 268 εκατ. άνεργοι!

Ακόμη και για την απέραντη Κίνα οι αριθμοί αυτοί είναι τρομακτικοί. Ο Ζιανγκ θα πρέπει να τους αντιμετωπίσει, αλλά είναι πολύ αμφίβολο αν θα μπορέσει να δώσει λύσεις. Δεν παίρνει σήμερα την εξουσία στα χέρια του. Η «μετά τον Ντενγκ εποχή» είχε αρχίσει για τον ίδιο και τον κυβερνητικό πυρήνα του εδώ και τρία τουλάχιστον χρόνια. Στο διάστημα αυτό δεν έγιναν σπουδαία πράγματα για να αμβλυνθούν οι αντιθέσεις και να ενισχυθούν οι περιοχές που «δεν έχουν». Θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στα αμέσως επόμενα χρόνια; Πάρα πολλοί που γνωρίζουν αμφιβάλλουν. Και φοβούνται για την Κίνα (και για την ευρύτερη περιοχή της). Γιατί ο χρόνος οπωσδήποτε δεν δουλεύει για τον Ζιανγκ. Η ΖΩΗ ΤΟΥ Η μακρά πορεία του πατριάρχη

1904: ο Ντενγκ Χσιχσιάν γεννιέται στην επαρχία Σετσουάν.

1920: πηγαίνει στη Γαλλία για πρόγραμμα επιμόρφωσης.

1924: γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας.

1927: επιστρέφει στην Κίνα από τη Μόσχα. Αλλάζει το όνομά του σε Ντενγκ Χσιαοπίνγκ και ορίζεται γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος.

1933: διαφωνεί με τη γραμμή του κόμματος και φυλακίζεται προσωρινά.

1937: πολιτικός κομισάριος, 129η Μεραρχία, 8η Στρατιά.

1945: πολιτικός κομισάριος, στρατιωτική διοίκηση των περιοχών Σάνξι – Εμπέι – Σαντνόνγκ – Ενάν.

1950: πολιτικός κομισάριος, στρατιωτική διοίκηση της Νοτιοδυτικής Κίνας.

1952-1966: αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

1953-1954: εκτός από αντιπρόεδρος γίνεται και υπουργός Οικονομικών.

1955: γίνεται μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος.

1956: ορίζεται γενικός γραμματέας του κόμματος.

1963-64: εκτελεί χρέη πρωθυπουργού.

1966: εκτοπίζεται από την ηγεσία του κόμματος και από την κυβέρνηση.

1969: οδηγείται σε στρατόπεδο εργασίας στην επαρχία Ζιανγκσί.

1973: αποκαθίσταται και διορίζεται αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

1974: εκλέγεται μέλος του Πολιτικού Γραφείου.

1975: μέλος της επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου· αντιπρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος· αρχηγός του επιτελείου του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού.

1976: απομακρύνεται από την ηγεσία.

1977: επανακτά όλα τα αξιώματα που κατείχε στα τέλη του 1975.

1978, Δεκέμβριος: αναδεικνύεται σε ανώτατο ηγέτη όταν η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος εγκρίνει τις προτάσεις του για εκσυγχρονισμό της χώρας και οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

1978-1983: πρόεδρος της Πολιτικής Συμβουλευτικής Διάσκεψης του κινεζικού λαού.

1980: παραιτείται από τη θέση του αρχηγού του επιτελείου του στρατού.

1983-1990: πρόεδρος της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής.

1989: διατάσσει την καταστολή της εξέγερσης στην πλατεία Τιανανμέν.

1994: τελευταία δημόσια εμφάνιση τον Φεβρουάριο.

Πεθαίνει


στις 19 Φεβρουαρίου


του 1997.