Εκείνο το πρωινό στην οδό Χατζηγιάννη Μέξη 5 δεν διέφερε σε τίποτε από τα προηγούμενα ούτε ο καλοντυμένος μεσήλικος που κάθησε μπροστά στο γραφείο του βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη είχε κάποια φανερή παραξενιά. «Ηρθα να σας καταγγείλω ότι το ΝΑΤΟ μου έχει κηρύξει πόλεμο. Με βομβαρδίζει με ακτίνες λέιζερ ακόμη και στο σαλόνι του σπιτιού μου» δήλωσε με απόλυτη σοβαρότητα. Ο βοηθός Συνήγορος του εξήγησε με ευγένεια ότι η αρχή είναι αναρμόδια για θέματα τέτοιας υφής και ο κύριος έφυγε ευχαριστημένος που βρήκε κάποιον έστω να μιλήσει για το πρόβλημά του.
Ως τις αρχές Σεπτεμβρίου οι αναφορές των πολιτών προς τον Συνήγορο του Πολίτη θα ξεπεράσουν τις 5.500 αλλά αιτήματα σαν αυτό είναι μάλλον σπάνια. Με την εξαίρεση ίσως μιας κυρίας που υπέφερε από αϋπνίες γιατί οι εργολάβοι του μετρό είχαν βάλει στο εργοτάξιο κοντά στο σπίτι της μηχανήματα με πουλάκια που τιτίβιζαν μέρα-νύχτα και της έπαιρναν το μυαλό. «Οσους έρχονται εδώ τους αντιμετωπίζουμε με την ίδια ευγένεια και σοβαρότητα» λέει ο κ. Ι. Μιχαήλ, βοηθός Συνήγορος σε θέματα ποιότητας ζωής. Πιο συχνά οι βοηθοί Συνήγοροι έρχονται αντιμέτωποι με ανθρώπους στους οποίους το πρόβλημά τους έχει μετατραπεί σε εμμονή. Γι’ αυτό ακόμη και όταν τους δοθεί απάντηση σχετικά με την καταγγελία που έχουν κάνει, αυτοί εξακολουθούν να στέλνουν την ίδια αναφορά ξανά και ξανά. Ή στέλνουν ογκωδέστατες αναφορές 600 και πλέον σελίδων με κάθε είδους λεπτομέρειες. «Δεν αφήνουμε χωρίς απάντηση καμία αναφορά. Μάλιστα έχουμε δεχθεί πολλές ευχαριστήριες επιστολές από πολίτες για τον τρόπο που απαντούμε στις αναφορές τους. Εχουμε υιοθετήσει πιο φιλικό ύφος και όχι αυτό το αυστηρό και απρόσωπο που χρησιμοποιούν συνήθως οι δημόσιες υπηρεσίες» εξηγεί ο κ. Μιχαήλ.
Με τις επιστολές αυτές ο πολίτης ενημερώνεται για την πορεία της υπόθεσής του ή αντιθέτως για την έλλειψη αρμοδιότητας του Συνηγόρου στη συγκεκριμένη υπόθεση. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις όμως δίνονται πληροφορίες για τις λύσεις που έχει στη διάθεσή του ο πολίτης και δεν τις γνωρίζει καθώς και σε ποιες υπηρεσίες μπορεί να απευθυνθεί αν βεβαίως στο πρόβλημά του υπάρχει λύση. Οταν η υπόθεση είναι σύνθετη, εκδίδεται πόρισμα. Πριν από την έκδοση του πορίσματος καλούνται οι εμπλεκόμενοι φορείς και οι πολίτες που έχουν καταθέσει αναφορά να καθήσουν στο ίδιο τραπέζι και να ακούσουν ο ένας τις απόψεις του άλλου. Αυτό συνέβη και στην υπόθεση με τον χώρο υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) στην Καρδίτσα, όπου ήρθαν στην επιφάνεια πρόσθετα και μάλλον ευτράπελα στοιχεία.
Η ιστορία έχει ως εξής: ένας πολίτης από την περιοχή της Καρδίτσας κατέθεσε αναφορά στον Συνήγορο με την οποία αμφισβητούσε τη νομιμότητα της απόφασης προέγκρισης χωροθέτησης της Διεύθυνσης Χωροταξίας για την επιλογή θέσης ΧΥΤΑ. Πραγματικά η διερεύνηση της υπόθεσης από τον Συνήγορο του Πολίτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υφίσταται πράξη κακοδιοίκησης εφόσον δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες για τη χορήγησή της διαδικαστικές φάσεις της κατάρτισης περιφερειακού σχεδιασμού-διαχείρισης στερεών αποβλήτων. Στη συνέχεια οργανώθηκε η καθιερωμένη σύσκεψη φορέων και ιδιωτών μήπως και βρεθεί συναινετική λύση. Στη σύσκεψη εκλήθη και ο Στρατός γιατί, όπως απεκαλύφθη, σχεδίαζε να χτίσει στο γειτονικό οικόπεδο της χωματερής Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων. Μετά από αυτά η Νομαρχία Καρδίτσας αποφάσισε να βρει πιο κατάλληλο χώρο για τον ΧΥΤΑ και να τον σχεδιάσει αποφεύγοντας τις παρατυπίες.
Από τις αναφορές που φθάνουν, είτε προφορικώς είτε ταχυδρομικώς είτε με φαξ, στον Συνήγορο του Πολίτη περίπου οι μισές απορρίπτονται είτε λόγω αναρμοδιότητας είτε γιατί η διοίκηση έχει ήδη ικανοποιήσει τον καταγγέλλοντα είτε γιατί αυτός βρήκε τελικά το δίκιο του. Για τις υπόλοιπες που αρχίζουν και «τρέχουν» αρχίζει η αλληλογραφία με τις δημόσιες υπηρεσίες, με τους διευθυντές, τους υφυπουργούς, τους υπουργούς η ιεραρχία εξαντλείται ώσπου να βρεθεί λύση. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις αρκετά «καθαρές» και εύκολες, τις οποίες ο Συνήγορος κρατά ανοιχτές προκειμένου να… ωφεληθούν περισσότερο οι πολίτες. Πρόκειται κυρίως για περιπτώσεις απαλλοτριώσεων στις οποίες, όταν ορίζεται τελικώς η τιμή του ακινήτου, το Δημόσιο αρνείται να πληρώσει με τη δικαιολογία ότι δεν έχει χρήματα! Οι υποθέσεις αυτές αποτελούν το 20%-30% των υποθέσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Εχουν δημιουργηθεί τέσσερις κύκλοι εργασιών
Να σημειωθεί ότι ο Συνήγορος του Πολίτη έχει αρμοδιότητα σε θέματα κακοδιοίκησης και μη τήρησης της νομιμότητας από δημόσιες υπηρεσίες. Δεν μεσολαβεί σε υποθέσεις για τις οποίες έχει παρέλθει εξάμηνο (αν και υπεβλήθη αναφορά από το 1921 για άλυτη υπόθεση απαλλοτρίωσης), όταν υπάρχει δικαστική εκκρεμότητα ή απόφαση δικαστηρίου (αν και αρκετοί πολίτες τηλεφωνούν για να εκθέσουν την υπόθεσή τους και να ρωτήσουν τι θα έκανε ο Συνήγορος ή να παρακαλέσουν να αναλάβει αυτός την υπεράσπισή τους) και σε ιδιωτικές διαφορές. Και εδώ γίνονται εξαιρέσεις όταν η καταγγελλόμενη συμπεριφορά ενέχει και στοιχεία κακοδιοίκησης και βρίσκεται στο όριο του επιτρεπτού. Π.χ., σε περίπτωση ηχορύπανσης από μηχάνημα που κάποιος έχει εγκαταστήσει χωρίς άδεια στο υπόγειό του. Ο Συνήγορος ειδοποιεί την αρμόδια αρχή ώστε να ελέγξει τη σχετική άδεια. Ισως να ήταν ένας τέτοιος, δυσαρεστημένος από τη μεσολάβηση, ιδιώτης που αποφάσισε να κάνει βουντού στον Συνήγορο στέλνοντας σε ένα κουτί σαπούνι, τρίχες, κερί και άλλα… μαγικά μαραφέτια.
Ο Συνήγορος του Πολίτη αποτελεί ανεξάρτητη αρχή η οποία συστάθηκε τον Μάιο του 1998 και πρώτος Συνήγορος ορίστηκε ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης Ν. Διαμαντούρος. Το έργο της έχει οργανωθεί σε τέσσερις κύκλους εργασιών: Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, Κοινωνικής Προστασίας, Ποιότητας Ζωής και Σχέσεων Κράτους και Πολίτη. Από 1ης Οκτωβρίου 1998 ως τη 15η Ιουλίου 1999, περίοδο για την οποία υπάρχουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία, υπεβλήθησαν συνολικά 5.146 αναφορές, από τις οποίες ποσοστό 31,13% αφορούσε τις σχέσεις μεταξύ κράτους και πολιτών, 28,51% την κοινωνική προστασία, 25,75% την ποιότητα ζωής και 14,61% τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ως σήμερα έχει εξυπηρετηθεί πάνω από το 50% αυτών των αναφορών.
«Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις κακοδιοίκησης» παρατηρεί ο κ. Μιχαήλ. «Ξεκινώντας από τη συμπεριφορά ορισμένων υπαλλήλων κάποτε μας κατήγγειλε ένας πολίτης ότι ζήτησε συγκεκριμένα έγγραφα από μια υπηρεσία και όχι μόνο αρνήθηκαν να τον εξυπηρετήσουν αλλά τον έδιωξαν λέγοντάς του ότι είναι τρελός που τους ζητεί τέτοια πράγματα και να πάει στο τρελοκομείο, και καταλήγοντας στην ασάφεια του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία των υπηρεσιών και αποτελεί μάστιγα για τη διοίκηση. Επειδή υπάρχει πολυνομία, δημιουργείται τελικά κενό νόμου μεταξύ αυτών που ισχύουν στη μια υπηρεσία και αυτών που ισχύουν σε κάποια άλλη». Πάντως, από ό,τι δείχνουν τα στοιχεία και από ό,τι λένε οι ίδιοι οι επιστημονικοί συνεργάτες του Συνηγόρου του Πολίτη, και οι δημόσιοι υπάλληλοι διατηρούν πολύ καλή σχέση και η διοίκηση κατά κανόνα ανταποκρίνεται στις διαμεσολαβητικές προσπάθειές τους.
