Οι χριστιανοί της πρώτης γραμμής

Ισραήλ, Παλαιστίνη, Ιορδανία, Συρία, Λίβανος και Αίγυπτος: έξι περιοχές που επί δεκαετίες βρίσκονται στην «πρώτη γραμμή του πολέμου». Στην καρδιά της Μέσης Ανατολής μουσουλμάνοι, εβραίοι και χριστιανοί δίνουν μάχες σώμα με σώμα. Συνεχιστές της εκκλησιαστικής ιστορίας που ξεκίνησε πριν από 2.000 χρόνια, από την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν δηλαδή ιδρύθηκε η πρώτη Εκκλησία, τα περίπου 15 εκατομμύρια χριστιανοί έχουν τεράστια δύναμη και ισχύ. Διαθέτουν εκατοντάδες ναούς, ιστορικούς λατρευτικούς χώρους, μοναστήρια, σχολεία όλων των βαθμίδων, ακόμη και πανεπιστήμιο, νοσοκομεία και ορφανοτροφεία.

Οι εβραίοι οδηγήθηκαν στη Γη της Επαγγελίας από τον Γενάρχη τους Αβραάμ. Οι μουσουλμάνοι ακολουθώντας την εντολή του Μωάμεθ αναζήτησαν και αυτοί εκεί «το μέλι και το γάλα». Την ίδια περίπου εποχή οι μονοφυσίτες αποκόπηκαν από τη Μία Αδιαίρετη Εκκλησία. Πέντε αιώνες αργότερα ο Πάπας έστειλε τους Σταυροφόρους να απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους. Μέσα σε αυτό το πλέγμα των οραμάτων, των παραδόσεων, των διεκδικήσεων, της ιστορίας των δογμάτων και των θρησκειών οι ορθόδοξοι παραμένουν η «τρίτη δύναμη» στη Μέση Ανατολή.

Υπουργοί, κορυφαία στελέχη του στρατού, πανεπιστημιακοί και επιτυχημένοι επιχειρηματίες είναι μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μιας Εκκλησίας της οποίας οι εκπρόσωποι επί χρόνια ανέπτυξαν σχέσεις με τους πολιτικούς ηγέτες της Μέσης Ανατολής στον αγώνα για την ειρηνική συνύπαρξη και τη δημιουργική ανάπτυξη. Οι εκάστοτε Πατριάρχες Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων βρέθηκαν πολλές φορές στο «μάτι του κυκλώνα». Αλλοι υπήρξαν πρωταγωνιστές και άλλοι απλοί παρατηρητές των κρίσεων, ανάλογα με την προσωπικότητα που ο καθένας διέθετε και διαθέτει.

ΙΣΡΑΗΛ

Στην ποιμαντική ευθύνη του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων υπάγονται περίπου 300.000 ορθόδοξοι που ζουν στο Ισραήλ, στην Ιερουσαλήμ, στα παλαιστινιακά εδάφη και στην Ιορδανία. Πρόκειται για την Εκκλησία που έχει την ιστορική ευθύνη να φυλάσσει τα Πανάγια Προσκυνήματα, όπως ο Ναός της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ και της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ. Παρ’ όλη τη σημασία του, όμως, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων παρουσίασε αντιφατικές τάσεις στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων. Εζησε τις σημαντικότερες στιγμές από το 1957 ως και το 1980, όταν πατριάρχης ήταν ο αοίδιμος Βενέδικτος. Ισχυρή προσωπικότητα, πραγματοποίησε ανοίγματα που άλλοι αρχιερείς δεν τόλμησαν. Διατηρούσε στενές επαφές με τον βασιλιά Χουσεΐν και με κορυφαίους Ισραηλινούς, όπως ο Ντ. Κολέκ, επί χρόνια δήμαρχος της Ιερουσαλήμ. Επί των ημερών του το 1964 ο Πάπας Παύλος Στ’ και ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας συναντήθηκαν στην Ιερουσαλήμ. Το 1959 κατοχύρωσε με νόμο το Πατριαρχείο, το οποίο αποτελεί ίδρυμα της Ιορδανίας. Τα τελευταία 20 χρόνια ωστόσο το Πατριαρχείο περιέπεσε σε μαρασμό. Επαψε να συμμετέχει στις οικουμενικές κινήσεις. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι εκτόξευσαν μια σειρά κατηγορίες κατά του Πατριαρχείου για τις αποφάσεις που ελάμβανε. Σήμερα ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων κ. Ειρηναίος, ο οποίος εξελέγη πριν από έξι μήνες, δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί από την κυβέρνηση του Ισραήλ. Προσπαθεί να αντικρίσει τα γεγονότα των ημερών, η εκκρεμότητα της αναγνώρισής του όμως δυσχεραίνει τις πρωτοβουλίες του.

Διαθέτει τεράστια κτηματική περιουσία. Πολλά δημόσια κτίρια, ανάμεσα στα οποία και το κοινοβούλιο, είναι κτισμένα σε οικόπεδα του Πατριαρχείου. Στην Ιερουσαλήμ κατοικούν περίπου 4.000 ορθόδοξοι, μεταξύ των οποίων και 400 Ελληνες. Υπάρχουν 25 ναοί, οικοτροφεία και σχολεία. Αλλοι 4.000 χριστιανοί υπάγονται στη Μητρόπολη Ιόππης.

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΑΚΑ ΕΔΑΦΗ

Ραμάλα, Βηθλεέμ, Αϊνερικ, Ναμπλούς, Τουρκαρέμ, Μπουρκίν, Ζααμπέτβ, Ιεριχώς, Ζίφνα και Αμπούθ: πρόκειται για πόλεις και χωριά που ανήκουν στην Παλαιστίνη και στα οποία η παρουσία των χριστιανών είναι μακραίωνη. Μόνο σε μία πόλη, στο Τζενίν, δεν υπάρχει παρουσία ορθοδόξων. Σε όλες τις άλλες υπάρχουν κορυφαία μνημεία, κληρικοί και χιλιάδες ορθόδοξοι οι οποίοι υπολογίζεται ότι αποτελούν το 70% του χριστιανικού πληθυσμού.

Στη Ραμάλα, την έδρα του Γιάσερ Αραφάτ, από τους περίπου 60.000 κατοίκους οι 6.000 είναι χριστιανοί ορθόδοξοι, ορισμένοι εκ των οποίων Ελληνες – λέγεται ότι δεν ξεπερνούν τους 50 -, και έχουν ιδρύσει και σύλλογο. Στην πόλη υπάρχουν ένας ναός, ένα σχολείο και τέσσερις κληρικοί. Στην Μπιρτζέτ ζουν περίπου 500 ορθόδοξοι. Στην Αϊνερικ σχεδόν όλοι οι κάτοικοι στο παρελθόν ήταν ορθόδοξοι και σήμερα φθάνουν τις 2.000. Στην Ταϊμπέ οι ορθόδοξοι δεν ξεπερνούν τις 500 ψυχές.

Στη Βηθλεέμ και στους δύο γειτονικούς δήμους, στην Μπετζάλα και στην Μπετσαχούρ (χωριό των ποιμένων), κατοικούν συνολικά 21.000 ορθόδοξοι, οι οποίοι διαθέτουν δικούς τους συλλόγους και σχολεία. Υπάρχουν συνολικά έξι ναοί και έξι κληρικοί. Και οι τρεις δήμαρχοι της περιοχής είναι ορθόδοξοι.

Στη Ναμπλούς κατοικούν περίπου 500 ή 600 ορθόδοξοι, στο Τουρκαρέμ, στο Μπουρκίν και στο Ζααμπέτβ άλλοι 3.000-4.000. Στην περιοχή οι εκκλησίες δεν ξεπερνούν τις 10 και οι κληρικοί τους 8. Στην Ιεριχώ οι ορθόδοξοι φθάνουν τους 500. Οι κληρικοί του Πατριαρχείου διέθεταν πάντοτε πολύ καλές σχέσεις με τον Γιάσερ Αραφάτ, ενώ ένας από τους γνωστότερους ορθοδόξους είναι ο επιχειρηματίας Τζ. Χάλαγκ.

ΙΟΡΔΑΝΙΑ

Οι βασιλείς της Ιορδανίας ήταν πάντοτε οι σημαντικότεροι φίλοι των χριστιανών της περιοχής. Ο πανίσχυρος επί δεκαετίες Χουσεΐν, πατέρας του σημερινού βασιλιά Αμπντάλα, έβλεπε πάντοτε στο πρόσωπο του κάθε ορθόδοξου κληρικού τον έλληνα μοναχό Θεοδόσιο, ο οποίος τον έσωσε έξω από το μεγάλο τζαμί της Ιερουσαλήμ εκείνη την Παρασκευή του 1951, όταν έπεφταν δεκάδες σφαίρες που είχαν στόχο τη δολοφονία της οικογενείας του. Ο μοναχός φέρεται ότι έκρυψε κάτω από τα ράσα του τον μικρόσωμο Χουσεΐν για να τον προστατεύσει. Πρόκειται για ένα θρύλο χωρίς να επιβεβαιώνονται όλες οι λεπτομέρειες της υπόθεσης. Ολοι ωστόσο συμφωνούν στο γεγονός ότι αυτός ο εκλιπών απλοϊκός μοναχός, με τη στήριξη του τότε πατριάρχη Βενεδίκτου, είχε τη δυνατότητα να συναντάται ανά πάσα στιγμή με τον βασιλιά Χουσεΐν.

Σήμερα δύο υπουργοί της ιορδανικής κυβέρνησης, οι Εξωτερικών και Υδάτων, είναι χριστιανοί ορθόδοξοι. Σε έναν πληθυσμό πέντε και πλέον εκατομμυρίων οι χριστιανοί αποτελούν το 4% και στην πλειονότητά τους είναι ορθόδοξοι. Πρόκειται για συνολικά 120.000 πιστούς. Διαθέτουν 40 ναούς, 40 κληρικούς υπό τον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας κ. Βενέδικτο και 10 σχολεία όλων των βαθμίδων. Το γόητρο των ορθοδόξων επιδεικνύεται από το περιβόητο Orthodox Club, το οποίο δεσπόζει στην αριστοκρατική συνοικία του Αμμάν.

ΛΙΒΑΝΟΣ

Στον Λίβανο, που υπάγεται στη δικαιοδοσία του Πατριάρχη Αντιοχείας, υπάρχουν έξι μητροπόλεις, 230 εκκλησίες, 170 κληρικοί, 14 σχολεία, δύο κολέγια, πανεπιστήμιο με Θεολογική Σχολή, δύο σχολές νοσοκόμων και μία σχολή μηχανικών, δύο γηροκομεία και ένα νοσοκομείο. Δέκα υπουργοί της κυβέρνησης είναι ορθόδοξοι. Ο πληθυσμός της χώρας φθάνει τα 3 εκατομμύρια και οι χριστιανοί τις 800.000, εκ των οποίων οι 500.000 είναι ορθόδοξοι.

ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Οι ορθόδοξοι χριστιανοί που ζουν στην Αίγυπτο δεν ξεπερνούν τις 12.000. Οι κόπτες – για ορισμένους ξεπερνούν τα 8 εκατομμύρια και για άλλους ο αριθμός αγγίζει τα 12 – είναι η σημαντικότερη χριστιανική δύναμη της χώρας. Ο πατριάρχης των κοπτών κ. Σενενούντα αποτελεί έναν από τους πλέον ισχυρούς άνδρες της Αιγύπτου. Διαθέτει δεκάδες ναούς, σχολεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα και Θεολογική Σχολή. Σε μια επίδειξη δυνάμεως και ισχύος ο κ. Σενενούντα κάθε Παρασκευή (ιερή ημέρα των μουσουλμάνων) τελεί εσπερινό. Στη συνέχεια ανεβαίνει στον άμβωνα και κηρύττει. Και το κήρυγμα αυτό παρακολουθούν δεκάδες χιλιάδες κόπτες κάθε Παρασκευή…


Η κοιλάδα του Αγίου Γεωργίου

Ο Πατριάρχης Αντιοχείας κ. Ιγνάτιος είναι ένας από τους πλέον ισχυρούς προκαθημένους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην περιοχή της Λατάκιας, όπου συμβιώνουν αλαουίτες και ορθόδοξοι. Το χωριό του στον Ορόντη ποταμό βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Χαφέζ Αλ Ασαντ, με τον οποίο διατηρούσε στενότατες σχέσεις, όπως πολύ καλές είναι και οι σχέσεις του με τον σημερινό σύρο πρόεδρο Μπασάρ Ασαντ. Εξελέγη πατριάρχης το 1979 και, χωρίς να διστάσει λόγω των κατηγοριών που διατύπωσαν άλλοι ορθόδοξοι προκαθήμενοι εναντίον του, ανέπτυξε σχέσεις με όλους τους εκπροσώπους των χριστιανικών εκκλησιών. Ο πατριάρχης των κοπτών, οι οποίοι αποτελούν ένα ισχυρό κομμάτι των χριστιανών της περιοχής, Ιγνάτιος Ζάκα είναι προσωπικός του φίλους.

Από τα 16 εκατομμύρια των Σύρων το 75% είναι σουνίτες, το 15% είναι αλαουίτες και το 10% είναι χριστιανοί. Οι ορθόδοξοι, που αποτελούν την πλειονότητα, σύμφωνα με τους ιεράρχες, φθάνουν το 1.200.000, αν και άλλοι παρατηρητές δηλώνουν ότι είναι πολύ λιγότεροι. Πάντως η δύναμή τους είναι τεράστια. Στο εσωτερικό της κυβέρνησης Ασαντ τέσσερις υπουργοί – Μεταφορών και Τηλεπικοινωνιών, Πετρελαίου, Δημοσίων Εργων και Ανώτατης Εκπαίδευσης – είναι ορθόδοξοι. Υπάρχουν έξι μητροπολίτες, 85 εκκλησίες, 60 ιερείς, 12 σχολεία όλων των βαθμίδων, στα οποία φοιτούν και παιδιά πλουσίων μουσουλμάνων, πέντε ορφανοτροφεία, τρεις ιατρικοί σταθμοί και δύο γηροκομεία. Η κοιλάδα των χριστιανών – μία περιοχή που περιλαμβάνει 30 χωριά μαζί με το ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου – αποτελεί το σημείο αναφοράς των ορθοδόξων.