Μπορεί να λένε ανέκδοτα γι’ αυτές αλλά, σύμφωνα με μια έρευνα, το 67% των ανδρών γυρίζει το κεφάλι για να δει μια ξανθομαλλούσα που διασχίζει τον δρόμο δίπλα του. Αν νομίζετε ότι τις πτοούν όλα αυτά που λέγονται για την… ευφυΐα τους, απατάσθε. Αυτές απολαμβάνουν τη δική τους «αναγέννηση», ισχυρίζεται ο Roger Boyes (ο οποίος και ο ίδιος είναι ένας ξανθός)
Είναι δύσκολο να πιστέψεις στην κυριαρχία του ξανθού γένους αν είσαι από αυτούς που γίνονται ροζ από τον ήλιο. Πολύ προτού γίνει ο καρκίνος του δέρματος καλοκαιρινός εφιάλτης, θυμάμαι τους υπερπροστατευτικούς γονείς μου να με συμβουλεύουν να φοράω μεγάλα καπέλα και μακρυμάνικες μπλούζες για να προστατέψω το ασπρουλιάρικο κορμί μου από τις αδύναμες ακτίνες που έλουζαν το Μπάντλεΐ Σάλερτον.
Το να είσαι ένας ξανθός Βρετανός, στην ωχρή έκδοση, είναι φρίκη. Η επιβίωση σε δημόσιο σχολείο εξαρτάται από το ταλέντο που μπορεί να έχεις στο να αναμειγνύεσαι με το φόντο, να εξαφανίζεσαι από την κοινή θέα. Το ξανθό χρώμα όμως το καθιστά αυτό αδύνατο και οι συμμαθητές σου αρέσκονται στο να εφευρίσκουν παρατσούκλια του τύπου: Ομο (κάνει τα λευκά λευκότερα), Μόμπι Ντικ ή Αλ Μπίνο.
Αλλωστε το ξανθό δεν σημαίνει απλώς κάτι διαφορετικό, αλλά κάτι ιδιαίτερο. Και μετά από μια σχεδόν άσχημη περίοδο, οι ξανθές επιστρέφουν στην κορυφή, τουλάχιστον σ’ εκείνους τους τομείς που είναι πιο επιρρεπείς στη δημόσια προβολή: ταινίες και ποπ μουσική, τηλεόραση και πολιτική. Η Ελίζαμπεθ Μπρόνφεν, καθηγήτρια Λογοτεχνίας, θεωρεί τους ξανθούς έναν «αιωρούμενο μύθο». Ξεχάστε την ηλίθια ξανθιά: τώρα διαμορφώνουμε ατζέντες και δημιουργούμε μόδα.
Το ξανθό και… φήμη έχει
Θα μπορούσε ο οίκος Christie’s να κάνει δημοπρασία με τα πλεκτά ζακετάκια της Μέριλιν Μονρόε (τιμές έναρξης 30.000-50.000 δολάρια) ή τις κόκκινες γόβες της στιλέτο (4.000-6.000 δολάρια) αν είχε παραμείνει μελαχρινή; Θα ασκούσε την ίδια γοητεία η Νταΐάνα, η πριγκίπισσα της Ουαλλίας, αν είχε κατάμαυρα μαλλιά; Οι ξανθές και όχι οι κοκκινομάλλες είναι οι ηρωίδες των παραμυθιών. Για τους Ελληνες υπήρχε μια λέξη, «ξανθός», που δεν σου φέρνει στον νου μόνο το ξανθό αλλά και το κίτρινο, το χρυσοκίτρινο, που το αγγίζει το φως. Ο Ομηρος έπλασε τον Αχιλλέα ξανθό, όπως και το άλογό του. Στα μεταγενέστερα ρωμαϊκά μωσαϊκά στην Πιάτσα Αρμερίνα στη Σικελία εικονίζονται ξανθοί νεαροί που έχουν μόλις βγει από ένα καλιφορνέζικο γυμναστήριο. Ο Ραφαήλ εγγυάται ότι η Γυναίκα με τον Μονόκερο είναι μια εκτυφλωτική ξανθιά. Η Μαρία, η μητέρα του Ιησού, είναι μια αναγεννησιακή ξανθιά, όπως και ο γιος της άλλωστε.
Κίνδυνος «ανοικτού» χρώματος
Το ξανθό συμβολίζει την αθωότητα αλλά ταυτόχρονα και την τολμηρότητα. ( Η Πόρνη της Βαβυλώνας του Νίκολας Μπατάιγ, για παράδειγμα). Η πρωτότυπη Λολίτα του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ είναι καστανή αλλά αυτό αποδείχθηκε πολύ «διακριτικό» για την κάμερα: το φιλμ του Στάνλεϊ Κιούμπρικ έκανε τη Λολίτα ξανθιά, να εκπέμπει μια αποπλανητική αθωότητα, έναν αισθησιασμό διόλου παιδικό.
Οι ναζιστές, των οποίων ο μοναδικός ξανθός ανώτατος αξιωματικός ήταν ο τρομακτικός Ράινχαρτ Χάιντριχ, παρεμπόδισαν την ξανθιά κυριαρχία για μία ή δύο γενιές. Στα άγονα χρόνια της Βιέννης ως ένας αγωνιστής καλλιτέχνης ο Χίτλερ ήταν φανατικός της αντισημιτικής εφημερίδας «Ostara», που είχε θέματα με τίτλους όπως «Οι μελαχρινοί και οι ξανθοί», «Η αποδυνάμωση των ξανθών από τους μελαχρινούς» και «Ο παγκόσμιος πόλεμος ως ρατσιστική διαμάχη ανάμεσα στους ξανθούς και στους μελαχρινούς».
Ο τυπικός πτηνοτρόφος κοτόπουλων Γουόλτερ Νταρέ έγινε διευθυντής της γενιάς του Χίτλερ και της Αντιπροσωπείας του Αποικισμού και ξεκίνησε την προσπάθειά του να μετατρέψει τη Γερμανία σ’ ένα ξανθό έθνος: «Οπως ακριβώς εκτρέφουμε άλογα από λίγες μόνο καθαρόαιμες ράτσες, με τον ίδιο τρόπο θα δημιουργήσουμε μια γνήσια Βόρεια Γερμανία μέσω της επίλεκτης ανατροφής συγκεκριμένων γενεών».
Το πείραμα Lebensborn των ναζιστών προσπάθησε να το θέσει αυτό σε εφαρμογή. Γεννήθηκαν 11.000 με πατέρα έναν ρατσιστικά γνήσιο άντρα από τα Ες Ες. Στη Νορβηγία, που απομονώθηκε για να γίνει αποκλειστικά αρειανική, αυτά τα παιδιά, που τώρα μεγαλώνουν, ζητούν αποζημίωση.
Οι ναζιστές δεν «οξυζενοποίησαν» απλώς το γερμανικό έθνος. Το πρόβλημα έλαβε μεγαλύτερες διαστάσεις. Το κράτος των ξανθών κόστισε στη μεταπολεμική Ευρώπη όλη της τη γοητεία. Μόνο το Χόλιγουντ μπόρεσε να κρατήσει ζωντανή τη γοητεία του ξανθού δημιουργώντας το σύμβολο της ξανθιάς μαιτρέσας. Το σκεπτικό δεν απείχε πολύ από αυτό του ναζιστικού κόσμου: οι ξανθές ήταν καλές και είχαν μια ιδιαίτερη αύρα. Οι κοκκινομάλλες ήταν παθιάρες και αναξιόπιστες. Οι μελαχρινές ήταν φλογερές, πλούσιες σε περιεχόμενο και προορίζονταν για τραγωδία. Οι περισσότερες ξανθές του Χόλιγουντ στην πραγματικότητα ήταν καστανές: Μάρλεν Ντίτριχ, Μέριλιν Μονρόε, Γκρέις Κέλι, Μπριζίτ Μπαρντό και Κατρίν Ντενέβ ήταν ή είναι βαμμένες ξανθές. Ακόμη και η Γκρέτα Γκάρμπο ήταν στην πραγματικότητα μια μελαχρινή.
Το να είσαι ξανθός είναι δώρο Θεού και γονιδίων. Αλλά αν δεν υπάρχει Θεός τότε το επίκτητο ξανθό γίνεται μέσο προπαγάνδας και στόχος, μια δήλωση πρόθεσης. Το Χόλιγουντ κατάλαβε τι θα ήταν το Χόλιγουντ χωρίς το οξυζενέ; τι δεν έκαναν οι εκτροφείς κοτόπουλων Lebensborn.
Το πρόβλημα είναι το εξής: αν οι τεχνητές ξανθές χρειάζεται να αλλάξουν το χρώμα των μαλλιών τους για να κάνουν αίσθηση ή να προσελκύσουν τα βλέμματα, να επιβεβαιώσουν τους εαυτούς τους, πιθανόν το κεφάλι που βρίσκεται κάτω από τα κατάξανθα μαλλιά να είναι τόσο άδειο όσο και το μπουκάλι της λακ του Τζον Φριεντά. Ο Ρέιμοντ Τσάντλερ στο «Long Goodbye» καταγράφει τουλάχιστον επτά είδη ξανθών, από τις ζαλισμένες ως τις αλκοολικές, από τις παχιές ως τις επιδέξιες, αλλά όλες καταγράφονται ως υπάκουες ή ως γυναίκες που είναι έρμαια των αντρών.
Το Χόλιγουντ ενισχύει αυτή την εικόνα. Η Μέριλιν Μονρόε είναι η πεμπτουσία των αντρικών φαντασιώσεων. Η Μέι Γουέστ λέει: «Δεν είναι οι άντρες στη ζωή μου που μετράνε αλλά η ζωή μου για τους άντρες μου». Κι έτσι υπάρχει ενδιαφέρον και από τις δύο πλευρές, αντρών και γυναικών, στο να συζητείται η νοημοσύνη των ξανθών.
Ανέκδοτα και «αντιανέκδοτα»
Στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Alta Vista υπάρχουν 722.000 sites, που περιέχουν κυρίως ανέκδοτα για ξανθές. Το πιο πρόσφατο: Δύο ξανθές γυναίκες περπατούν στην εξοχή. «Αυτό είναι ίχνος από αρκούδα;» ρωτάει η μία. «Οχι, είναι ίχνος από ελάφι» απαντά η άλλη λίγο προτού ένα τρένο πατήσει και τις δύο.
Αστείο; Μάλλον όχι. Η ελβετίδα συγγραφέας Μιλένα Μόζερ αναφέρει το εξής αντιανέκδοτο που άκουσε στο Σαν Φρανσίσκο: Πόσες ξανθές χρειάζονται για να αλλαχτεί μια λάμπα; Απάντηση: Καμία, αφού κάθε ξανθιά εύκολα μπορεί να βρει τουλάχιστον τέσσερις άντρες, οι οποίοι θα τσακωθούν μεταξύ τους για το ποιος θα τη βοηθήσει. Το ξανθό είναι όργανο εξουσίας.
Η «χρυσή» γοητεία της πολιτικής
Οι ξανθές δεν είναι χαζές, απλώς θάβουν το κεφάλι τους στην άμμο την κατάλληλη στιγμή. Εχουν την ικανότητα να αγνοούν το δυσάρεστο και ξέρουν πότε πρέπει να ασκήσουν τη γοητεία τους. Πού βρίσκονται οι πόλοι της διαχωριστικής γραμμής της Συντηρητικής παράταξης; Μεταξύ της Ευρώπης του ξανθού Μάικλ Χέζελταϊν και της Ευρώπης της ξανθιάς Μάργκαρετ Θάτσερ. Ποια είναι η πολιτικός των ΗΠΑ με το πιο ελπιδοφόρο μέλλον; Η ξανθιά Χίλαρι Κλίντον.
Η κρίσιμη στιγμή στην πολιτική της εμφάνιση ήταν ίσως το εξώφυλλο που έκανε για το περιοδικό «Vogue». Μέσα στο περιοδικό υπήρχε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία της ξανθιάς Χίλαρι σε μια γραφομηχανή. Εξω, σ’ έναν άλλο κόσμο, υπήρχε η μελαχρινή Μόνικα Λιουίνσκι. Από την άλλη ο Μπιλ Κλίντον μιμείται συνειδητά τις κινήσεις του ξανθού Τζον Φ. Κένεντι, που παραμένει ο πιο ανταγωνιστικός πολιτικός του μοντέρνου κόσμου.
Ποιος καθοδηγεί τον «κόκκινο» Οσκαρ Λαφοντέν, την ισχυρή απειλή του γερμανικού κοινοβουλίου; Η ξανθιά σύζυγός του, η οικονομολόγος Κρίστα Μίλερ. Αρκετές φορές εμφανίστηκε στην τηλεόραση απαντώντας σε ερωτήσεις του τύπου πώς είναι δυνατόν να είναι ταυτόχρονα ξανθιά και έξυπνη. Η απάντησή της αφοπλιστική: «Ενα τζίνι ζητεί από τρεις ξανθές να κάνουν μια ευχή. Η πρώτη ζήτησε να γίνει πιο ξανθιά και η ευχή της πραγματοποιήθηκε. Η δεύτερη ζήτησε να μεγαλώσουν τα στήθη της κι έγινε η Πάμελα Αντερσον. Η τρίτη ευχήθηκε να γίνει πιο ηλίθια και μεταμορφώθηκε σε άντρα». Ο παρουσιαστής μετά από αυτό χλώμιασε…
Διαχρονικότητα και υστεροφημία
Ποια είναι η πιο δημοφιλής εικόνα της εποχής μας; Η ξανθιά Νταϊάνα, η πριγκίπισσα της Ουαλλίας. Οι ξανθές είναι τα σύμβολα που λατρεύονται και μετά θάνατον. Οχι μόνο η Νταϊάνα αλλά και η Μέριλιν Μονρόε, η Γκρέις Κέλι και η Εύα Περόν συνεχίζουν να επηρεάζουν το κοινό αίσθημα πολλά χρόνια μετά τον θάνατό τους. Η δύναμή τους είναι η ξανθιά θνησιμότητά τους κι ενώ μπορεί να φαίνεται παράλογο το ότι το χρώμα των μαλλιών τους είναι το στοιχείο του μαρτυρίου τους, είναι σημαντικό κομμάτι της εικόνας τους.
Ποια θα ενσαρκώσει τη νέα Γαλλίδα Μαριάννα; Μια ξανθιά. Ποιο είναι το τοπ μόντελ με τη μεγαλύτερη αντοχή; Η Κλόντια Σίφερ. Ο Πάκο Ραμπάν την αποκάλεσε «γερμανική αγελάδα», ο Ζαν Πολ Γκοτιέ είπε ότι δεν έχει προσωπικότητα. Αυτή όμως είναι παντού διαφημίζοντας κρέμες, σαπούνια και αυτοκίνητα και κάθε εβδομάδα φιγουράρει σε κάποιο εξώφυλλο περιοδικού. Το στοίχημα είναι ότι θα καταφέρει να υπερνικήσει τις κριτικές. Ο γερμανός σχεδιαστής Βόλφγκανγκ Γιοπ λέει: «Μετά τον θάνατο της Νταϊάνας είναι ίσως η πιο διάσημη ξανθιά σε όλο τον κόσμο».
Ο χώρος της μουσικής ποπ κυριαρχείται από ξανθές (ένας κοινωνιολόγος ανέφερε ότι η δύναμη της Μαντόνα σχετίζεται άμεσα με τις συχνές αλλαγές χρώματος των μαλλιών της).
Ποια είναι η κούκλα που συναντά κανείς στο δωμάτιο κάθε μικρού κοριτσιού; Η ξανθιά Μπάρμπι.
Οι άντρες προτιμούν τις ξανθές…
Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Λογικής Ψυχολογίας ανακάλυψε ότι το 67% των αντρών μεταξύ των ηλικιών 16 και 55 γυρίζουν το κεφάλι τους για να δουν μια ξανθιά που διασχίζει τον δρόμο δίπλα τους. Οι γυναίκες δεν έχουν ερωτηθεί για τα γούστα τους περί των ξανθών αντρών αλλά η σχετική ανεκδοτολογία μαρτυρά μια ανάλογη στάση. Το περιοδικό «Gala» ισχυρίζεται ότι τα προϊόντα που πωλούνται από ξανθές πωλούνται καλύτερα, τα προγράμματα που παρουσιάζονται από τις ξανθές έχουν μεγαλύτερο ακροατήριο και ότι τα ξανθά κορίτσια που φιγουράρουν στις διαφημιστικές αφίσες δημιουργούν κυκλοφοριακά προβλήματα.
Η άλλη πλευρά του νομίσματος
Ισως είναι πιο εύκολο να εντοπίσεις εκείνες τις περιοχές όπου οι ξανθές δεν διαπρέπουν. Για παράδειγμα, οι ξανθές δεν είναι καλές επαναστάτριες. Οι ξανθοί άντρες δεν θυσιάζονται εύκολα για να υπερνικήσουν το σύστημα.
Οι φυσικές ξανθές μεγαλώνουν σαν πριγκίπισσες από στοργικούς μπαμπάδες και αγαπούν την εξουσία. Οι ξανθές είναι από τη φύση τους συντηρητικές αλλά κάποιες φορές ρισκάρουν κιόλας. Ενα ασυνήθιστα υψηλό ποσοστό κατέληξε στους Φιλελεύθερους Δημοκρατικούς, γεγονός που αποδεικνύει ότι έχουν μια δονκιχωτική ποιότητα.
Πρόσφατα συζήτησα με έναν διαπρεπή επιστήμονα σχετικά με τα χαμηλά ποσοστά ξανθών υποψηφίων για τα βραβεία Νομπέλ. Δεν είναι εύκολο να καταλήξεις σ’ ένα σαφές συμπέρασμα, από τη στιγμή μάλιστα όπου αρκετοί άντρες γεννιούνται ξανθοί, κατά τη διάρκεια της εφηβείας σκουραίνουν και στο τέλος ή γκριζάρουν ή μένουν φαλακροί. Μόνο οι γυναίκες παραμένουν πιστές στις ρίζες τους βάφοντάς τες. Υπάρχει ωστόσο κάτι το μεταφυσικό σχετικά με το ξανθό. Οι γυναίκες που γεννιούνται ξανθές συνεχίζουν να συμπεριφέρονται ως ξανθές ακόμη και όταν τα μαλλιά τους έχουν ασπρίσει αρκετά…
Η σημασία του ξανθού έγκειται στην αντίθεση. Η ξανθή οικογένειά μου αντιμετωπίζεται ως βασιλική μειονότητα στην Ιταλία αλλά την αγνοούν παντελώς στη Σκανδιναβία. Πραγματικά η περίοδος διαμονής μου στη Σουηδία μού θύμισε ότι το ξανθό κυριαρχεί στο ξανθό αλλά ότι μπορεί να τα κάνει και θάλασσα. Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία για ένα πράγμα: οι ξανθές επέστρεψαν και αυτή τη φορά δεν πρόκειται να μας απογοητεύσουν.
