«Περάσαμε πραγματικά πολύ δύσκολα. Πάρα πολύ άγχος. Να έχεις 20 με 25 αεροπλάνα στο τομέα σου, αλλά να μην τα έχεις στη συχνότητά σου. Ή να προσπαθεί, με μία κουρασμένη συχνότητα κινδύνου του Βόρειου Τομέα, να βρει κάθε τομέας, από τους τέσσερις που λειτουργούσαν εκείνη τη στιγμή, το δικό του αεροσκάφος…».

Η αγωνία φαίνεται καθαρά στο βλέμμα της ελεγκτού εναέριας κυκλοφορίας, που κλήθηκε το πρωί της πρώτης Κυριακής του χρόνου, να διαχειριστεί μαζί με συναδέλφους της το επικίνδυνο και τελικά επιζήμιο για τη χώρα μας, πρωτοφανές περιστατικό του μπλακάουτ στο FIR (Flight Information Region – Περιοχή Πληροφοριών Πτήσεων) Αθηνών. Τους χαρακτηρισμούς δε αυτούς χρησιμοποίησαν και οι ίδιοι οι αρμόδιοι της ΥΠΑ (Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας) στην ανακοίνωση που εξέδωσαν το απόγευμα της ίδιας ημέρας.

Το μέγεθος του απρόσμενου συμβάντος ήταν τέτοιο που αμέσως διατάχθηκε εισαγγελική έρευνα για το περιστατικό από τον προϊστάμενο της Εισαγγελίας Πρωτοδικών της Αθήνας, Αριστείδη Κορέα, και Ενορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) από τη διοίκηση της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) κατόπιν εντολής του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστου Δήμα.

Παράλληλα, αποφασίστηκε η συγκρότηση Ειδικής Επιτροπής, με αντικείμενο τη διερεύνηση των αιτίων, την οποία συντονίζει ο διοικητής της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας, Χρήστος Τσίτουρας. Η Επιτροπή συνεδρίασε ανήμερα των Θεοφανίων, οπότε και εξέδωσε ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία «η μέχρι στιγμής διερεύνηση φαίνεται να εντοπίζει το πρόβλημα σε τηλεπικοινωνιακές υποδομές και δεν ανέδειξε στοιχεία κυβερνοεπίθεσης στα συστήματα της ΥΠΑ».

Σύμφωνα με πληροφορίες, από τις 6 Ιανουαρίου μέλη της Επιτροπής έχουν καθημερινές συναντήσεις «σε τεχνικό επίπεδο» με τους αρμοδίους της ΥΠΑ. Ωστόσο μέχρι και το βράδυ της περασμένης Παρασκευής δεν είχαν αποσαφηνιστεί τα αίτια που οδήγησαν στη διακοπή της εναέριας κυκλοφορίας.

Οι απόψεις των επαγγελματιών για το πού οφείλεται το περιστατικό διίστανται. Πολλοί μιλούν για απαρχαιωμένα συστήματα αεροναυτιλίας και άλλοι για κυβερνοεπίθεση. Ολοι όμως συμφωνούν στο εξής: ότι το σύστημα που λειτουργεί στην Ελλάδα είναι τρωτό λόγω παλαιότητας. Πάντως, ο κ. Δήμας ανακοίνωσε εκσυγχρονισμό των συστημάτων στο αεροδρόμιο Αθηνών ως το 2028.

Καθημερινά τα προβλήματα

«Τα προβλήματα συχνοτήτων είναι καθημερινά, διότι είναι παλιά. Οι πομποδέκτες στα βουνά είναι δεκαετίας. Εχουν φάει χιόνι, κρύο, χαλάζι, βροχές, ήλιο… Και τα κυκλώματα τα δικά μας είναι παλιά. Είναι ένα σύστημα 30 χρόνων – απίστευτο χρονικό διάστημα για την αεροπορία. Χαλάνε συνέχεια, έχουν διαρκώς αστοχίες, πέφτουν συχνότητες» λέει στο «Βήμα» η Ολγα Τόκη, η οποία εργάζεται ως ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας στην Προσέγγιση του αεροδρομίου και είναι και β’ αντιπρόεδρος της Ενωσής τους.

«Στη βάρδιά μας, υπάρχουν δελτία ραδιοβοηθημάτων και συμβάντων. Στη δουλειά τσεκάρουμε κατ’ αρχάς το δελτίο ραδιοβοηθημάτων για να δούμε τι είναι λειτουργικό και ποια από τα εργαλεία που έχουμε δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε. Αν κάτι μέσα στη βάρδια χαλάσει, το αναφέρουμε στο δελτίο συμβάντων. Υπάρχουν φορές που στο δελτίο ραδιοβοηθημάτων υπάρχει μία σελίδα γεμάτη με συχνότητες και ραντάρ που δεν λειτουργούν. Αυτή είναι η καθημερινότητά μας» εξηγεί η κυρία Τόκη.

Η ίδια θυμάται πριν από περίπου έναν χρόνο να δουλεύει σε ημέρα έντονης κακοκαιρίας στην Αθήνα. «Ημουν στην υπηρεσία και είχε καταιγίδα. Τα αεροπλάνα δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν το “Ελευθέριος Βενιζέλος”. Βρίσκονταν σε διάφορα σημεία, έκαναν κύκλους γύρω από την Αττική και κάποια στιγμή πέφτουν οι συχνότητες. Μπορείς να σκεφτείς πόσο δύσκολο και στρεσογόνο είναι να είσαι μέσα στην καταιγίδα, το αεροπλάνο να μην ξέρει πόσο θα περιμένει και εσύ να έχεις χάσει τη συχνότητα και να μην μπορείς να μιλήσεις;».

Οι παρεμβολές στις συχνότητες

Λόγω της παλαιότητας των συστημάτων, υπάρχουν συχνά παρεμβολές στις συχνότητες. «Το τι ακούν οι πιλότοι; Από “χιόνια” μέχρι ραδιοφωνικό σταθμό. Αυτό έχει συμβεί πολλές φορές μέσα στη συχνότητα. Οπότε όσον αφορά τις συχνότητες δεν πέφτουμε από τα σύννεφα, αλλά αυτό που έγινε την Κυριακή 4 Ιανουαρίου ήταν μαζικό. Δηλαδή έπεσαν πολλές συχνότητες, οι περισσότερες, ταυτόχρονα». Σύμφωνα με την κυρία Τόκη, τα συστήματα στην αεροναυτιλία έπρεπε να έχουν αλλάξει εδώ και τουλάχιστον 10 χρόνια. «Είμαστε τουλάχιστον 10 χρόνια πίσω, διότι το σύστημα ραντάρ έχει μέσο όρο ζωής 10 χρόνια. Το δικό μας μετρά 26 και πάει στα 27».

Οσο παλιές είναι οι συχνότητες άλλο τόσο είναι και το ραντάρ. «Ωστόσο, το να χάσεις το ραντάρ είναι κάτι πολύ επικίνδυνο. Δεν το χάνουμε συχνά, αλλά έχουμε περιόδους αστοχίας. Το να χάσεις το ραντάρ σημαίνει ότι στην οθόνη σου δεν βλέπεις τα αεροσκάφη. Πριν από λίγα χρόνια είχαμε ένα μπλακάουτ και για μία ώρα βλέπαμε μαύρο στην οθόνη. Ωστόσο, αυτό που είναι πιο ύπουλο και το οποίο μού έχει συμβεί είναι να κάνει το ραντάρ αστοχίες και να μη βλέπει μόνο ένα αεροπλάνο. Δηλαδή, να βλέπεις στο ραντάρ 10 αεροπλάνα και να μη βλέπεις μόνο ένα αεροπλάνο. Αυτό είναι τρομερά επικίνδυνο, διότι θεωρείς ότι το πεδίο είναι καθαρό, ενώ στην πραγματικότητα είναι σε πορεία εμπλοκής. Οταν βλέπεις μαύρο, ξέρεις ότι δεν βλέπεις τίποτα. Οταν όμως βλέπεις 10 αεροσκάφη και δεν βλέπεις ένα, έχεις την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι εντάξει. Αλλά δεν είναι. Κι αυτό συμβαίνει συχνά τον τελευταίο χρόνο».

Η κυρία Τόκη σπεύδει να διευκρινίσει ότι σοβαρός κίνδυνος σύγκρουσης στον αέρα δεν υφίσταται, καθώς τα αεροπλάνα διαθέτουν ένα σύστημα το οποίο ενεργοποιείται όταν φθάσουν πολύ κοντά. Κάτι το οποίο επιβεβαιώνουν και οι ίδιοι οι πιλότοι.

«Οσοι βρίσκονταν στον αέρα την ώρα που συνέβη το μπλακάουτ είχαν ανασφάλεια. Οχι τόσο για να μη συμβεί κάποια σύγκρουση, καθώς αφενός έχεις από πριν πλάνο πορείας, αφετέρου τα αεροπλάνα διαθέτουν σύστημα αποφυγής άλλου αεροσκάφους. Το άγχος που υπάρχει είναι για τα καύσιμα. Αν θα φθάσουν μέχρι να καταφέρεις ως πιλότος να προσγειώσεις το αεροπλάνο» διευκρινίζει πιλότος μεγάλης εταιρείας.

«Ούτε σε τριτοκοσμικές χώρες»

«Το μέγεθος και το εύρος αυτής της ιστορίας είναι πρωτοφανή παγκοσμίως. Ενα ολόκληρο FIR  να πέφτει για όλες τις συχνότητες από τα 10.000 πόδια και πάνω για εννέα ώρες, αυτό δεν είναι κάτι που συναντάται ούτε σε τριτοκοσμικές χώρες» αναφέρει στο «Βήμα» ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, δήμαρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης και κυβερνήτης και συγκυβερνήτης αεροσκαφών από το 1988 επί Ολυμπιακής Αεροπορίας.

Σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντέλλο, το σύστημα ραδιοσυχνοτήτων είναι παλαιωμένο, καθώς η τελευταία ουσιαστική επένδυση και αναβάθμισή του έγινε το 1999. «Η αναβάθμιση του συστήματος», σημειώνει, «έχει προγραμματιστεί να υλοποιηθεί μέσα στα επόμενα δύο-τρία χρόνια. Γίνεται δηλαδή προσπάθεια να γίνει μέσα σε τρία χρόνια ό,τι δεν έγινε στις υποδομές αεροναυτιλίας της χώρας μας τα τελευταία 25-30 χρόνια».

Γάτες και τρωκτικά

Εχουν περάσει περίπου δύο χρόνια, αλλά όλοι όσοι εργάζονται στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) θυμούνται έναν απρόσκλητο τετράποδο επισκέπτη στον χώρο του Ελληνικού, από όπου παρακολουθούνται ακόμη και σήμερα δεδομένα των πτήσεων.

Μια γάτα ξεπήδησε μέσα από μια παλιά οθόνη, η οποία ναι μεν είχε απεγκατασταθεί, πλην όμως ο χώρος παρέμενε κούφιος. Ακολούθησε η τοποθέτηση ειδικών πορτών που θα εμποδίζουν την είσοδο ζώων στον χώρο, ωστόσο, σύμφωνα με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, δεν έχουν μείνει εκτός του χώρου τρωκτικά και ζωύφια που εμφανίζονται… εν ώρα εργασίας. Οπως λένε, την περασμένη εβδομάδα, εν μέσω εορτών, ένα τρωκτικό εμφανίστηκε στην Προσέγγιση Αθηνών και άρχισε να τρέχει μέσα στον χώρο επιχειρήσεων…