Oκαθηγητής Ιαν Λέσερ, διακεκριμένος ερευνητής, σύμβουλος του προέδρου του German Marshall Fund στην Ευρώπη, έχει περάσει τόσο πολλά χρόνια στην Ευρώπη ώστε πολλοί δεν πιστεύουν ότι είναι Αμερικανός. Στη συνέντευξή του στο «Βήμα» επισημαίνει ότι οι διατλαντικές σχέσεις δεν μπορούν να αφορούν πλέον μόνο τις ΗΠΑ και την Ευρώπη και ότι θα πρέπει να προσαρμόσουμε τους νοητικούς χάρτες μας στις συνθήκες ενός κόσμου που μεταβάλλεται.

Το German Marshall Fund εδρεύει στις Βρυξέλλες, στην καρδιά της Ευρώπης. Πώς βλέπετε την κατάσταση στην ΕΕ ως ανεξάρτητοι παρατηρητές;

«Από τη δική μας οπτική, η ανταγωνιστικότητα αποτελεί ένα πολύ βαθύ και περίπλοκο πρόβλημα. Υπάρχει η έκθεση του Μάριο Ντράγκι και άλλες ανάλογες εκθέσεις, αλλά το να διορθωθούν προβλήματα τέτοιας κλίμακας στην Ευρώπη δεν είναι καθόλου εύκολο. Στην άμυνα, είναι φανερό ότι η Ευρώπη αντιλήφθηκε ότι πρέπει όχι μόνο να δαπανήσει περισσότερα, αλλά να κάνει περισσότερα χωρίς να βασίζεται στην Αμερική, να αποκτήσει αυτονομία ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο πρόεδρος στις ΗΠΑ. Κατά μία έννοια, ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε μια ώθηση σε αυτό».

Θεωρείτε συνεπώς ότι η Ευρώπη θα δαπανά περισσότερα για την άμυνά της;

«Πιστεύω ότι θα το κάνει. Για πολλές χώρες δεν αφορά μόνο την άμυνά τους αλλά και τη βιομηχανία τους, την ανάπτυξη της καινοτομίας, τις θέσεις εργασίας και πολλά άλλα. Προφανώς η οπτική της κάθε χώρας είναι πολύ διαφορετική, η γεωγραφία πάντα μετράει. Υπάρχουν χώρες που έχουν ήδη επενδύσει σε μεγάλο βαθμό στην άμυνα, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, η οποία έχει διαχρονική αντιπαλότητα με την Τουρκία. Στις Βαλτικές χώρες ή στην Πολωνία ο κίνδυνος είναι διαφορετικός, εξαιτίας της συμπεριφοράς της Ρωσίας. Αρα, ναι, η Ευρώπη θα δαπανήσει περισσότερα. Μια ανησυχία μου είναι ότι δεν πρόκειται μόνο για χρήματα, αλλά για το πώς διαμορφώνεται η στάση των κοινωνιών απέναντι στη χρήση βίας»

Πιστεύετε ότι η υπόλοιπη Ευρώπη βλέπει το τεράστιο πρόγραμμα επανεξοπλισμού της Γερμανίας ως απειλή ή ως βήμα για τη θωράκισή της;

«Νομίζω ότι είναι ένα μείγμα και των δύο. Υπάρχει πολλή ιστορία εδώ, προφανώς. Παρεμπιπτόντως, και στη Γερμανία επίσης δεν είναι εντελώς μια άνετη συζήτηση, καθώς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν έχει συνηθίσει να κάνει επενδύσεις στην άμυνα, ούτε να σκέφτεται ζητήματα στρατιωτικής στρατηγικής. Αυτά ήταν εκτός της ατζέντας για δεκαετίες. Το θέμα είναι περίπλοκο, αλλά πρόκειται για μια τεράστια μεταβολή λόγω της κλίμακας αυτών που σχεδιάζει να κάνει η Γερμανία στον αμυντικό τομέα. Νομίζω ότι αυτό που θα καθιστούσε πιο αποτελεσματικό το σχέδιο θα ήταν η γαλλογερμανική ευθυγράμμιση στη στρατηγική, στον σχεδιασμό, στις προμήθειες».

Θεωρείτε ότι υπάρχει τρόπος να βρεθούν ξανά στην ίδια τροχιά οι σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ;

«Εμείς στο German Marshall Fund πιστεύουμε ότι ακόμη και σε αυτές τις πολύ δύσκολες εποχές θα πρέπει να διατηρούμε ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με όσους βρίσκονται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό να συζητούμε ακόμη και με ανθρώπους με τους οποίους μπορεί να διαφωνούμε. Αυτό είναι κρίσιμο. Και νομίζω ότι είναι επίσης σημαντικό να έχουμε συζητήσεις με τους Ευρωπαίους για το πώς αντιμετωπίζουμε ζητήματα που αφορούν χώρες στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, την Αφρική».

Αρα βλέπετε μια πιθανή σύζευξη ανάμεσα σε εσάς και την ΕΕ για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων;

«Αυτό αποτελεί μεγάλο κομμάτι της ατζέντας μας. Να σκεφτόμαστε, δηλαδή, τις διατλαντικές σχέσεις όχι μόνο ως κάτι που αφορά τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, αλλά και χώρες όπως ο Καναδάς, το Μεξικό, χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Κινούμαστε ουσιαστικά σε δύο κατευθύνσεις. Το think tank κάνει αναλύσεις για όσα συμβαίνουν – οι επιχορηγήσεις στην κοινωνία των πολιτών στα Δυτικά Βαλκάνια και στη Μαύρη Θάλασσα. Για παράδειγμα, έχουμε πολλούς θεσμικούς αποδέκτες επιχορηγήσεων στην Ουκρανία».

Αισθάνεστε αισιόδοξος για το μέλλον της «συλλογικής Δύσης»;

«Νομίζω ότι όλοι θα ήμασταν κάπως υπερβολικά εφησυχασμένοι αν απλώς είχαμε στο μυαλό μας το παλιό μοντέλο για το τι σημαίνει Δύση. Χρειάζεται να αλλάξουμε τους νοητικούς μας χάρτες. Για παράδειγμα, να το αναφέρω ξανά, προσεγγίζω τις διατλαντικές σχέσεις σε έναν άξονα Βορρά – Νότου. Πώς προσεγγίζεις τη Βραζιλία; Πώς προσεγγίζεις τη Νότια Αφρική; Και, φυσικά, στην Ασία πώς προσεγγίζεις την Ινδία; Πρέπει να προσαρμοστούμε στον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε σήμερα».