Πριν από μερικές μέρες έλαβα μια κάρτα με το ταχυδρομείο. Το γραμματόσημο, η σφραγίδα και, κυρίως, το χειρόγραφο σημείωμα στο πίσω μέρος της με έκαναν να νιώσω σαν να είχε φτάσει στην πόρτα μου μια χρονοκάψουλα που, ανοίγοντας ένα πορτάκι στη μνήμη, μου θύμισε μια είδηση που είχα διαβάσει μερικούς μήνες νωρίτερα. Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια, και ίσως ακόμα περισσότερο τον τελευταίο χρόνο, οι ειδήσεις που ακούμε είναι όλο και πιο παράδοξες και τρομακτικές, με αποτέλεσμα να μας εντυπώνονται όλο και λιγότερες «μικρές» ειδήσεις, ίσως μόνο αυτές που χτυπούν μια πολύ προσωπική χορδή. Ξαφνιάστηκα λοιπόν που με είχε σημαδέψει τόσο μια είδηση πραγματικά ασήμαντη σε σύγκριση με όσα συμβαίνουν στον κόσμο, ωστόσο να που τώρα τη σκεφτόμουν διαρκώς: ο Ντόναλντ Τραμπ, στις αρχές του φθινοπώρου, παρουσίασε τον «Προεδρικό Δρόμο της Δόξας» στον Λευκό Οίκο, με πορτρέτα όλων των προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών. Ολων; Οχι ακριβώς. Πιστός στον εαυτό του, που δεν βρίσκει ποτέ καμία του ιδέα γελοία, εκεί όπου θα έβλεπε κανείς το πρόσωπο του Τζο Μπάιντεν βλέπει τη φωτογραφία μιας συσκευής μηχανικής υπογραφής.

Πρόκειται για μια συσκευή που, όπως λέει το όνομά της, αναπαράγει την υπογραφή κάποιου, και χρησιμοποιείται τακτικά από αμερικανούς προέδρους και των δύο κομμάτων. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί απόδειξη ότι ο Τζο Μπάιντεν δεν είχε επίγνωση για το τι συνέβαινε στη διάρκεια της θητείας του, ωστόσο το ένστικτο του Τραμπ δεν έκανε λάθος. Υπό τη διαρκή απειλή και πρόκληση της τεχνολογίας γενικότερα και της Τεχνητής Νοημοσύνης ακόμα περισσότερο, η σημασία της υπογραφής που έχει σχηματίσει κανείς με το ίδιο του το χέρι αποκτά ένα άλλο νόημα στο συλλογικό μας ασυνείδητο, γίνεται μια έκφραση πλέον της ανθρωπινότητάς μας, ίσως ακόμα και της αντίστασής μας στη Μηχανή.

Τι αξία έχει ένα αυτόγραφο που δεν είναι πραγματικά χειρόγραφο; Γιατί οι θαυμαστές κάθε είδους δημοσίων προσώπων νιώθουν την ανάγκη να ζητήσουν ένα αυτόγραφο, θέλουν ένα υπογεγραμμένο βιβλίο; Γράφω κάτι για σένα, το μυαλό μου και το χέρι μου συνεργάζονται αρμονικά για χάρη σου, η σωματική μου, υλική ύπαρξη απασχολείται, όσο μου παίρνει να σου γράψω αυτές τις λέξεις ή έστω να υπογράψω, μόνο με σένα και ο γραφικός μου χαρακτήρας θα σου χαρίσει ένα κομμάτι της ψυχής μου. Ο Μπομπ Ντίλαν ζήτησε δημοσίως συγγνώμη πριν από τρία χρόνια, όταν αποκαλύφθηκε πως είχε χρησιμοποιήσει μια τέτοια συσκευή για να υπογράψει τα περιορισμένου αριθμού αντίτυπα του βιβλίου του «The Philosophy of Modern Song», που πωλούνταν με πιστοποιητικό γνησιότητας υπογραφής και κόστιζαν περίπου 600 δολάρια το ένα. Οι θαυμαστές-αγοραστές εξαγριώθηκαν. Εξίσου εξαγριώθηκε η κοινή γνώμη όταν έγινε γνωστό πως, κατά τη θητεία του ως υπουργού Αμυνας των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Ράμσφελντ είχε υπογράψει με συσκευή μηχανικής υπογραφής τις συλλυπητήριες επιστολές προς τις οικογένειες στρατιωτών που είχαν σκοτωθεί στο μέτωπο, ενέργεια που, δικαίως, ερμηνεύτηκε ως έλλειψη σεβασμού.

Το ζήτημα, φυσικά, δεν έχει να κάνει μόνο με τις υπογραφές επισήμων ή διάσημων. Ο γραφικός μας χαρακτήρας είναι εξίσου μοναδικός με τα δακτυλικά μας αποτυπώματα και η γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, προκειμένου να διαγνωστεί η γνησιότητα κάποιου εγγράφου, είναι μια ολόκληρη επιστήμη, της οποίας τη συνδρομή ζητούν τακτικά τα δικαστήρια. Η Δρ Ευδοξία Φασούλα, δικαστική γραφολόγος και πραγματογνώμονας, επισημαίνει πως «η γραφή είναι βασικός τρόπος επικοινωνίας και κατά συνέπεια αποτελεί ανθρώπινη συμπεριφορά. Ως τέτοια εμπεριέχει τόσο συνειδητά ψυχολογικά στοιχεία όσο και πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας του ανθρώπινου ασυνειδήτου, ενώ παράλληλα αντανακλά και αρχετυπικές λειτουργίες του ανθρώπινου ψυχισμού. Επομένως, αφού η γραφή είναι βιολογικό, κοινωνικό, διανοητικό και ψυχολογικό προϊόν μοιραία αντανακλά και τον τρόπο που λειτουργεί ο κάθε γράφων σε επίπεδο βιολογίας, επικοινωνίας, διανοητικών κλίσεων και δεξιοτήτων, ψυχολογικών γνωρισμάτων. Οπως εύστοχα έχει επισημανθεί, κατά τον τρόπο που “το βάδισμα και η ομιλία αποτελούν χαρακτηριστικά ενός ατόμου έτσι και η χειρόγραφη έκφραση εμπεριέχει όλα τα ιδιαίτερα στοιχεία της προσωπικότητάς του”».

Πόσα μηνύματα έχω ανταλλάξει τα τελευταία χρόνια χωρίς να έχω ανταλλάξει ποτέ γραφικό χαρακτήρα με κάποιον; Πώς είναι δυνατόν να γνωρίζω έναν άνθρωπο για πολύ καιρό και να μην έχω δει ποτέ τα γράμματά του; Θα ήταν οι σχέσεις μου καλύτερες αν ζητούσα ένα χειρόγραφο σημείωμα κάθε φορά που γνωρίζω έναν καινούργιο άνθρωπο; Ξανακοιτάζω την κάρτα που έλαβα και συνειδητοποιώ πόση χαρά φέρνει η καθαρά σωματική εμπλοκή που απαιτεί αυτή η μορφή επικοινωνίας: κρατάω το στυλό στο χέρι, σχηματίζω τα γράμματα ενώ σε σκέφτομαι, εγώ κοιτάζω τα γράμματα αυτά και ο εγκέφαλός μου ενεργοποιείται, πρώτα για να τα αποκωδικοποιήσει, στη συνέχεια για να τα συνδέσει με την προσωπικότητα του γράφοντος. Η ανάγνωση συνδέεται απόλυτα με τη γραφή, το επιβεβαιώνουν πολλές έρευνες, και η Δρ Φασούλα σημειώνει πως η χειρόγραφη γραφή είναι από τις σημαντικότερες δεξιότητες του ανθρώπου. «Δεν είναι μια απλή συνήθεια που μαθαίνεται. Αντιπροσωπεύει μια περίπλοκη νευροαναπτυξιακή διαδικασία που αφορά πολλαπλούς μηχανισμούς (οπτικούς, κιναισθητικούς, αυτόματης μηχανικής μνήμης, και συνακόλουθη ικανότητα μνημονικής ανάκλησης, και οπτικοχωρικού προσανατολισμού και συντονισμού)».

Φαίνεται λοιπόν διαισθητικά λογικό που όταν οι ψυχολόγοι Παμ Μιούλερ και Ντάνιελ Οπενχάιμερ συνέκριναν φοιτητές που κρατούσαν σημειώσεις χειρόγραφα ή στον φορητό υπολογιστή τους διαπίστωσαν σε τρία διαφορετικά πειράματα ότι οι φοιτητές που κρατούσαν χειρόγραφες σημειώσεις συγκρατούσαν περισσότερες πληροφορίες ενώ ταυτόχρονα τις είχαν κατανοήσει καλύτερα. Η ίδια η κίνηση του σχηματισμού των γραμμάτων με το χέρι διευκολύνει τη μάθηση και τη μνήμη, κι εμείς όλοι, ενώ γκρινιάζουμε διαρκώς ότι δεν συγκρατούμε καμία πληροφορία, ότι δυσκολευόμαστε να σκεφτούμε, δεν κάνουμε ποτέ τη σύνδεση με το ότι γράφουμε όλο και λιγότερο με το χέρι.

Κι ενώ η ευκολία και η ταχύτητα που προσφέρει η πληκτρολόγηση έχει σίγουρα πολλά πλεονεκτήματα, ίσως πρέπει να σκεφτούμε με ποιους τρόπους θα αποφασίσουμε ποιες δεξιότητες μας ενδιαφέρει να διατηρήσουμε και ποιες όχι σε αυτή την εποχή ξέφρενων τεχνολογικών εξελίξεων, έχοντας πάντα στον νου μας πως ο άνθρωπος είναι πρωτίστως σώμα – και ναι, και ο εγκέφαλος μέρος του σώματος είναι, και όχι κάποια άυλη οντότητα – που λειτουργεί σωστά όταν χρησιμοποιείται στην ολότητά του, όταν εκτός από διανοητικές εμπειρίες βιώνει και αισθητηριακά, και χαίρεται, και μαθαίνει, και κατανοεί καλύτερα τον κόσμο όταν τον αγγίζει, τον γεύεται, τον πλάθει και τον γράφει με τα χέρια, όταν δεν αρνείται πως «Η σάρκα μας μάς περιβάλλει με τις δικές της επιθυμίες», όπως έγραφε ο ποιητής Φίλιπ Λάρκιν.

Η κυρία Μυρσίνη Γκανά είναι ποιήτρια.