Την εκτίμηση ότι το ποσοστό των καισαρικών στην Ελλάδα προσεγγίζει το 60% επιβεβαιώνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σύμφωνα με τις αναφορές του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, όπου επικεφαλής είναι ο ομότιμος καθηγητής Δημογραφίας Βύρωνας Κοτζαμάνης. Όπως επισημαίνεται, οι γεννήσεις με καισαρική τομή παρουσιάζουν αυξητική τάση διεθνώς, τις τελευταίες δεκαετίες, με την Ελλάδα να καταγράφει ποσοστό της τάξης του 62%, το 2023.
ΠΟΥ: Υπερτριπλασιασμός των επεμβάσεων μέσα σε τρεις δεκαετίες
Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το ποσοστό των τοκετών με καισαρική ανά 100 γεννήσεις, έχει υπερτριπλασιαστεί μεταξύ 1990 και 2023, από 6,7% σε 22%. Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφεται στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, όπου η καισαρική συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση της μητρικής και περιγεννητικής θνησιμότητας.
Αντίθετα, ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η άνοδος του ποσοστού καισαρικών σε ανεπτυγμένα κράτη και ειδικά σε ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου τα επίπεδα θνησιμότητας στον τοκετό είναι εδώ και χρόνια ιδιαίτερα χαμηλά.
Η «ακτινογραφία» των δημόσιων νοσοκομείων: Πρωτιά για το «Έλενα» με 73%
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΒΗΜΑ σε σχετικό ρεπορτάζ, το προηγούμενο καλοκαίρι, είχε επισημάνει τη μεγάλη αυτή αύξηση, η οποία μάλιστα δεν αφορούσε μόνο τις ιδιωτικές κλινικές, αλλά και τα δημόσια νοσοκομεία. Σύμφωνα μάλιστα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία,, τα οποία αφορούσαν το 2024, χαρακτηριστικές ήταν οι περιπτώσεις των νοσοκομείων του ΕΣΥ, όπου οι καισαρικές αποτελούσαν τη μεγάλη πλειοψηφία στις γεννήσεις. Συγκεκριμένα, στο Νοσοκομείο Έλενα Βενιζέλου, το 73% των τοκετών γίνεται με καισαρική, όπως επίσης και το 53% στο Αλεξάνδρα, το 65% στο Πανεπιστημιακό Ιωαννίνων και το 64% στο Παπαγεωργίου της Θεσσαλονίκης. Ειδικότερα, στα 5 νοσοκομεία της χώρας με τους περισσότερους τοκετούς, κατά μέσο όρο η καισαρική τομή φθάνει στο 62% των γεννήσεων.
Επίσης με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεση του το ΒΗΜΑ, με φυσιολογικό τοκετό γεννιούνται μόνο το 27% των παιδιών, ενώ για τα υπόλοιπα, απαιτείται η συνδρομή της χειρουργικής και για το 60% και πλέον των περιπτώσεων, η καισαρική τομή.
Σύμφωνα με τον κ. Βύρωνα Κοτζαμάνη, η αύξηση των καισαρικών εξηγείται μόνο εν μέρει, από παράγοντες όπως η μεγαλύτερη ηλικία τεκνοποίησης και οι πολύδυμες κυήσεις, λόγω υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Δε σχετίζεται, στις ανεπτυγμένες χώρες, με βελτίωση της επιβίωσης μητέρας και νεογνού, γεγονός που οδηγεί στην εκτίμηση ότι σημαντικό ποσοστό των επεμβάσεων δεν υπαγορεύεται από ιατρική αναγκαιότητα.
Οι κίνδυνοι των «υπερβαλλουσών» καισαρικών για μητέρα και νεογνό
Οι λεγόμενες «υπερβάλλουσες» καισαρικές, σύμφωνα με διεθνείς ιατρικούς φορείς, ενδέχεται να συνεπάγονται αυξημένους κινδύνους για τη μητέρα και το νεογνό, ενώ επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας, χωρίς αντίστοιχο όφελος. Για τον λόγο αυτό, τόσο ο ΠΟΥ όσο και η Διεθνής Ομοσπονδία Γυναικολογίας και Μαιευτικής έχουν εκφράσει εδώ και χρόνια προβληματισμό και προωθούν δράσεις για τον περιορισμό της αλόγιστης χρήσης τους.
Σε επίπεδο «βέλτιστου» ποσοστού καισαρικών, η διεθνής επιστημονική κοινότητα τείνει να θεωρεί ότι ποσοστά κάτω του 10% υποδηλώνουν ανεπαρκή πρόσβαση σε μαιευτική φροντίδα, ενώ ποσοστά άνω του 20–25% πιθανότατα υποδηλώνουν υπερβολική και μη ιατρικά τεκμηριωμένη χρήση, χωρίς βελτίωση στους δείκτες μητρικής και νεογνικής θνησιμότητας.
Στην Ελλάδα, η κατάσταση εμφανίζει ιδιαίτερη ένταση, καθώς, αν και οι γεννήσεις μειώνονται, το ποσοστό των καισαρικών αυξάνεται και από 57,8% το 2019 έφτασε στο 62,2% το 2023, τοποθετώντας τη χώρα στην κορυφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μύθος η ηλικία της μητέρας; Η σύγκριση με Ισπανία και Ιρλανδία
Το ποσοστό αυτό, είναι υπερ-τριπλάσιο στην Ελλάδα σημειώνει ο κ. Κοτζαμάνης, με βάση τους δείκτες που υπολόγισε και παραθέτει για όλες τις χώρες της Ε.Ε, τονίζοντας πως η Ολλανδία, η Σουηδία, η Σλοβενία, η Εσθονία, το Βέλγιο και η Γαλλία καταγράφουν καισαρικές που δεν υπερβαίνουν τις 200 ανά 1.000 γεννήσεις. Σημειώνει ακόμη ότι οι καισαρικές στην Ελλάδα είναι υπερβολικά υψηλά, αν και η μέση ηλικία στη γέννηση, όσο και το ποσοστό των προερχόμενων από υποβοηθούμενη αναπαραγωγή γεννήσεων, δεν είναι πολύ υψηλότερο από άλλες χώρες, όπως δεν είναι πολύ υψηλότερο και το ποσοστό των γυναικών που τεκνοποιεί σε ηλικία 40 ετών και άνω (το ποσοστό αυτό το 2023 δε διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιρλανδία – 10,65%, 10,79% και 11,27 % αντίστοιχα). Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε δε ότι στη χώρα μας έχουμε 62,2 καισαρικές ανά 100 γεννήσεις, όταν στην Ισπανία είναι μόλις 24,7 και στην Ιρλανδία 38,6.
Ζήτημα δημόσιας υγείας: Η ανάγκη για αλλαγή πλεύσης στη μαιευτική
Ήδη από το 2016, έκθεση του γραφείου του ΠΟΥ στην Ευρώπη είχε επισημάνει την ανάγκη λήψης μέτρων για την ανακοπή της αυξητικής αυτής πορείας.
Το συμπέρασμα είναι ότι τα πολύ υψηλά ποσοστά καισαρικών συνιστούν όχι μόνο ζήτημα κόστους για το σύστημα υγείας, αλλά και πρόβλημα δημόσιας υγείας. Η αντιμετώπισή του, σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτεί συνδυασμό μέτρων πολιτικής, ενεργό συμμετοχή των επαγγελματιών υγείας και εκτεταμένη ενημέρωση του κοινού, ώστε να περιοριστούν οι μη αναγκαίες καισαρικές και να αποκατασταθεί μια πιο ισορροπημένη πρακτική στη μαιευτική φροντίδα.
