«Και το επόμενο καλοκαίρι, (όποιος αντέξει) θα δίνει πανελλαδικές…»
Όσα χρόνια και αν έχουν περάσει, δεν μπορώ να ξεχάσω την κουρασμένη δήλωση μιας μητέρας, έξω από το σχολείο του γιου μου, στα τέλη της Β τάξης του Λυκείου, μπροστά σε μια παρέα γονέων που περίμεναν τα παιδιά τους. Όλοι τους συνέχισαν να την κοιτούν, αποδεχόμενοι τη φράση ως ένα μοιραίο, ζοφερό, χρησμό που βάραινε, αναπότρεπτα, πάνω από τις ζωές όλων μας.
Δίπλα της, τις σκέψεις έκανε λέξεις, ο πατέρας μιας χαριτωμένης μικρής που γύρισε για να φύγει, προφέροντας καρτερικά τη φράση: «Τώρα ξεκινάει η χειρότερη χρονιά της ζωής μας…»
Κανένα από εκείνα (ή άλλα) παιδιά όμως, δε γεννήθηκε πιστεύοντας ότι αν δεν τα πάει καλά στις πανελλαδικές εξετάσεις, η ζωή του παύει να έχει νόημα.
Κανένα από εκείνα τα παιδιά δε γεννήθηκε πιστεύοντας ότι αν αποτύχει σε μια τρίωρη εξέταση ενός κακού πρωινού της ζωής του, θα χάσει το δικαίωμα του στην αξιοπρέπεια.
Του το έμαθε όμως μια ολόκληρη κοινωνία. Του το έμαθε ένα κουρασμένο εκπαιδευτικό σύστημα. Τού το έμαθαν αδιάφοροι πολιτικοί που επί σειρά ετών επέλεγαν να εξαγγέλλουν ηχηρές μεταρρυθμίσεις, χωρίς καν να ενδιαφέρονται (όπως προέκυπτε εκ του αποτελέσματος) για το αν, πως και τι, μαθαίνουν οι νέοι μας στα σχολεία σήμερα. Και – κυρίως – αν όλα τα παραπάνω επικαιροποιούνται ή αξιολογούνται σύμφωνα με τις ανάγκες της κάθε εποχής.
Η Ελλάδα βρίσκεται επί δεκαετίες μεταξύ εκείνων των χωρών του πλανήτη, στις οποίες τα παιδιά δε μεγαλώνουν με όνειρα. Μεγαλώνουν με πανικό.
Το άγχος ξεκινάει στα 12 όπου μεγάλη μερίδα των εφήβων αρχίζει τα φροντιστήρια για να μπει στα Πρότυπα σχολεία (μια μικρή όαση στην εκπαίδευση που είναι η πρώτη από πολλές που δεν προσφέρεται εύκολα, αλλά με βασανιστικό ανταγωνισμό και εξεταστικό άγχος).
Από εκείνη τη χρονιά και μετά το άγχος διαρκώς κορυφώνεται.
Αν δεν τα πας καλά δε θα πετύχεις.
Αν δεν πετύχεις θα γίνεις δυστυχισμένος.
Αν δεν μπεις σε ένα πανεπιστήμιο (ή δεν έχεις τα λεφτά να το πληρώσεις κατά την πρόσφατη εκπαιδευτική μας επικαιρότητα), η ζωή σου θα καταστραφεί.
Κάπου εκεί λοιπόν, μέσα σε ένα εφηβικό δωμάτιο γεμάτο βιβλία, σημειώσεις, SOS, υπογραμμίσεις και προγράμματα φροντιστηρίων, φωλιάζει η ιδέα ότι οι εξετάσεις για το πανεπιστήμιο είναι το μοναδικό πράγμα που θα καθορίσει το μέλλον σου.
Νωρίς χθες το μεσημέρι ξεκίνησα να γράφω αυτό το σημείωμα σκεπτόμενη την πολιτική υποκρισία που κρύβεται πίσω από τη θεσμοθέτηση της περίφημης Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) για την είσοδο στα ελληνικά ΑΕΙ και το γεγονός ότι (από «εργασιακή ρύθμιση») επί 6 χρόνια περίπου 10.000 νέοι μένουν κάθε χρόνο εκτός ελληνικών πανεπιστημίων.
Οι σκέψεις φυσικά πάγωσαν λίγες ώρες μετά, όταν όλοι μάθαμε την είδηση της αυτοκτονίας ενός κοριτσιού και της απόπειρας αυτοκτονίας ενός άλλου (που νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση) επειδή πιθανά θα αποτύγχαναν στις πανελλαδικές εξετάσεις.
Δεν είναι ένα ούτε δυο τα σημειώματα που έχουν γραφτεί από αυτή εδώ τη στήλη που υπογράμμιζαν την άμεση ανάγκη αλλαγών στο εξεταστικό μας σύστημα το οποίο αποτελεί ένα ασφυκτικό, οπισθοδρομικό τρόπο αξιολόγησης των νέων μας.
Η εποχή έχει αλλάξει.
Ζητάμε από τα παιδιά να αποστηθίσουν σελίδες κειμένων στα θεωρητικά μαθήματα, όταν καλά – καλά δεν ξέρουν να τα διαβάσουν, λόγω του εθισμού τους με τα ηλεκτρονικά μέσα ή της παράλληλης απειλής των κοινωνικών δικτύων. Τους ζητάμε πολύπλοκες ασκήσεις σε μαθήματα που θα έπρεπε να βασίζονται κυρίως σε πειράματα, όπως η Φυσική. Τους ζητάμε να διαβάσουν Λατινικά ή Αρχαία ελληνικά για να σπουδάσουν Ψυχολογία…
Και βέβαια, γύρω, ανθίζει μια ολόκληρη βιομηχανία: φροντιστήρια, ιδιαίτερα, άγχος, κοινωνικό κύρος, πολιτικές φοβίες, οικογενειακές προσδοκίες.
Η εξεταστική μέθοδος πρέπει στις ημέρες μας να είναι απλή, όσο περισσότερο γίνεται βασισμένη σε multiple choice μεθόδους και να μπορεί να επαναληφθεί.
Οι πανελλαδικές εξετάσεις πρέπει να αντικατασταθούν από ένα Εθνικό Απολυτήριο με εξετάσεις μόνο μέσα στο Λύκειο σε ηπιότερο βαθμό και με περισσότερες ευκαιρίες.
Τα προγράμματα σπουδών στα πανεπιστήμια μας από τα 14.000 μόρια και κάτω, πρέπει να προσφέρονται με εύκολες μεθόδους αξιολόγησης που θα δίνουν ευκαιρίες σε περισσότερα παιδιά ανεξαρτήτως αν απέτυχαν σε μια και μοναδική 3ωρη εξεταστική διαδικασία.
Η ζωή δεν αποφασίζεται σε μια εξέταση.
Δεν τελειώνει στα 17.
Δεν καθορίζεται οριστικά από μία σχολή, ένα μηχανογραφικό ή μια αποτυχία.
Ήταν πριν από περίπου ένα χρόνο όταν ένας Αμερικανός επιστήμονας των παιδαγωγικών σπουδών που επισκέφθηκε τη χώρα μας παρατήρησε σε μια σύντομη συνομιλία μας, σκύβοντας ελαφρά το κεφάλι: «Μα το ζήτημα της ευτυχίας απουσιάζει τελείως από τα σχολεία σας. Τα σχολεία, ξέρετε, δεν είναι για τους εκπαιδευτικούς τους, ή για τις επιχειρήσεις εντατικών μαθημάτων. Είναι για τα παιδιά…»
