Ιράν: Κατά πόσο λειτουργεί ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ;

Περισσότερα από δώδεκα αμερικανικά πολεμικά πλοία περιπολούν τα νερά γύρω από τα Στενά του Ορμούζ για να επιβάλουν αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, με τη βοήθεια αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών και αεροσκαφών επιτήρησης.

Τρεις ημέρες μετά την επιβολή του, ο ναυτικός αποκλεισμός φαίνεται να έχει αποτέλεσμα: τα πλοία σταματούν, οι φορτώσεις παγώνουν και η κυκλοφορία μειώνεται δραστικά. Ωστόσο, οι αναλυτές σημειώνουν πως πρόκειται για μια στρατηγική που ενέχει μεγάλο ρίσκο, ενώ το πλήγμα που μπορεί να προκαλέσει στο Ιράν παραμένει αμφιβόλου μεγέθους.

Πώς εφαρμόζεται στην πράξη

Ο αποκλεισμός που επέβαλαν οι ΗΠΑ δεν στοχεύει τα ίδια το Στενά του Ορμούζ, αλλά τη σύνδεση των πλοίων με τα ιρανικά λιμάνια.

Οι αμερικανικές δυνάμεις επιχειρούν στον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα, παρακολουθώντας τα πλοία που αποχωρούν από ιρανικές εγκαταστάσεις. Αφού αυτά εξέλθουν από το στενό, αναχαιτίζονται και διατάσσονται να επιστρέψουν. Όσα δεν έχουν σχέση με το Ιράν, θεωρητικά μπορούν να συνεχίσουν κανονικά τη διαδρομή τους.

Η παρακολούθηση δεν βασίζεται μόνο στα υποχρεωτικά συστήματα εντοπισμού (AIS), τα οποία συχνά απενεργοποιούνται ή παραποιούνται στην περιοχή, αλλά και σε πρόσθετα μέσα επιτήρησης που δεν δημοσιοποιούνται.

Τα πρώτα αποτελέσματα

Τα δεδομένα των πρώτων ημερών δείχνουν ότι «ο αποκλεισμός φαίνεται να λειτουργεί», όπως γράφει το αμερικανικό δίκτυο PBS — τουλάχιστον επιχειρησιακά.

Σύμφωνα με αμερικανικούς αξιωματούχους, πλοία που επιχείρησαν να κινηθούν από ή προς ιρανικά λιμάνια αναγκάστηκαν να αλλάξουν πορεία. Ναυτιλιακές εταιρείες καταγράφουν δεξαμενόπλοια που σταμάτησαν ή επιβράδυναν μετά τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ, ενώ ορισμένα επέστρεψαν πριν ολοκληρώσουν τη φόρτωση.

Το πιο ενδεικτικό στοιχείο είναι ότι δεν έχουν καταγραφεί νέες φορτώσεις σε ιρανικά λιμάνια από την έναρξη του αποκλεισμού. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η εξαγωγική δραστηριότητα της χώρας έχει σχεδόν παγώσει.

Ταυτόχρονα, η συνολική κυκλοφορία στην περιοχή έχει μειωθεί αισθητά. Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αποφεύγουν τη διέλευση, όχι επειδή εμποδίζονται άμεσα, αλλά επειδή δεν είναι διατεθειμένες να αναλάβουν το ρίσκο.

Αποτροπή

Η αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού δεν βασίζεται στην απόλυτη επιτήρηση κάθε πλοίου, αλλά στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος αβεβαιότητας. Όπως επισημαίνουν αναλυτές που επικαλείται ο Economist, δεν χρειάζεται να αναχαιτιστούν όλα τα πλοία για να λειτουργήσει το μέτρο. Αρκεί ένας περιορισμένος αριθμός παρεμβάσεων για να σταλεί το μήνυμα ότι η διέλευση συνδέεται με υψηλό ρίσκο.

Περιορισμένα δεδομένα

Ωστόσο, παρά τα θετικά πρώτα σημάδια που επικαλείται η Ουάσιγκτον, η εικόνα που μπορούμε να έχουμε δεν είναι πλήρης, όπως εξηγεί το BBC. Η παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή είναι εκ φύσεως δύσκολη – πολλά πλοία απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους ή παραποιούν τα δεδομένα τους, κάτι που σημαίνει ότι μέρος της δραστηριότητας παραμένει «αόρατο».

Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει ήδη εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης των εξαγωγών του, όπως αποθήκευση πετρελαίου σε πλωτές δεξαμενές ή μεταφορές μέσω τρίτων. Αυτό σημαίνει ότι η πλήρης αποκοπή της χώρας από τις αγορές δεν είναι δεδομένη.

Κάποιοι αναλυτές θεωρούν πως το Ιράν ήταν προετοιμασμένο για μια τέτοια κίνηση. «Το Ιράν είχε υποθέσει ότι οι εξαγωγές πετρελαίου του θα διαταραχθούν», λέει στους New York Times ο Εσφαντγιάρ Μπατμανγκέλιντζ, διευθύνων σύμβουλος του think tank Bourse & Bazaar Foundation. «Μπορεί να αντέξει ίσως και έξι μήνες πιέσεων τυπώνοντας χρήματα, πουλώντας περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου σε πλωτές αποθήκες στα ανοικτά της Μαλαισίας και της Κίνας, και εξασφαλίζοντας άτυπη πίστωση από προμηθευτές εισαγωγών».

Παράλληλα, όσο παρατείνεται ο αποκλεισμός, τόσο αυξάνονται οι πιέσεις — όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στη διεθνή οικονομία και τις αγορές ενέργειας.